วรุณวรรค

โย ปุพฺเพ กรณียานิ ปจฺฉา โส กาตุมิจฺฉติ

วรุณกฏฺฐํ ๑ ภญฺโชว ส ปจฺฉา อนุตปฺปตีติ ฯ

วรุณชาตกํ ปฐมํ ฯ

ผู้ใดปรารถนาจะทำกิจที่ควรทำก่อน ในภายหลัง ผู้นั้นย่อมเดือดร้อนในภายหลัง เหมือนมาณพหักไม้กุ่ม ฉะนั้น.

จบ วรุณชาดกที่ ๑.

อกตญฺญุสฺส โปสสฺส นิจฺจํ วิวรทสฺสิโน

สพฺพญฺเจ ปฐวึ ทชฺชา เนว นํ อภิราธเยติ ฯ

ถ้าใครๆ จะพึงให้สมบัติในแผ่นดินทั้งหมดแก่คนอกตัญญู ผู้มีปกติมองหาโทษอยู่เป็นนิตย์ ก็ให้เขาพอใจไม่ได้.

จบ สีลวนาคชาดกที่ ๒.

สจฺจํ กิเรวมาหํสุ นรา เอกจฺจิยา อิธ

กฏฺฐํ นิปฺผวิตํ ๓ เสยฺโย น เตฺวเวกจฺจิโย นโรติ ฯ

สจฺจงฺกิรชาตกํ ตติยํ ฯ

ได้ยินว่า นรชนบางพวกในโลกนี้ ได้กล่าวความจริงไว้อย่างนี้ว่า การเก็บไม้ที่ลอยน้ำขึ้นมายังดีกว่า ช่วยคนอกตัญญูบางคนขึ้นจากน้ำ ฯ

จบ สัจจังกิรชาดกที่ ๓.

สาธุ สมฺพหุลา ญาตี อปิ รุกฺขา อรญฺญชา

วาโต วหติ เอกฏฺฐํ พฺรหนฺตมฺปิ วนปฺปตินฺติ ฯ

รุกฺขธมฺมชาตกํ จตุตฺถํ ฯ

๑ ม. วรุณกฏฺฐ ฯ สี. ยุ. วรณกฏฺฐ ฯ ๒ ม. สีลวหตฺถิชาตกํ ฯ ๓ ม. นิปฺลวิตํ ฯ

สี. ยุ. วิปลาวิตํ ฯ

มีญาติมากเป็นความดี อนึ่ง ต้นไม้ที่เกิดขึ้นในป่าหลายต้นเป็นการดีต้นไม้ที่ขึ้นอยู่โดดเดี่ยว ถึงจะเป็นต้นไม้งอกงามใหญ่โตสักเท่าใด ลมก็ย่อมพัดให้ล้มลงได้.

จบ รุกขธรรมชาดกที่ ๔.

อภิตฺถนย ปชฺชุนฺน นิธึ กากสฺส นาสย

กากํ โสกาย รนฺเธหิ มญฺจ โสกา ปโมจยาติ ฯ

มจฺฉชาตกํ ปญฺจมํ ฯ

ข้าแต่ฝน ขอท่านจงตกลงมาเถิด ขอจงทำลายขุมทรัพย์ของกาเสียจงทำกาให้เศร้าโศก จงช่วยเปลื้องเราและพวกญาติๆ ให้พ้นจากความเศร้าโศกด้วยเถิด.

จบ มัจฉชาดกที่ ๕.

อสงฺกิโยมฺหิ คามมฺหิ อรญฺเญ นตฺถิ เม ภยํ

อุชุมคฺคํ สมารูโฬฺห เมตฺตาย กรุณาย จาติ ฯ

อสงฺกิยชาตกํ ฉฏฺฐํ ฯ

เราไม่มีความระแวงในบ้าน ไม่มีภัยในป่า เราได้ขึ้นเดินทางตรงด้วยเมตตา และกรุณาแล้ว.

จบ อสังกิยชาดกที่ ๖.

อุสภา รุกฺขา คาวิโย ควา จ

อสฺโส กํโส สิคาลี ๑ จ กุมฺโภ

โปกฺขรณี จ อปากจนฺทนํ

ลาวูนิ สีทนฺติ สิลา ปฺลวนฺติ

มณฺฑูกิโย กณฺหสปฺเป คิลนฺติ

กากํ สุวณฺณา ปริวารยนฺติ

ตสา วกา เอฬกานํ ภยา หิ

วิปริยาโย วตฺตติ นยิธมตฺถีติ ฯ

มหาสุปินชาตกํ สตฺตมํ ฯ

๑ ม. สิงฺคาลี ฯ

หม่อมฉันได้ฝันเห็นโคอุสุภราช ๑ ต้นไม้ ๑ แม่โค ๑ โคสามัญ ๑ ม้า ๑ถาดทองคำ ๑ สุนัขจิ้งจอก ๑ หม้อน้ำ ๑ สระโบกขรณี ๑ ข้าวสารที่หุงไม่สุก ๑ แก่นจันทน์ ๑ น้ำเต้าจมน้ำ ๑ หินลอยน้ำ ๑ นางเขียดกลืนกินงูเห่า ๑ หงส์ทองแวดล้อมกา ๑ เสือกลัวแพะ ๑ ดังนี้ ปริยายอันผิดจะเป็นไปในยุคนี้ ยังไม่สำเร็จ.

จบ มหาสุบินชาดกที่ ๗.

อุโภ ขญฺชา อุโภ กุณี อุโภ วิสมจกฺขุกา

อุภินฺนํ ปิฬกา ชาตา นาหํ ปสฺสามิ อิลฺลิสนฺติ ฯ

อิลฺลีสชาตกํ อฏฺฐมํ ฯ

คนทั้ง ๒ คน เป็นคนกระจอก, คนค่อม ตาเหล่ เกิดต่อมที่ศีรษะข้าพระบาทไม่รู้ว่าคนไหนเป็นอิลลีสเศรษฐี?

จบ อิลลีสชาดกที่ ๘.

ยโต วิลุตฺตา จ หตา จ คาโว

ทฑฺฒานิ เคหานิ ชโน จ นีโต

อถาคมา ปุตฺตหตาย ปุตฺโต

ขรสฺสรํ เทณฺฑิมํ ๑ วาทยนฺโตติ ฯ

ขรสฺสรชาตกํ นวมํ ฯ

เมื่อใดพวกโจรปล้น และฆ่าวัวกิน เผาบ้าน และจับคนไปเป็นเชลยเมื่อนั้น บุตรที่มารดาละทิ้งแล้ว จึงมาตีกลองเสียงดัง.

จบ ขรัสสรชาดกที่ ๙.

ยนฺเต ปวิกตฺถิตํ ปุเร

อถ เต ปูติสรา สชนฺติ ปจฺฉา

อุภยํ น สเมติ ภีมเสน

ยุทฺธกถา จ อิทญฺจ เต วิหญฺญนฺติ ฯ

ภีมเสนชาตกํ ทสมํ ฯ

วรุณวคฺโค อฏฺฐโม ฯ

___________

ตสฺสุทฺทานํ

วรุณา อกตญฺญูวเร ตุ สจฺจวรํ

สวนปฺปตินา จ อภิตฺถนย

กรุณาย สิลาปลฺว อิลฺลิสโต

ปุน ทินฺทิม ปูติสเรน ทส ฯ

๑ ม. ฑิณฺฑิมํ ฯ

เมื่อก่อนนี้ ท่านพูดอวดเรา แต่ภายหลังเหตุไรท่านจึงถ่ายอุจจาระออกเล่าดูกรภีมเสน คำทั้ง ๒ ย่อมไม่สมกัน คือ คำที่พูดถึงการรบและบัดนี้ท่านเดือดร้อนใจอยู่.

จบ ภีมเสนชาดกที่ ๑๐.

จบ วรุณวรรคที่ ๘.

_________________

รวมชาดกที่มีวรรคนี้ คือ

๑. วรุณชาดก ๒. สีลวนาคชาดก

๓. สัจจังกิรชาดก ๔. รุกขธรรมชาดก

๕. มัจฉชาดก ๖. อสังกิยชาดก

๗. มหาสุบินชาดก ๘. อิลลีสชาดก

๙. ขรัสสรชาดก ๑๐. ภีมเสนชาดก.