๕. มหิสราชจริยา เล่ม ๓๓

๕. มหิสราชจริยา

ว่าด้วยจริยาของพญากระบือ

{๑๕} [๓๗] อีกเรื่องหนึ่ง เมื่อเราเป็นกระบือเที่ยวอยู่ในป่าใหญ่ มีร่างกายอ้วนพี มีกำลังมาก ใหญ่โต ดูน่ากลัว[๓๘] สถานที่ใด ๆ ในป่าใหญ่นี้อันเป็นที่อยู่ของฝูงกระบือ ซึ่งมีอยู่ที่เงี้อมเขาก็ดี ที่ซอกเขาก็ดี ที่โคนไม้ก็ดี ที่ใกล้บึงก็ดี[๓๙] เราเที่ยวไปในสถานที่นั้น ๆ เมื่อเราเที่ยวไปในป่าใหญ่ก็ได้เห็นสถานที่อันเจริญ เราจึงเข้าไปสู่ที่นั้นแล้วยืนพักอยู่และนอนอยู่[๔๐]

ครั้งนั้น มีลิงป่าที่ต่ำช้า ไร้อารยธรรม ใจเบา มา ณ ที่นั้น แล้วถ่ายอุจจาระปัสสาวะรดเราที่คอ ที่หน้าผาก ที่คิ้ว[๔๑] มันเบียดเบียนเราวันหนึ่งครั้งหนึ่ง วันที่ ๒ วันที่ ๓ แม้วันที่ ๔ ก็วันละครั้งเราจึงเป็นผู้ถูกลิงนั้นเบียดเบียนเอาตลอดกาลทั้งปวง[๔๒] เทวดาเห็นเราถูกลิงเบียดเบียนจึงได้กล่าวกะเราดังนี้ว่า "ท่านจงให้ลิงชั่วตัวนี้ฉิบหายตายโหงเสียด้วยเขาและกีบเท้าเถิด”[๔๓] เมื่อเทวดากล่าวอย่างนี้ในกาลนั้นแล้ว เราได้ตอบเทวดานั้นไปว่า“เหตุไร ท่านจึงจะให้เราเปื้อนซากศพที่ชั่วช้า ไร้อารยธรรมเล่า,,[๔๔] ถ้าเราพึงโกรธต่อลิงนั้น เราก็พึงเป็นผู้เลวกว่ามัน ศีลของเราก็จะพึงขาด และวิญญูชนทั้งหลายก็จะตำหนิเราได้[๔๕] เราเป็นผู้บริสุทธิ์ตายเสียยังประเสริฐกว่าความเป็นอยู่ที่น่าละอายไฉนเล่าเราจักเบียดเบียนผู้อื่นแม้เพราะเหตุแห่งชีวิต

[๔๖]ลิงนี้ดูหมิ่นเราได้อย่างนี้ก็จักทำแม้แก่ผู้อื่นอย่างนี้ เขาก็จักฆ่า มันเสีย เราก็จักรอดพ้นตัวไป[๔๗] ผู้มีปัญญา เมื่ออดกลั้นคำดูหมิ่นของคนเลว คนปานกลาง และคนชั้นสูงได้อย่างนี้ก็ย่อมได้สิ่งตามที่ใจปรารถนา” ฉะนี้แล

จบ มหิสราชจริยาที่ ๕

๖. รุรุราชจริยา

ว่าด้วยจริยาของพญาเนื้อ

{๑๖} [๔๘] อีกเรื่องหนึ่ง ในกาลเมื่อเราเป็นพญาเนื้อชื่อรุรุ มีขนสีเหลือง คล้ายทองหลอม ประกอบด้วยศีลอันบริสุทธิ์ยิ่ง[๔๙] เราเข้าไปอาศัยอยู่ ณ ภูมิประเทศที่น่ารื่นรมย์ เป็นรมณียสถานสงัดเงียบ ปราศจากมนุษย์ เป็นที่ยินดีแห่งใจ ใกล้ฝั่งแม่น้ำ[๕๐] ครั้งนั้น บุรษคนหนึ่งถูกเจ้าหนี้บีบคั้นจึงโดดลงไปในแม่น้ำ ในกระแสน้ำข้างเหนือ ด้วยคิดว่าจะเป็นหรือตายก็ช่าง[๕๑] เขาถูกกระแสนํ้าพัดไปในแม่น้ำใหญ่ตลอดคืนตลอดวัน ร้องไห้คร่ำครวญอย่างน่าสงสาร ลอยไปในท่ามกลางแม่น้ำ[๕๒] เราฟังเสียงของเขาผู้ร้องไห้คร่ำครวญอย่างน่าสงสาร จึงไปยืนอยู่ที่ฝั่งแม่น้ำแล้วถามว่า "ท่านเป็นอะไรเล่า"[๕๓] เขาถูกเราถามแล้วได้แจ้งเหตุของตนในกาลนั้นว่า "เราถูกเจ้าหนี้ทำให้สะดุ้งกลัวจึงแล่นมายังมหานทีนี้"