๖. รุรุมิคจริยา เล่ม ๓๓

[๔๖]ลิงนี้ดูหมิ่นเราได้อย่างนี้ก็จักทำแม้แก่ผู้อื่นอย่างนี้ เขาก็จักฆ่า มันเสีย เราก็จักรอดพ้นตัวไป[๔๗] ผู้มีปัญญา เมื่ออดกลั้นคำดูหมิ่นของคนเลว คนปานกลาง และคนชั้นสูงได้อย่างนี้ก็ย่อมได้สิ่งตามที่ใจปรารถนา” ฉะนี้แล

จบ มหิสราชจริยาที่ ๕

๖. รุรุราชจริยา

ว่าด้วยจริยาของพญาเนื้อ

{๑๖} [๔๘] อีกเรื่องหนึ่ง ในกาลเมื่อเราเป็นพญาเนื้อชื่อรุรุ มีขนสีเหลือง คล้ายทองหลอม ประกอบด้วยศีลอันบริสุทธิ์ยิ่ง[๔๙] เราเข้าไปอาศัยอยู่ ณ ภูมิประเทศที่น่ารื่นรมย์ เป็นรมณียสถานสงัดเงียบ ปราศจากมนุษย์ เป็นที่ยินดีแห่งใจ ใกล้ฝั่งแม่น้ำ[๕๐] ครั้งนั้น บุรษคนหนึ่งถูกเจ้าหนี้บีบคั้นจึงโดดลงไปในแม่น้ำ ในกระแสน้ำข้างเหนือ ด้วยคิดว่าจะเป็นหรือตายก็ช่าง[๕๑] เขาถูกกระแสนํ้าพัดไปในแม่น้ำใหญ่ตลอดคืนตลอดวัน ร้องไห้คร่ำครวญอย่างน่าสงสาร ลอยไปในท่ามกลางแม่น้ำ[๕๒] เราฟังเสียงของเขาผู้ร้องไห้คร่ำครวญอย่างน่าสงสาร จึงไปยืนอยู่ที่ฝั่งแม่น้ำแล้วถามว่า "ท่านเป็นอะไรเล่า"[๕๓] เขาถูกเราถามแล้วได้แจ้งเหตุของตนในกาลนั้นว่า "เราถูกเจ้าหนี้ทำให้สะดุ้งกลัวจึงแล่นมายังมหานทีนี้"

[๕๔] เราทำความกรุณาแก่เขา สละชีวิตของเราว่ายนํ้าไปนำเขามาในเวลากลางคืนข้างแรม

[๕๕] เรารู้เวลาว่าเขาหายเหน็ดเหนื่อยล้าแล้ว จึงได้กล่าวกะเขาดังนี้ว่า “เราจะขอพรกะท่านสักข้อหนึ่ง คือท่านอย่าบอกเราแก่ใคร ๆ”[๕๖] เขาไปยังพระนครแล้วถูกพระราชาตรัสถาม จึงกราบทูลไปเพราะต้องการทรัพย์ เขาได้พาพระราชาเข้ามายังที่อยู่ของเรา

[๕๗] เรากราบทูลเหตุการณ์ทุกอย่างเเด่พระราชา พระราชาทรงสดับคำของเราแล้วทรงสอดถูกศรจะยิงบุรุษนั้น ตรัสว่า “เราจักฆ่าคนชั่วผู้ประทุษร้ายมิตรเสียในที่นี้แหละ”[๕๘] เราตามรักษาคนประทุษร้ายมิตรนั้น ได้มอบตนของเราถวายว่า “ข้าแต่มหาราชเจ้า ขอได้ทรงโปรดหยุดก่อนเถิด พระเจ้าข้า ข้าพระบาทจะทำตามพระราชประสงค์ของพระราชา”[๕๙] เราตามรักษาศีลของเรา ไม่ใช่เราตามรักษาชีวิตของเรา เพราะในกาลนั้น เราเป็นผู้มีศีลเพราะเหตุแห่งพระโพธิญาณนั่นเอง

จบ รุรุราชจริยาที่ ๖

๗. มาตังคจริยา

ว่าด้วยจริยาของมาตังคชฎิล

{๑๗} [๖๐] อีกเรื่องหนึ่ง เมื่อเราเป็นชฎิลมีความเพียรอันแรงกล้า มีนามว่ามาตังคะ เป็นผู้มีศีล มีจิตมั่นคงดี