๕. มัฏฐกุณฑลิเปตวัตถุ เล่ม ๒๖

อลงฺกโต มฏฺฐกุณฺฑลี

มาลาภารี (๑) หริจนฺทนุสฺสโท

พาหา ปคฺคยฺห กนฺทสิ

วนมชฺเฌ กึ ทุกฺขิโต ตุวนฺติ.

เจ้าประดับตกแต่งร่างกาย ใส่ตุ้มหูเกลี้ยง

ทัดทรงดอกไม้ มีกายลูบไล้ด้วยจุรณแก่นจันทน์แดง

ประคองแขนคร่ำครวญอยู่กลางป่า

เจ้าเป็นทุกข์เรื่องอะไร

(มัฏฐกุณฑลีเทพบุตรตอบว่า)

โสวณฺณมโย ปภสฺสโร

อุปฺปนฺโน รถปญฺชโร มม

ตสฺส จกฺกยุคํ น วินฺทามิ

เตน ทุกฺเขน ชหามิ ชีวิตนฺติ.

เรือนรถที่ทำด้วยทองคำ

งามผุดผ่องเกิดขึ้นแก่ข้าพเจ้า

ข้าพเจ้ายังหาล้อรถทั้งคู่นั้นไม่ได้

เพราะความทุกข์นั้น ข้าพเจ้าจักยอมสละชีวิต

(พราหมณ์กล่าวว่า)

โสวณฺณมยํ มณิมยํ

โลหมย (๑) อถ รูปิยมยํ

อาจิกฺข เม ภทฺทมาณว

จกฺกยุคํ ปฏิปาทยามิ เตติ.

พ่อมาณพผู้เจริญ เจ้าอยากได้ล้อทองคำ ล้อแก้วมณี

ล้อทองแดง หรือล้อเงิน จงบอกข้ามา

ข้าจะจัดล้อทั้งคู่ให้เจ้า

โส มาณโว ตสฺส ปาวทิ

จนฺทสูริยา อุภเยตฺถ ทิสฺสเร

โสวณฺณมโย รโถ มม

เตน จกฺกยุเคน โสภตีติ.

มาณพนั้นกล่าวแก่พราหมณ์นั้นว่า

ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ทั้งสองย่อมปรากฏในท้องฟ้านั้น

รถทองคำของข้าพเจ้าย่อมงามด้วยล้อทั้งคู่นั้น

(พราหมณ์กล่าวว่า)

พาโล โข ตฺวมสิ มาณว

โย ตฺวํ ปตฺถยเส อปตฺถิยํ

มญฺญามิ ตุวํ มริสฺสสิ

น หิ ตฺวํ ลจฺฉสิ จนฺทสูริเยติ.

พ่อมาณพ เจ้าโง่นัก ที่มาปรารถนาสิ่งที่ไม่ควรปรารถนา

ข้าเข้าใจว่า เจ้าจักตายเสียก่อน

เพราะไม่มีทางที่จะได้ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์เลย

(มาณพกล่าวว่า)

คมนาคมนมฺปิ ทิสฺสติ

วณฺณธาตุ อุภยตฺถ วีถิยา

เปโต กาลกโต น ทิสฺสติ

โก นีธ กนฺทตํ พาลฺยตโรติ.

แม้การโคจรไปมาของดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ก็ยังปรากฏอยู่

รัศมีก็ยังปรากฏอยู่ในวิถีทั้งสอง

ส่วนคนที่ตายล่วงลับไปแล้วย่อมไม่ปรากฏ

เราทั้งสองผู้ร้องไห้คร่ำครวญอยู่ในที่นี้ ใครหนอโง่กว่ากัน

(พราหมณ์กล่าวว่า)

สจฺจํ โข วเทสิ มาณว

อหเมว กนฺทตํ พาลฺยตโร

จนฺทํ วิย ทารโก รุทํ

เปตํ กาลกตาภิปตฺถยินฺติ.

พ่อมาณพ เจ้าพูดจริงแท้ เราทั้งสองผู้ร้องไห้คร่ำครวญอยู่

ข้านี่แหละโง่กว่า มาปรารถนาถึงคนที่ตายล่วงลับไปแล้ว

เหมือนทารกร้องไห้อยากได้ดวงจันทร์

อาทิตฺตํ วต มํ สนฺตํ ฆตสิตฺตํว ปาวกํ

วารินา วิย โอสิญฺจํ สพฺพํ นิพฺพาปเย ทรํ.

เจ้ามาช่วยรดข้าผู้เร่าร้อนให้สงบ

ดับความกระวนกระวายทั้งหมด

เหมือนคนใช้น้ำราดดับไฟที่ติดเปรียง

อพฺพหี (๑) วต เม สลฺลํ โสกํ หทยนิสฺสิตํ

โย เม โสกปเรตสฺส ปุตฺตโสกํ อปานุทิ.

เจ้าบรรเทาความเศร้าโศกถึงบุตรของข้าผู้กำลังเศร้าโศก

ชื่อว่าได้ช่วยถอนลูกศรคือความโศก

ซึ่งเสียบที่หัวใจของข้าขึ้นได้แล้วหนอ

สฺวาหํ อพฺพูฬฺหสลฺโลสฺมิ สีติภูโตสฺมิ นิพฺพุโต

น โสจามิ น โรทามิ ตว สุตฺวาน มาณวาติ.

พ่อมาณพ ข้าซึ่งเจ้าช่วยถอนลูกศรคือความโศกขึ้นให้แล้ว

เย็นสงบแล้ว จะไม่เศร้าโศก ไม่ร้องไห้ เพราะได้ฟังคำของเจ้า

(พราหมณ์เมื่อจะถามต่อไป จึงกล่าวว่า)

เทวตา นุสิ คนฺธพฺโพ อาทู สกฺโก ปุรินฺทโท

โก วา ตฺวํ กสฺส วา ปุตฺโต กถํ ชาเนมุ ตํ มยนฺติ.

เจ้าเป็นเทวดาหรือคนธรรพ์ หรือเป็นท้าวสักกปุรินททะ

เจ้าเป็นใคร หรือเป็นบุตรของใคร

เราจะรู้จักเจ้าได้อย่างไร

(มาณพเปิดเผยตนแก่พราหมณ์นั้นว่า)

ยญฺจ กนฺทสิ ยญฺจ โรทสิ

ปุตฺตํ อาฬาหเน สยํ ทหิตฺวา

สฺวาหํ กุสลํ กริตฺวา กมฺมํ

ติทสานํ สหพฺยตํ คโตติ.

ท่านเองเผาบุตรที่ป่าช้าแล้ว

คร่ำครวญร้องไห้ถึงบุตรคนใด

บุตรคนนั้นคือข้าพเจ้าซึ่งทำกุศลกรรมแล้ว

ถึงความเป็นสหายของทวยเทพชั้นดาวดึงส์

(พราหมณ์ถามว่า)

อปฺปํ วา พหุํ วา นาทฺทสาม

ทานํ ททนฺตสฺส สเก อคาเร

อุโปสถกมฺมํ วา ตาทิสํ

เกน กมฺเมน คโตสิ เทวโลกนฺติ.

เมื่อเจ้าให้ทานน้อยหรือมากในเรือนของตน

หรือรักษาอุโบสถกรรมเช่นนั้น ข้าพเจ้ามิได้เห็น

เพราะทำกรรมอะไรไว้เจ้าจึงไปเทวโลกได้

(มาณพตอบว่า)

อาพาธิโกหํ ทุกฺขิโต คิลาโน

อาตุรรูโปมฺหิ สเก นิเวสเน

พุทฺธํ วิคตรชํ วิติณฺณกงฺขํ

อทฺทกฺขึ สุคตํ อโนมปญฺญํ.

ข้าพเจ้าป่วยเป็นไข้ ได้รับทุกข์

มีกายกระสับกระส่ายอยู่ในที่อยู่ของตน

ได้เห็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ปราศจากกิเลสดังธุลี

ทรงข้ามพ้นความสงสัย เสด็จไปดีแล้ว มีพระปัญญาไม่ต่ำทราม

สฺวาหํ มุทิตมโน ปสนฺนจิตฺโต

อญฺชลึ อกรึ ตถาคตสฺส

ตาหํ กุสลํ กริตฺวาน กมฺมํ

ติทสานํ สหพฺยตํ คโตติ.

ข้าพเจ้านั้นมีใจเบิกบาน มีจิตเลื่อมใส

ได้ทำอัญชลีกรรมแด่พระตถาคต

ข้าพเจ้าครั้นทำกุศลกรรมนั้นแล้ว

ได้เกิดร่วมกับหมู่เทพชั้นดาวดึงส์

(พราหมณ์กล่าวว่า)

อจฺฉริยํ วต อพฺภุตํ วต

อญฺชลิกมฺมสฺส อยมีทิโส วิปาโก

อหมฺปิ มุทิตมโน ปสนฺนจิตฺโต

อชฺเชว พุทฺธํ สรณํ วชามีติ.

น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคยมีมาแล้วหนอ

อัญชลีกรรมมีผลเป็นได้ถึงเช่นนี้

แม้ข้าพเจ้าก็มีใจเบิกบาน มีจิตเลื่อมใส

จึงขอถึงพระพุทธเจ้าเป็นที่พึ่งที่ระลึกในวันนี้นี่เอง

(มาณพกล่าวว่า)

อชฺเชว พุทฺธํ สรณํ วชาหิ

ธมฺมญฺจ สํฆญฺจ ปสนฺนจิตฺโต

ตเถว สิกฺขาย ปทานิ ปญฺจ

อขณฺฑผุลฺลานิ สมาทิยสฺสุ.

ท่านจงมีจิตเลื่อมใส

ถึงพระพุทธเจ้า พระธรรม และพระสงฆ์

เป็นที่พึ่งที่ระลึกในวันนี้นี่แหละ

อนึ่ง ท่านจงสมาทานสิกขาบท ๕ อย่าให้ขาดและด่างพร้อย

ปาณาติปาตา วิรมสฺสุ ขิปฺปํ

โลเก อทินฺนํ ปริวชฺชยสฺสฺุ

อมชฺชโป มา จ มุสา ภณาหิ

สเกน ทาเรน จ โหหิ ตุฏฺโฐติ.

คือ จงรีบงดเว้นจากการฆ่าสัตว์

เว้นขาดจากการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของมิได้ให้ในโลก

ยินดีเฉพาะภรรยาของตน

อย่ากล่าวเท็จ อย่าดื่มน้ำเมา

(พราหมณ์กล่าวว่า)

อตฺถกาโมสิ เม ยกฺข หิตกาโมสิ เทวเต

กโรมิ ตุยฺหํ วจนํ ตฺวมาสิ อาจริโย มมาติ.

เทวดาผู้น่าบูชา ท่านเป็นผู้มุ่งประโยชน์เกื้อกูลแก่ข้าพเจ้า

ข้าพเจ้าจะทำตามคำของท่าน

ท่านเป็นอาจารย์ของข้าพเจ้า

อุเปมิ สรณํ พุทฺธํ ธมฺมญฺจาปิ อนุตฺตรํ

สํฆญฺจ นรเทวสฺส คจฺฉามิ สรณํ อหํ.

ข้าพเจ้าขอถึงพระพุทธเจ้า

ซึ่งเป็นผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์

พระธรรมอันยอดเยี่ยม และพระสงฆ์ว่าเป็นที่พึ่งที่ระลึก

ปาณาติปาตา วิรมามิ ขิปฺปํ

โลเก อทินฺนํ ปริวชฺชยามิ

อมชฺชโป โน จ มุสา ภณามิ

สเกน ทาเรน จ โหมิ ตุฏฺโฐติ.

มฏฺฐกุณฺฑลีเปตวตฺถุ ปญฺจมํ.

ข้าพเจ้าจะรีบงดเว้นจากการฆ่าสัตว์

เว้นขาดจากการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของมิได้ให้ในโลก

ยินดีเฉพาะภรรยาของตน

ไม่กล่าวเท็จ ไม่ดื่มน้ำเมา

มัฏฐกุณฑลีเปตวัตถุที่ ๕ จบ