๑๓. อุพพรีเปตวัตถุ เล่ม ๒๖

๑๓ อหุ ราชา พฺรหฺมทตฺโต ปญฺจาลานํ รเถสโภ

อโหรตฺตานมจฺจยา ราชา กาลมกฺรุพฺพถ ๒ ฯ

ตสฺส อาฬาหนํ คนฺตฺวา ภริยา กนฺทติ อุพฺพรี

พฺรหฺมทตฺตํ อปสฺสนฺตี พฺรหฺมทตฺตาติ กนฺทติ ฯ

อิสิ จ ตตฺถ อาคจฺฉิ สมฺปนฺนจรณมุนิ

โส จ ตตฺถ อปุจฺฉิตฺถ เย ตตฺถ สุ สมาคตา

กสฺส จิทํ อาฬาหนํ นานาคนฺธสเมริตํ

กสฺสายํ กนฺทติ ภริยา อิโต ทูรคตํ ปตึ

พฺรหฺมทตฺตํ อปสฺสนฺตี พฺรหฺมทตฺตาติ กนฺทติ ฯ

เต จ ตตฺถ วิยากํสุ เย ตตฺถ สุ สมาคตา

พฺรหฺมทตฺตสฺส ภทนฺเต พฺรหฺมทตฺตสฺส มาริส

ตสฺส อิทํ อาฬาหนํ นานาคนฺธสเมริตํ

ตสฺสายํ กนฺทติ ภริยา อิโต ทูรคตํ ปตึ

พฺรหฺมทตฺตํ อปสฺสนฺตี พฺรหฺมทตฺตาติ กนฺทตีติ ฯ

ฉฬาสีติสหสฺสานิ พฺรหฺมทตฺตสฺส นามกา

อิมสฺมึ อาฬาหเน ทฑฺฒา เตสํ กํ อนุโสจสีติ ฯ

โย ราชา จูฬนีปุตฺโต ปญฺจาลานํ รเถสโภ

ตํ ภนฺเต อนุโสจามิ ภตฺตารํ สพฺพกามทนฺติ ฯ

สพฺเพวเหสุํ ราชาโน พฺรหฺมทตฺตสฺส นามกา

สพฺเพว จูฬนีปุตฺตา ปญฺจาลานํ รเถสภา

สพฺเพสํ อนุปุพฺเพน มเหสิตฺตํ อการยิ

กสฺมา ปุริมเก หิตฺวา ปจฺฉิมํ อนุโสจสีติ ฯ

อาตุเม อิตฺถิภูตาย ทีฆรตฺตาย มาริส

ยสฺสา เม อิตฺถิภูตาย สํสาเร พหุ ภาสสีติ ฯ

อหุ อิตฺถี อหุ ปุริโส ปสุโยนึปิ ๑ อาคมา

เอวเมตํ อตีตานํ ปริยนฺโต น ทิสฺสตีติ ฯ

อาทิตฺตํ วต มํ สนฺตํ ฆตสิตฺตํว ปาวกํ

วารินา วิย โอสิญฺจํ สพฺพํ นิพฺพาปเย ทรํ

อพฺพูฬฺหิ ๒ วต เม สลฺลํ โสกํ หทยนิสฺสิตํ

โย เม โสกปเรตาย ปติโสกํ อปานุทิ ฯ

สาหํ อพฺพูฬฺหสลฺลาสฺมิ สีติภูตาสฺมิ นิพฺพุตา

น โสจามิ น โรทามิ ตว สุตฺวา มหามุนีติ ฯ

ตสฺส ตํ วจนํ สุตฺวา สมณสฺส สุภาสิตํ

ปตฺตจีวรมาทาย ปพฺพชิ อนคาริยํ

สา จ ปพฺพชิตา สนฺตา อคารสฺมา อนคาริยํ

เมตฺตํ จิตฺตํ อภาเวสิ พฺรหฺมโลกุปปตฺติยา

คามา คามํ วิจรนฺตี นิคเม ราชธานิโย ฯ

อุรุเวลํ ๑ นาม โส คาโม ยตฺถ กาลมกฺรุพฺพถ

เมตฺตจิตฺตํ อาภาเวตฺวา ๒ พฺรหฺมโลกุปปตฺติยา

อิตฺถีจิตฺตํ วิราเชตฺวา พฺรหฺมโลกุปคา อหูติ ฯ

อุพฺพรีเปตวตฺถุ เตรสมํ ฯ

อุทฺทานํ ฯ

ปณฺฑุมาตา ๓ ปติยา จ นนฺทิ กุณฺฑลินา ฆโต

เทฺวเสฏฺฐี ตนฺตวาโย ๔ วิหารสุตฺตโสวานอุพฺพรีติ ๕ ฯ

อุพฺพรีวคฺโค ทุติโย ฯ

๑ ยุ. ภุตฺวา ฯ ๒ สี. ยุ. กาลํ กริ ตทา ฯ

๑ ยุ. ปสุํ โยนึปิ อคมา ฯ ๒ ม. อพฺฬหี ฯ ยุ. อพฺพูฬฺหํ ฯ

พระเจ้าพรหมทัตต์ผู้เป็นใหญ่ ได้เสวยราชสมบัติในแคว้นปัญจาลราชพระองค์เสด็จสวรรคตโดยกาลอันล่วงไปแห่งวัน และราตรีทั้งหลายพระนางเจ้าอุพพรีมเหสีเสด็จไปยังพระเมรุมาศ แล้วทรงกรรแสงอยู่เมื่อพระนางไม่เห็นพระเจ้าพรหมทัตต์ ก็กรรแสงว่า พรหมทัตต์ๆก็ดาบสผู้เป็นมุนีสมบูรณ์ด้วยจรณญาณ ได้มาที่พระนางอุพพรีประทับอยู่นั้น ท่านได้ถามชนทั้งหลายที่มาประชุมกันในที่นั้นว่า นี่เป็นพระเมรุมาศของใครมีกลิ่นหอมต่างๆ ฟุ้งตลบไป หญิงนี้เป็นภรรยาของใคร เมื่อไม่เห็นพระเจ้าพรหมทัตต์ผู้เป็นใหญ่ ซึ่งเสด็จไปแล้วไกลจากโลกนี้ คร่ำครวญอยู่ว่า พรหมทัตต์ๆ ชนที่มาประชุมกันอยู่ในที่นั้น กล่าวตอบว่าข้าแต่ท่านผู้เจริญนี่เป็นพระเมรุมาศของพระเจ้าพรหมทัตต์ ข้าแต่ท่านผู้นิรทุกข์ นี่เป็นพระเมรุมาศของพระเจ้าพรหมทัตต์ มีกลิ่นหอมฟุ้งตลบไปหญิงนี้เป็นพระมเหสีของท้าวเธอ เมื่อไม่เห็นพระเจ้าพรหมทัตต์พระราชสวามี ซึ่งเสด็จไปไกลจากโลกนี้ ทรงพระกรรแสงอยู่ว่า พรหมทัตต์ๆดาบสจึงถามว่า

พระราชามีพระนามว่าพรหมทัตต์ ถูกเผาในป่าช้านี้ ๘๖,๐๐๐ พระองค์แล้ว บรรดาพระเจ้าพรหมทัตต์เหล่านั้น พระนางทรงกรรแสงถึงพระเจ้า

พรหมทัตต์พระองค์ไหน?

พระนางอุพพรีตรัสตอบว่า

ข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระราชาพระองค์ใด เป็นพระราชโอรสของพระเจ้าจุฬนี ทรงเป็นใหญ่อยู่ในแคว้นปัญจาลราช ดิฉันเศร้าโศกถึงพระราชาพระองค์นั้น ผู้เป็นพระราชสวามี ทรงประทานสิ่งของที่น่าใคร่ทุกอย่าง.

ดาบสกล่าวว่า

พระราชาทุกพระองค์ทรงพระนามว่า พรหมทัตต์เหมือนกันทั้งหมดเป็นพระราชโอรสของพระเจ้าจุฬนี เป็นใหญ่อยู่ในแคว้นปัญจาลราช พระนางเป็นพระมเหสีของพระราชาเหล่านั้น ทั้งหมดโดยลำดับกันมา เหตุไรพระนางจึงเว้นพระราชาองค์ก่อนๆ มาทรงกรรแสงถึงแต่พระราชาองค์

หลังเล่า?

พระนางอุพพรีตรัสตอบว่า

ข้าแต่ท่านผู้นิรทุกข์ ดิฉันเกิดเป็นแต่หญิงตลอดกาลนานเท่านั้นหรือหรือเกิดเป็นบุรุษ ท่านพูดถึงแต่การที่ดิฉันเป็นหญิงในสงสารเป็นอันมาก.

ดาบสตอบว่า

บางคราวพระนางเกิดเป็นหญิง บางคราวก็เกิดเป็นบุรุษ บางคราวก็เข้าถึงกำเนิดปศุสัตว์ ที่สุดแห่งอัตภาพทั้งหลายอันเป็นอดีต ย่อมไม่ปรากฏ

อย่างนี้.

พระนางอุพพรีตรัสว่า

ท่านดับความกระวนกระวายทั้งปวงของดิฉัน ผู้เร่าร้อนอยู่ให้หายเหมือนบุคคลดับไฟที่ราดน้ำมันด้วยน้ำ ฉะนั้น ท่านได้บรรเทาความโศกถึงพระสวามีของดิฉันผู้ถูกความโศกครอบงำแล้ว ถอนขึ้นแล้วหนอซึ่งลูกศรคือความโศกอันเสียบแทงที่หทัยของดิฉัน ข้าแต่ท่านผู้เป็นมหามุนี ดิฉันเป็นผู้มีลูกศรคือ ความโศกอันท่านถอนขึ้นได้แล้ว เป็นผู้เย็นสงบแล้วดิฉันจะไม่เศร้าโศก ไม่ร้องไห้อีกเพราะได้ฟังคำของท่าน.

พระนางอุพพรี ฟังคำสุภาษิตของดาบสผู้เป็นสมณะนั้นแล้ว ถือบาตรและจีวรออกบวชเป็นบรรพชิต ครั้นออกบวชแล้วเจริญเมตตาจิตเพื่อเข้าถึงพรหมโลก พระนางอุพพรีนั้น เมื่อท่องเที่ยวไปสู่บ้านหนึ่งจากบ้านหนึ่ง สู่นิคมและราชธานีทั้งหลาย ได้เสด็จสวรรคตที่บ้านอุรุเวลาพระนางเบื่อหน่ายความเป็นหญิง เจริญเมตตาจิตเพื่อบังเกิดในพรหมโลก

จึงได้เป็นผู้เข้าถึงพรหมโลก.

จบ อุพพรีเปตวัตถุที่ ๑๓.

รวมเรื่องที่มีในอุพพรีวรรคนี้ คือ

๑. สังสารโมจกเปตวัตถุ ๒. สารีปุตตเถรมาตุเปติวัตถุ ๓. มัตตาเปติวัตถุ ๔.

นันทาเปตวัตถุ ๕. มัฏฐกุณฑลีเปตวัตถุ ๖. กัณหเปตวัตถุ ๗. ธนปาลเปตวัตถุ ๘. จูฬเสฏฐีเปตวัตถุ ๙. อังกุรเปตวัตถุ ๑๐. อุตตรมาตุเปตวัตถุ ๑๑. สุตตเปตวัตถุ ๑๒. กรรณมุณฑเปตวัตถุ ๑๓. อุพพรีเปตวัตถุ.

จบอุพพรีวรรคที่ ๒.