๙. อังกุรเปตวัตถุ เล่ม ๒๖

๙ ยสฺส อตฺถาย คจฺฉาม กมฺโพชํ ธนหารกา

อยํ กามทโท ยกฺโข อิมํ ยกฺขํ นิยามเส

อิมํ ยกฺขํ คเหตฺวาน สาธุเกน ปสยฺห วา

ยานํ อาโรปยิตฺวาน ขิปฺปํ คจฺฉาม ทฺวารกนฺติ ฯ

ยสฺส รุกฺขสฺส ฉายาย นิสีเทยฺย สเยยฺย วา

น ตสฺส สาขํ ภญฺเชยฺย มิตฺตทุพฺโภ หิ ปาปโกติ ฯ

ยสฺส รุกฺขสฺส ฉายาย นิสีเทยฺย สเยยฺย วา

ขนฺธมฺปิ ตสฺส ฉินฺเทยฺย อตฺโถ เจ ตาทิโส สิยาติ ฯ

ยสฺส รุกฺขสฺส ฉายาย นิสีเทยฺย สเยยฺย วา

น ตสฺส ๑ ปตฺตํ ภินฺเทยฺย มิตฺตทุพฺโภ หิ ปาปโกติ ฯ

ยสฺส รุกฺขสฺส ฉายาย นิสีเทยฺย สเยยฺย วา

สมูลํปิ ตํ อพฺพุยฺห ๑ อตฺโถเปตาทิโส สิยาติ ฯ

ยสฺเสกรตฺตึ หิ ๒ ฆเร วเสยฺย

ยตฺถนฺนปานํ ปุริโส ลเภถ

น ตสฺส ปาปํ มนสาปิ เจตเย ๓

กตญฺญุตา สปฺปุริเสหิ วณฺณิตา ฯ

ยสฺเสกรตฺตึปิ ฆเร วเสยฺย

อนฺเนน ปาเนน อุปฏฺฐิโต สิยา

น ตสฺส ปาปํ มนสาปิ เจตเย ๑

อทุพฺภปาณี ทหเต มิตฺตทุพฺภึ ฯ

โย ปุพฺเพ กตกลฺยาโณ ปจฺฉา ปาเปน หึสติ

อลฺลปาณิหโต โปโส น โส ภทฺรานิ ปสฺสตีติ ฯ

โย ๒ อปฺปทุฏฺฐสฺส นรสฺส ทุสฺสติ

สุทฺธสฺส โปสสฺส อนงฺคณสฺส

ตเมว พาลํ ปจฺเจติ ปาปํ

สุขุโม รโช ปติวาตํว ขิตฺโตติ ๒ ฯ

นาหํ เทเวน วา มนุสฺเสน วา

อิสฺสริเยน วาหํ สุปฺปสยฺโห(

ยกฺโขหมสฺมิ ปรมิทฺธิปตฺโต

ทูรงฺคโม วณฺณพลูปปนฺโนติ ฯ

ปาณิ เต สพฺพโส วณฺโณ ปญฺจธาโร มธุสฺสโว

นานารสา ปคฺฆรนฺติ มญฺเญหนฺตํ ปุรินฺททํ ฯ

นมฺหิ เทโว น คนฺธพฺโพ นปิ สกฺโก ปุรินฺทโท

เปตํ องฺกุร ชานาหิ โรรุวมฺหา ๓ อิธาคตํ ฯ

กึสีโล กึสมาจาโร โรรุวมฺหิ ๑ ปุเร ตฺวํ

เกน เต พฺรหฺมจริเยน ปุญฺญํ ปาณิมฺหิ อิชฺฌติ ฯ

ตนฺตวาโย ปุเร อาสึ โรรุวสฺมึ ๒ ตทา อหํ

สุกิจฺฉวุตฺติ กปโณ น เม วิชฺชติ ทาตเว ฯ

นิเวสนญฺจ ๓ เม อาสิ อสยฺหสฺส อุปนฺติเก

สทฺธสฺส ทานปติโน กตปุญฺญสฺส ลชฺชิโน ฯ

ตตฺถ ยาจนกา ยนฺติ นานาโคตฺตา วณิพฺพกา

เต จ มํ ตตฺถ ปุจฺฉนฺติ อสยฺหสฺส นิเวสนํ ฯ

กตฺถ คจฺฉาม ๔ ภทฺทํ โว ตตฺถ ๕ ทานํ ปทียติ

เตสาหํ ๖ ปุฏฺโฐ ๗ อกฺขามิ อสยฺหสฺส นิเวสนํ ฯ

ปคฺคยฺห ทกฺขิณํ พาหุํ เอตฺถ คจฺฉถ ภทฺทํ โว

เอตฺถ ทานํ ปทียติ [๘] เตน ปาณิ กามทโท

เตน ปาณิ มธุสฺสโว เตน เม พฺรหฺมจริเยน

ปุญฺญํ ปาณิมฺหิ อิชฺฌติ ฯ

น กิร ตฺวํ อทา ทานํ สกปาณีหิ กสฺสจิ

ปรสฺส ทานํ อนุโมทมาโน ปาณึ ปคฺคยฺห ปาวทิ ฯ

เตน ปาณิ กามทโท เตน ปาณิ มธุสฺสโว

เตน เม พฺรหฺมจริเยน ปุญฺญํ ปาณิมฺหิ อิชฺฌติ ฯ

โย โส ทานมทา ภนฺเต ปสนฺโน สกปาณีหิ

โส หิตฺวา มานุสํ เทหํ กินฺนุ โส ทิสตํ คโต ฯ

นาหํ ชานามิ อสยฺหาสาหิโน

องฺคีรสสฺส คตึ อาคตึ วา

สุตํ จ เม เวสฺสวณสฺส สนฺติเก

สกฺกสฺส สหพฺยตํ คโต อสยฺโห ฯ

อลเมว กาตุํ กลฺยาณํ ทานํ ทาตุํ ยถารหํ

ปาณึ กามททํ ทิสฺวา โก ปุญฺญํ น กริสฺสติ ฯ

โส หิ นูน อิโต คนฺตฺวา อนุปฺปตฺวาน ทฺวารกํ

ทานํ ตํ ๑ ปฏฺฐาปยิสฺสามิ ยํ มมสฺส สุขาวหํ ฯ

ทสฺสามิ อนฺนปานญฺจ วตฺถเสนาสนานิ จ

ปปญฺจ อุทปานญฺจ ทุคฺเค สงฺกมนานิ จาติ ฯ

เกน เต องฺคุลี กุณฺฑา ๒ มุขญฺจ กุณฺฑลีกตํ

อกฺขีนิ จ ปคฺฆรนฺติ กึ ปาปํ ปกตํ ตยาติ ฯ

องฺคีรสสฺส คหปติโน สทฺธสฺส ฆรเมสิโน

ตสฺสาหํ ทานวิสฺสคฺเค ทาเน อธิกโต อหุ ฯ

ตตฺถ ยาจนเก ทิสฺวา อาคเต โภชนตฺถิเก

เอกมนฺตํ อปกฺกมฺม อกาสึ กุณฺฑลีมุขํ ฯ

เตน เม องฺคุลี กุณฺฑา มุขญฺจ กุณฺฑลีกตํ

อกฺขีนิ จ ๓ ปคฺฆรนฺติ ตํ ปาปํ ปกตํ มยาติ ฯ

ธมฺเมน เต กาปุริส มุขญฺจ กุณฺฑลีกตํ

อกฺขีนิ จ ปคฺฆรนฺติ ยํ ตฺวํ ปรสฺส ทานสฺส

อกาสิ กุณฺฑลีมุขนฺติ ฯ

กถํ หิ ทานํ ททมาโน กเรยฺย ปรปตฺติยํ

อนฺนปานํ ขาทนียํ วตฺถเสนาสนานิ จาติ ฯ

โส หิ นูน อิโต คนฺตฺวา อนุปฺปตฺวาน ทฺวารกํ

ทานํ ตํ ปฏฺฐาปยิสฺสามิ ยํ มมสฺส สุขาวหํ ฯ

ทสฺสามนฺนญฺจ ปานญฺจ วตฺถเสนาสนานิ จ

ปปญฺจ อุทปานญฺจ ทุคฺเค สงฺกมฺมนานิ จาติ ฯ

ตโต หิ โส นิวตฺติตฺวา อนุปฺปตฺวาน ทฺวารกํ

ทานํ ปฏฺฐยิ องฺกุโร ยนฺตํ ๑ อสฺส สุขาวหํ ฯ

อทา อนฺนญฺจ ปานญฺจ วตฺถเสนาสนานิ จ

ปปญฺจ อุทปานญฺจ วิปฺปสนฺเนน เจตสา ฯ

โก ฉาโต โก จ ตสิโต โก วตฺถํ ปริทหิสฺสติ ๒

กสฺส สนฺตานิ โยคฺคานิ อิโต โยเชนฺตุ วาหนํ ฯ

โก ฉตฺติจฺฉติ คนฺธญฺจ โก มาลํ โก อุปาหนํ

อิติ สุ ตตฺถ โฆเสนฺติ กปฺปกา สูทมาคธา

สทา สายญฺจ ปาโต จ องฺกุรสฺส นิเวสเนติ ฯ

สุขํ สุปติ องฺกุโร อิติ ชานาติ มํ ชโน

ทุกฺขํ สุปามิ สินฺธุก ๑ ยํ น ปสฺสามิ ยาจเก ฯ

สุขํ สุปติ องฺกุโร อิติ ชานาติ มํ ชโน

ทุกฺขํ สินฺธุก ๑ สุปามิ อปฺปเก สุ วณิพฺพเกติ ฯ

สกฺโก เจ เต วรํ ทชฺชา ตาวตึสานมิสฺสโร

กิสฺส สพฺพสฺส โลกสฺส วรมาโน วรํ วเรติ ฯ

สกฺโก เจ เม วรํ ทชฺชา ตาวตึสานมิสฺสโร

กาลุฏฺฐิตสฺส เม สโต สุริยุคฺคมนํ ปติ ฯ

ทิพฺพา ภกฺขา ปาตุภเวยฺยุํ สีลวนฺโต จ ยาจกา

ททโต เม น ขีเยถ ทตฺวา นานุตปฺเปยฺยาหํ

ททํ จิตฺตํ ปสาเทยฺย เอวํ สกฺก ๒ วรํ วเรติ ฯ

น สพฺพวิตตฺานิ ปเร ปเวจฺเฉ

ทเทยฺย ทานญฺจ ธนญฺจ รกฺเข

ตสฺมา หิ ทานา ธนเมว เสยฺโย

อติปฺปทาเนน กุลา น โหนฺติ ฯ

อิทานมติทานญฺจ น ปสํสนฺติ ปณฺฑิตา

ตสฺมา หิ ทานา ธนเมว เสยฺโย

สเมน วตฺเตยฺย ส ธีรธมฺโมติ ฯ

อโห วตาเร อหเมว ทชฺชํ

สนฺโต หิ มํ สปฺปุริสา ภเชยฺยุํ

เมโฆว นินฺนานิ หิ ๑ ปูรยนฺโต

สนฺตปฺปเย สพฺพวณิพฺพกานํ ฯ

ยสฺส ยาจนเก ทิสฺวา มุขวณฺโณ ปสีทติ

ทตฺวา อตฺตมโน โหติ ตํ ฆรํ วสโต สุขํ ฯ

ยสฺส ยาจนเก ทิสฺวา มุขวณฺโณ ปสีทติ ฯ

ทตฺวา อตฺตมโน โหติ เอสา ยญฺญสฺส ๒ สมฺปทา ฯ

ปุพฺเพว ทานา สุมโน ททํ จิตฺตํ ปสาทเย ๓

ทตฺวา อตฺตมโน โหติ เอสา ๔ ยญฺญสฺส สมฺปทาติ ฯ

สฏฺฐิวาหสหสฺสานิ องฺกุรสฺส นิเวสเน

โภชนํ ทียเต นิจฺจํ ปุญฺญเปกฺขสฺส ชนฺตุโน ฯ

ติสหสฺสานิ สูทานิ ๕ อามุตฺตมณิกุณฺฑลา

องฺกุรํ อุปชีวนฺติ ทาเน ยญฺญสฺส ปาวฏา ฯ

สฏฺฐิปุริสสหสฺสานิ อามุตฺตมณิกุณฺฑลา

องฺกุรสฺส มหาทาเน กฏฺฐํ ผาเลนฺติ มาณวา ฯ

โสฬสิตฺถิสหสฺสานิ สพฺพาลงฺการภูสิตา

องฺกุรสฺส มหาทาเน วิธา ปิณฺเฑนฺติ นาริโย ฯ

โสฬสิตฺถิสหสฺสานิ สพฺพาลงฺการภูสิตา

องฺกุรสฺส มหาทาเน ทพฺพิคฺคาหา อุปฏฺฐิตา ฯ

พหุํ พหูนํ ปาทาสิ จิรํ ปาทาสิ ขตฺติโย

สกฺกจฺจญฺจ สหตฺถา จ วิตฺตึ กตฺวา ปุนปฺปุนํ ฯ

พหุมาเส จ ปกฺเข จ อุตุสํวจฺฉรานิ จ

มหาทานํ ปวตฺเตสิ องฺกุโร ทีฆมนฺตรํ ฯ

เอวํ ทตฺวา ยชิตฺวา จ องฺกุโร ทีฆมนฺตรํ

โส หิตฺวา มานุสํ เทหํ ตาวตึสูปโค อหูติ ฯ

กฏจฺฉุภิกฺขํ ทตฺวาน อนุรุทฺธสฺส อินฺทโก

โส หิตฺวา มานุสํ เทหํ ตาวตึสูปโค อหุ ฯ

ทสหิ ฐาเนหิ องฺกุรํ อินฺทโก อติโรจติ

รูเป สทฺเท รเส คนฺเธ โผฏฺฐพฺเพ จ มโนรเม

อายุนา ยสสา เจว วณฺเณน จ สุเขน จ

อาธิปจฺเจน องฺกุรํ อินฺทโก อติโรจตีติ ฯ

มหาทานํ ตยา ทินฺนํ องฺกุร ทีฆนนฺตรํ

อวิทูเร นิสินฺโนสิ อาคจฺฉ มม สนฺติเกติ ๑ ฯ

ตาวตึเส ยทา พุทฺโธ สิลายํ ปณฺฑุกมฺพเล

ปาริฉตฺตกมูลมฺหิ วิหาสิ ปุริสุตฺตโม ฯ

ทสสุ โลกธาตูสุ สนฺนิปติตฺวาน เทวตา

ปยิรุปาสนฺติ สมฺพุทฺธํ วสนฺตํ นคมุทฺธนิ ฯ

น โกจิ เทโว วณฺเณน สมฺพุทฺธํ อติโรจติ

สพฺเพ เทเว อติกฺกมฺม ๒ สมฺพุทฺโธว วิโรจติ ฯ

โยชนานิ ทส เจว องฺกุโรยํ ตทา อหุ

อวิทูเรว พุทฺธสฺส อินฺทโก อติโรจติ ฯ

โอโลเกตฺวาน สมฺพุทฺโธ องฺกุรญฺจาปิ อินฺทกํ

ทกฺขิเณยฺยํ สมฺภาเวนฺโต ๑ อิทํ วจนมพฺรูวิ ๒

มหาทานํ ตยา ทินฺนํ องฺกุร ทีฆมนฺตรํ

อติทูเร นิสินฺโนสิ อาคจฺฉ มม สนฺติกํ ๓ (อิติ) ฯ

โจทิโต ภาวิตตฺเตน องฺกุโร อิทมพฺรูวิ

กึ มยฺหํ เตน ทาเนน ทกฺขิเณยฺเยน สุญฺญตํ ฯ

อยํ โส อินฺทโก ยกฺโข ทชฺชา ทานํ ปริตฺตกํ

อติโรจติ อเมฺหหิ จนฺโท ตารคเณ ยถา (อิติ) ฯ

อุชฺชงฺคเล ๔ ยถา เขตฺเต พีชํ พหหปิ โรปิตํ

น ผลํ วิปุลํ โหติ ๕ นปิ โตเสติ กสฺสกํ

ตเถว ทานํ พหุกํ ทุสฺสีเลสุ ปติฏฺฐิตํ

น ผลํ วิปุลํ โหติ ๕ นปิ โตเสติ ทายกํ ฯ

ยถาปิ ภทฺทเก เขตฺเต พีชํ อปฺปมฺปิ โรปิตํ

สมฺมาธารํ ปเวจฺฉนฺเต ผลํ โตเสติ กสฺสกํ

ตเถว สีลวนฺเตสุ คุณวนฺเตสุ ตาทิสุ

อปฺปกํปิ กตํ การํ ปุญฺญํ โหติ มหปฺผลนฺติ ฯ

วิเจยฺย ทานํ ทาตพฺพํ ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ

วิเจยฺย ทานํ ทตฺวาน สคฺคํ คจฺฉนฺติ ทายกา ฯ

วิเจยฺย ทานํ สุคตปฺปสฏฺฐํ

เย ทกฺขิเณยฺยา อิธ ชีวโลเก

เอเตสุ ทินฺนานิ มหปฺผลานิ

พีชานิ วุตฺตานิ ยถา สุเขตฺเตติ ฯ

องฺกุรเปตวตฺถุ นวมํ ฯ

๑ ม. อพฺพุเห ฯ ๒ ม. ปิ ฯ ๓ ม. จินฺตเย ฯ

๑ ม. จินฺตเย ฯ ๒ ม. โย อปฺปทุฏฺฐสฺส ฯเปฯ ขิตฺโตตีติ อิเม ปาฐา นตฺถิ ฯ

๓ สี. ยุ. เภรุวมฺหา ฯ

๑ ม. โรรุวสฺมึ ฯ ๒ ยุ. เภรุวสฺมึ ฯ ๓ สี. ยุ. อาเวสนญฺจ ฯ

๔ ยุ. ตตฺถ คจฺฉามิ ฯ ๕ ม. ยุ. กตฺถ ฯ ๖ ยุ. เตนาหํ ฯ ๗ ยุ. วกฺขามิ ฯ

[๘] ม. อสยฺหสฺส นิเวสเน ฯ

๑ ม. อยํ ปาโฐ นตฺถิ ฯ ๒ ม. กุณา ฯ ๓ ม. เม ฯ

๑ ม. ยํ ตุมสฺส ฯ ๒ ยุ. ปริวสฺสติ ฯ

๑ ม. ยุ. สินฺธก ฯ ๒ ม. เอตํ สกฺกํ ฯ สกฺกวรนฺติปิ ทิสติ ฯ

๑ ม. ปริปูรยนฺโต ฯ ๒ สี. ยุ. ปุญฺญสฺส ฯ ๓ ยุ. ปสาเทยฺย ฯ ๔ ยุ. เอโส ฯ

๕ ยุ. ชนา ติสหสฺสา สูทา ฯ

๑ ม. มหาทานํ ฯเปฯ สนฺติเกตีติ อิเม ปาฐา นตฺถิ ฯ ๒ สี. ยุ. อธิคยฺห ฯ

๑ ยุ. ปภาเวนฺโต ฯ ๒ ม. วจนมพฺรวิ ฯ ๓ ม. สนฺติเกติ ฯ ๔ ยุ. อุชฺฌงฺคเล ฯ

๕ ม. น วิปุลผลํ โหติ ฯ ยุ. น วิปุลํ น ผลํ โหติ ฯ

เราทั้งหลายเที่ยวหาทรัพย์ ไปสู่แคว้นกัมโพชเพื่อประโยชน์สิ่งใด เทพบุตรนี้เป็นผู้ให้สิ่งที่เราอยากได้นั้น พวกเราจักนำเทพบุตรนี้ไปหรือจักจับเทพบุตรนี้ ข่มขี่เอาด้วยการวิงวอนหรืออุ้มใส่ยานรีบนำไปสู่ทวารกนคร

โดยเร็ว.

อังกุรพาณิชเมื่อจะห้ามพราหมณ์พ่อค้านั้น จึงได้กล่าวคาถาความว่า

บุคคลอาศัยนั่งนอนที่ร่มเงาของต้นไม้ใด ไม่ควรหักรานกิ่งของต้นไม้นั้น

เพราะการประทุษร้ายมิตร เป็นความเลวทราม.

พราหมณ์พ่อค้ากล่าวว่า

บุคคลอาศัยนั่งนอนที่ร่มเงาของต้นไม้ใด พึงตัดแม้ลำต้นของต้นไม้นั้นได้

ถ้ามีความต้องการเช่นนั้น.

อังกุรพาณิชกล่าวว่า

บุคคลอาศัยนั่งนอนที่ร่มเงาของต้นไม้ใด ไม่พึงทำลายแม้ใบของต้นไม้นั้น

เพราะการประทุษร้ายมิตร เป็นความเลวทราม.

พราหมณ์พ่อค้ากล่าวว่า

บุคคลอาศัยนั่งนอนที่ร่มเงาของต้นไม้เหล่าใด พึงถอนต้นไม้นั้นพร้อม

ทั้งรากได้ ถ้าพึงประสงค์เช่นนั้น.

อังกุรพาณิชกล่าวว่า

ก็บุรุษพึงพักอยู่ในเรือนของบุคคลใดตลอดราตรีหนึ่ง หรือพึงได้ข้าวน้ำในที่ใด ไม่ควรคิดชั่วต่อบุคคลนั้น แม้ด้วยใจความเป็นผู้กตัญญู สัปบุรุษสรรเสริญ บุคคลพึงพักอาศัยในเรือนของบุคคลใดแม้เพียงคืนหนึ่ง พึงได้รับบำรุงด้วยข้าวและน้ำ ก็ไม่พึงคิดชั่วต่อบุคคลนั้นแม้ด้วยใจ บุคคลผู้มีมืออันไม่เบียดเบียน ย่อมแผดเผาบุคคลผู้ประทุษร้ายมิตร ผู้ใดทำความดีไว้ในก่อน ภายหลังเบียดเบียนด้วยความชั่ว ผู้นั้น ชื่อว่าเป็นคนอกตัญญู ย่อมไม่พบเห็นความเจริญทั้งหลาย ผู้ใดประทุษร้ายต่อนระผู้ไม่ประทุษร้าย ผู้เป็นบุรุษบริสุทธิ์ไม่มีกิเลสเครื่องยียวน บาปย่อมกลับมาถึงผู้นั้นซึ่งเป็นคนพาลแน่แท้ เหมือนธุลีอันละเอียดที่บุคคลซัดไป

ทวนลมฉะนั้น.

เมื่อรุกขเทวดาได้ฟังดังนั้นแล้ว เกิดความโกรธต่อพราหมณ์นั้น จึงกล่าวว่า

ไม่เคยมีเทวดาหรือมนุษย์ หรืออิสรชนคนใดจะมาข่มเหงเราได้โดยง่ายเราเป็นเทพเจ้าผู้มีมหิทธิฤทธิ์อย่างยอดเยี่ยม เป็นผู้ไปได้ไกลสมบูรณ์ด้วย

รัศมีและกำลัง.

อังกุรพานิชจึงถามรุกขเทวดานั้นว่า

ฝ่ามือของท่านมีสีดังทองคำทั่วไป ทรงไว้ซึ่งวัตถุที่บุคคลอื่นปรารถนาด้วยนิ้วทั้ง ๕ เป็นที่ไหลออกแห่งวัตถุมีรสอร่อย วัตถุมีรสต่างๆ ย่อมไหลออกจากฝ่ามือของท่าน ข้าพเจ้าเข้าใจว่าท่านเป็นท้าวสักกะ.

รุกขเทวดาตอบว่า

เราไม่ใช่เทพเจ้า ไม่ใช่คนธรรพ์ ไม่ใช่ท้าวสักกปุรินททะ ดูกรอังกุระท่านจงทราบว่าเราเป็นเปรต จุติจากโรรุวนครมาอยู่ที่ต้นไทรนี้.

อังกุรพาณิชถามว่า

เมื่อก่อน ท่านอยู่ในโรรุวนคร ท่านมีปกติอย่างไร มีความประพฤติอย่างไร ผลบุญสำเร็จที่ฝ่ามือของท่าน เพราะพรหมจรรย์อะไร?

รุกขเทวดาตอบว่า

เมื่อก่อน เราเป็นช่างหูกอยู่ในโรรุวนคร เป็นคนกำพร้าเลี้ยงชีวิตโดยความลำบากนัก เราไม่มีอะไรจะให้ทาน เรือนของเราอยู่ใกล้เรือนของอสัยหเศรษฐี ซึ่งเป็นคนมีศรัทธาเป็นทานาธิบดี มีบุญอันทำแล้ว เป็นผู้ละอายต่อบาป พวกยาจกวณิพกมีนามแลโคตรต่างๆ กัน ไปที่บ้านของเรานั้น พากันถามถึงเรือนของอสัยหเศรษฐีกะเราว่า ขอความเจริญจงมีแก่ท่านทั้งหลาย พวกเราจะไปทางไหน ทานเขาให้ที่ไหน เราถูกพวกยาจกวณิพกถามแล้ว ได้ยกมือเบื้องขวาชี้บอกเรือนของอสัยหเศรษฐีแก่ยาจกวณิพกเหล่านั้นว่า ท่านทั้งหลายจงไปทางนี้ ความเจริญจักมีแก่ท่านทั้งหลาย ทานเขาให้อยู่ที่นั่น เพราะเหตุนั้น ฝ่ามือของเราจึงให้สิ่งที่น่าปรารถนาเป็นที่ไหลออกแห่งวัตถุมีรสอร่อย ผลบุญย่อมสำเร็จที่ฝ่ามือ

ของเราเพราะพรหมจรรย์นั้น.

อังกุรพาณิชถามว่า

ได้ยินว่า ท่านไม่ได้ให้ทานแก่ใครๆ ด้วยมือทั้งสองของตนเป็นแต่เพียงอนุโมทนาทานของคนอื่น ยกมือชี้บอกทางให้ เพราะเหตุนั้นฝ่ามือของท่านจึงให้สิ่งที่น่าใคร่ เป็นที่ไหลออกแห่งวัตถุมีรสอร่อย ผลบุญย่อมสำเร็จที่ฝ่ามือของท่านเพราะพรหมจรรย์นั้น ข้าแต่ท่านผู้เจริญอสัยหเศรษฐีผู้เลื่อมใส ได้ให้ทานด้วยมือทั้งสองของตน ละร่างกาย

มนุษย์แล้ว ไปทางทิศไหนหนอ?

รุกขเทวดาตอบว่า

เราไม่รู้ทางไปหรือทางมาของอสัยหเศรษฐี ผู้เป็นเจ้าของแห่งทาน ผู้มีรัศมีซ่านออกจากตน แต่เราได้ฟังมาในสำนัก ของท้าวเวสสุวัณว่า

อสัยหเศรษฐี ถึงความเป็นสหายแห่งท้าวสักกะ.

อังกุรพาณิชกล่าวว่า

บุคคลควรทำความดีแท้ ควรให้ทานตามสมควร ใครได้เห็นฝ่ามืออันให้สิ่งที่น่าใคร่แล้ว จักไม่ทำบุญเล่า เราไปจากที่นี้ถึงทวารกนครแล้ว จักรีบให้ทานอันจักนำความสุขมาให้เราแน่แท้ เราจักให้ข้าว น้ำ ผ้า

เสนาสนะ บ่อน้ำ และสะพานในที่เดินยากเป็นทาน.

อังกุรพาณิชถามว่า

เพราะเหตุไร นิ้วมือของท่านจึงงอหงิก ปากของท่านจึงเบี้ยวและนัยน์ตา

ทะเล้นออก ท่านได้ทำบาปกรรมอะไรไว้?

เปรตนั้นตอบว่า

เราอันคฤหบดีตั้งไว้ในการให้ทาน ในโรงทานของคฤหบดี ผู้มีอังคีรสผู้มีศรัทธา เป็นฆราวาส ผู้ครอบครองเรือนเห็นยาจกผู้มีความประสงค์ด้วยโภชนะ มาที่โรงทานนั้น ได้หลีกไปทำการบุ้ยปากอยู่ ณ ที่ข้างหนึ่งเพราะกรรมนั้น นิ้วของเราจึงงอหงิก ปากของเราจึงเบี้ยว นัยน์ตาทะเล้น

ออกมา เราได้ทำบาปกรรมนั้นไว้.

อังกุรพาณิชถามว่า

แน่ะบุรุษเลวทราม การที่ท่านมีปากเบี้ยว ตาทั้ง ๒ ทะเล้นเป็นการชอบแล้ว เพราะท่านได้ทำการบุ้ยปากต่อทานของผู้อื่น ก็ไฉน อสัยหเศรษฐีเมื่อจะให้ทานจึงได้มอบข้าว น้ำของเคี้ยว ผ้า และเสนาสนะ ให้ผู้อื่นจัดแจง ก็เราไปจากที่นี่ถึงทวารกะนครแล้ว จักเริ่มให้ทานที่นำความสุขมาให้แก่เราแน่แท้ เราจักให้ข้าว น้ำ ผ้า เสนาสนะ บ่อน้ำสระน้ำและสะพานทั้งหลายในที่เดินลำบาก เป็นทาน ก็อังกุรพาณิชกลับจากทะเลทราย ไปถึงทวารกะนครแล้วได้เริ่มให้ทาน อันจะนำความสุขมาให้ตนได้ให้ข้าว น้ำ ผ้า เสนาสนะ บ่อน้ำ สระน้ำ ด้วยจิตอันเลื่อมใส.

ช่างกัลบก พ่อครัว ชาวมคธ พากันป่าวร้องในเรือนของอังกุรพาณิชนั้น ทั้งในเวลาเย็น ทั้งในเวลาเช้าทุกเมื่อว่า ใครหิวจงมากินตามชอบใจ ใครกระหายจงมาดื่มตามชอบใจ ใครจักนุ่งห่มผ้าจงนุ่งห่ม ใครต้องการพาหนะสำหรับเทียมรถ จงเทียมพาหนะในคู่แอกนี้ ใครต้องการร่มจงเอาร่มไป ใครต้องการของหอม จงมาเอาของหอมไป ใครต้องการดอกไม้จงมาเอาดอกไม้ไป ใครต้องการรองเท้า จงมาเอารองเท้าไปมหาชนย่อมรู้เราว่า อังกุระนอนเป็นสุข ดูกรสินธุมาณพ เรานอนเป็นทุกข์ เพราะไม่ได้เห็นพวกยาจก มหาชนรู้เราว่า อังกุระนอนเป็นสุข

ดูกรสินธุกมาณพ เรานอนเป็นทุกข์ ในเมื่อวณิพกมีน้อย.

สินธุมาณพได้ฟังดังนั้น จึงกล่าวคาถาความว่า

ถ้าท้าวสักกะผู้เป็นใหญ่กว่าชาวดาวดึงส์ และเป็นใหญ่กว่าโลกทั้งปวง

พึงให้พรท่าน ท่านเมื่อจะเลือก พึงเลือกเอาพรเช่นไร?

อังกุรพาณิชกล่าวว่า

ถ้าท้าวสักกะผู้เป็นใหญ่กว่าชาวดาวดึงส์ พึงให้พรแก่เราจะพึงขอพรว่าเมื่อเราลุกขึ้นแต่เช้า ในเวลาพระอาทิตย์ขึ้น ขอภักษาหารอันเป็นทิพย์และพวกยาจกผู้มีศีลพึงปรากฏ เมื่อเราให้อยู่ ไทยธรรมไม่พึงสิ้นไปครั้นเราให้ทานนั้นแล้ว ไม่พึงเดือดร้อนในภายหลัง เมื่อกำลังให้พึงยังจิตให้เลื่อมใส ข้าแต่ท้าวสักกะ ข้าพเจ้าพึงเลือกเอาพรอย่างนี้.

โสณกบุรุษกล่าวเตือนอังกุรพาณิชว่า

บุคคลไม่พึงให้ทรัพย์เครื่องปลื้มใจทั้งหมดแก่บุคคลอื่น ควรให้ทานและควรรักษาทรัพย์ไว้ เพราะว่าทรัพย์เท่านั้นประเสริฐกว่าทาน สกุลทั้งหลายย่อมตั้งอยู่ไม่ได้ เพราะการให้ทานเกินประมาณไป บัณฑิตย่อมไม่สรรเสริญการไม่ให้ทานและการให้เกินควร เพราะเหตุผลนั้นแล ทรัพย์เท่านั้นประเสริฐกว่าทาน บุคคลผู้เป็นปราชญ์ สมบูรณ์ด้วยธรรม ควร

ประพฤติโดยพอเหมาะ.

อังกุรพาณิชกล่าวว่า

ดูกรชาวเราทั้งหลาย ดีหนอ เราพึงให้ทานแล ด้วยว่าสัปบุรุษผู้สงบระงับพึงคบหาเรา เราพึงยังความประสงค์ของวณิพกทั้งปวงให้เต็ม เลี้ยงดูให้อิ่มหนำ เปรียบเหมือนฝนยังที่ลุ่มทั้งหลายให้เต็มฉะนั้น สีหน้าของบุคคลใดย่อมผ่องใส เพราะเห็นพวกยาจก บุคคลนั้นครั้นให้ทานแล้วมีใจเบิกบาน ข้อนั้นเป็นความสุขของบุคคลผู้อยู่ครองเรือน สีหน้าของบุคคลใดย่อมผ่องใสเพราะเห็นพวกยาจก บุคคลนั้นครั้นให้ทานแล้วย่อมปลาบปลื้มใจ นี้เป็นความถึงพร้อมแห่งยัญบุคคล ก่อนแต่ให้ก็มีใจเบิกบาน เมื่อกำลังให้ก็ยังจิตให้ผ่องใส ครั้นให้แล้ว ก็มีใจเบิกบาน นี้

เป็นความถึงพร้อมแห่งยัญ.

พระสังคีติกาจารย์กล่าวคาถาทั้งหลายความว่า

ในเรือนของอังกุรพาณิชผู้มุ่งบุญ โภชนะอันเขาให้แก่หมู่ชนวันละ ๖หมื่นเล่มเกวียนเป็นนิตย์ พ่อครัว ๓๐๐๐ คน ประดับด้วยต่างหูอันวิจิตรด้วยมุกดาและแก้วมณี เป็นผู้ขวนขวายในการให้ทาน พากันเข้าไปอาศัยอังกุรพาณิชเลี้ยงชีวิต มาณพ ๖ หมื่นคน ประดับด้วยต่างหูอันวิจิตรด้วยแก้วมุกดา และแก้วมณี ช่วยกันผ่าฟืนสำหรับหุงอาหาร ในมหาทานของอังกุรพาณิชนั้น พวกนารี ๑๖๐๐๐ คนประดับด้วยอลังการทั้งปวงช่วยกันบดเครื่องเทศสำหรับปรุงอาหาร ในมหาทานของอังกุรพาณิชนั้นนารีอีก ๑๖๐๐๐ คน ประดับด้วยเครื่องอลังการทั้งปวง ถือทัพพีเข้ายืนคอยรับใช้ในมหาทานของอังกุรพาณิชนั้น อังกุรพาณิชนั้น ได้ให้ของเป็นอันมากแก่มหาชนโดยประการต่างๆ

ได้ทำความเคารพ และความยำเกรงในกษัตริย์ด้วยมือของตนเองบ่อยๆ ให้ทานโดยประการต่างๆสิ้นกาลนานอังกุรพาณิช ยังมหาทานให้เป็นไปแล้วสิ้นเดือน สิ้นปักษ์สิ้นฤดู และปีเป็นอันมากตลอดกาลนาน อังกุรพาณิชได้ให้ทานและทำการบูชาแล้วอย่างนี้ ตลอดกาลนาน ละร่างมนุษย์แล้ว ได้ไปบังเกิดในดาวดึงส์ อินทกมาณพได้ถวายภิกษาทัพพีหนึ่ง แก่พระอนุรุทธเถระละร่างมนุษย์แล้ว ได้ไปบังเกิดในดาวดึงส์เหมือนกัน แต่อินทกเทพบุตรรุ่งเรืองยิ่งกว่าอังกุรเทพบุตรโดยฐานะ ๑๐ อย่าง คือ รูป เสียง กลิ่น รสโผฏฐัพพะ อันน่ารื่นรมย์ใจ อายุ ยศ วรรณะ สุข และความเป็นใหญ่.

พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า

ดูกรอังกุระ มหาทานท่านได้ให้แล้วสิ้นกาลนาน ท่านมาในสำนักของเรา

ไฉนจึงนั่งอยู่ไกลนัก?

เมื่อพระพุทธเจ้าผู้เป็นอุดมบุรุษ ประทับอยู่ที่บัณฑุกัมพลศิลาอาสน์ภายใต้ต้นปาริฉัตตกพฤกษ์ ณ ดาวดึงส์ ครั้งนั้น เทวดาในหมื่นโลกธาตุพากันมานั่งประชุมเฝ้าพระสัมพุทธเจ้าซึ่งประทับบนยอดเขา เทวดาไรๆไม่รุ่งโรจน์เกินกว่าพระสัมพุทธเจ้าด้วยรัศมี พระสัมพุทธเจ้าเท่านั้น ย่อมรุ่งโรจน์ ล่วงหมู่เทวดาทั้งปวง ครั้งนั้น อังกุรเทพบุตรนี้นั่งอยู่ไกล ๑๒โยชน์ จากที่พระพุทธเจ้าประทับ ส่วนอินทกเทพบุตรนั่งในที่ใกล้พระผู้มีพระภาค รุ่งเรืองกว่าอังกุรเทพบุตร พระสัมพุทธเจ้า ทอดพระเนตรเห็นอังกุรเทพบุตรกับอินทกเทพบุตรอยู่แล้ว เมื่อจะทรงประกาศทักขิไณยบุคคลจึงได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ความว่า ดูกรอังกุรเทพบุตร มหาทานท่านให้แล้วสิ้นกาลนาน ท่านมาสู่สำนักของเรา ไฉนจึงนั่งอยู่ไกลนัก.

อังกุรเทพบุตร อันพระผู้มีพระภาคผู้มีพระองค์อันอบรมแล้วทรงตักเตือนแล้ว ได้กราบทูลว่า จะทรงประสงค์อะไรด้วยทานของข้าพระองค์นั้น อันว่างเปล่าจากทักขิไณยบุคคล อินทกเทพบุตรนี้ให้ทานนิดหน่อย รุ่งเรือง

ยิ่งกว่าข้าพระองค์ดุจพระจันทร์ในหมู่ดาวฉะนั้น.

อินทกเทพบุตรทูลว่า

พืชแม้มากที่บุคคลหว่านแล้วในนาดอน ผลย่อมไม่ไพบูลย์ทั้งไม่ยังชาวนาให้ปลื้มใจ ฉันใด ทานมากมายอันบุคคลเข้าไปตั้งไว้ในบุคคลผู้ทุศีล ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ย่อมไม่มีผลไพบูลย์ ทั้งไม่ยังทายกให้ปลาบปลื้ม พืชแม้น้อยอันบุคคลหว่านแล้วในนาดี เมื่อฝนหลั่งสายน้ำโดยสม่ำเสมอ ผลย่อมยังชาวนาให้ปลาบปลื้มใจ แม้ฉันใด ทานแม้น้อยอันบุคคลบริจาคแล้วในท่านผู้มีศีล มีคุณความดี ผู้คงที่ บุญย่อมมีผลมาก ฉันนั้นเหมือนกันทานอันบุคคลให้แล้วในเขตใด มีผลมาก ควรเลือกให้ในเขตนั้น ทายกเลือกให้ทานแล้ว ย่อมไปสู่สวรรค์ ทานที่เลือกให้ พระสุคตทรงสรรเสริญ ทักขิไณยบุคคลเหล่าใดมีอยู่ในโลกนี้ ทานที่ทายกให้แล้วในทักขิไณยบุคคลเหล่านั้น ย่อมมีผลมากเหมือนพืชที่หว่านแล้วในนาดีฉะนั้น.

จบ อังกุรเปตวัตถุที่ ๙.