๕. มัฏฐกุณฑลิเปตวัตถุ เล่ม ๒๖

๕. มัฏฐกุณฑลีเปตวัตถุ

พราหมณ์ถามว่า

[๑๐๒] ท่านตกแต่งร่างกาย ใส่ต่างหูเกลี้ยง ฯลฯ

(เหมือนในมัฏฐกุณฑลีวิมานที่ ๙ สุนิกขิตตวรรค

ที่ ๗ ในวิมานวัตถุ)

จบ มัฏฐกุณฑลีเปตวัตถุที่ ๕

อรรถกถามัฏฐกุณฑลีเปตวัตถุที่ ๕

เมื่อพระศาสดา ประทับอยู่ในพระเชตวันมหาวิหาร ทรง

ปรารภมัฏฐกุณฑลีเทพบุตร จึงตรัสคำเริ่มต้นว่า อลงฺกโตมฏฺฐกุณฺฑลี ดังนี้. ข้อที่จะพึงกล่าวในเรื่องมัฏฐกุณฑลีนั้น ท่านได้กล่าวไว้แล้วในอรรถกถา มัฏฐกุณฑลีวิมานวัตถุ ในอรรถกถาวิมานวัตถุ ชื่อ ปรมัตถทีปนี เพราะฉะนั้น พึงทราบโดยนัยดังกล่าวไว้ในอรรถกถาวิมานวัตถุนั้นนั่นแหละ.

ก็ในที่นี้ เรื่องของมัฏฐกุณฑลีนั้น ท่านยกขึ้นรวบรวมไว้ใน

บาลีวิมานวัตถุ เพราะมัฏฐกุณฑลีเทพบุตรเป็นเทวดาในวิมานก็จริงถึงกระนั้น เพราะเหตุที่เทพบุตรนั้น เพื่อจะกำจัดความเศร้าโศกของอทินนปุพพกะพราหมณ์ ผู้ไปป่าช้า เดินเวียนรอบป่าช้าร้องไห้

เพราะความเศร้าโศกถึงบุตร จึงแปลงรูปเทวดาของตน เป็นคนมีร่างกายประพรมด้วยจันทน์เหลือง ประคองแขนทั้ง ๒ คร่ำครวญอยู่ แสดงตนโดยอาการที่ถูกทุกข์ครอบงำ เหมือนเปรต. แม้จะเป็นเปรตโดยอ้อม ก็ย่อมได้ เพราะปราศจากอัตตภาพมนุษย์ ดังนั้นพึง เห็นว่า เรื่องของมัฏฐกุณฑลีนั้น ท่านจึงยกขึ้นรวบรวมไว้ในบาลีเปตวัตถุ.

จบ อรรถกถามัฏฐกุณฑลีเปตวัตถุที่ ๕

๖. กัณหเปตวัตถุ

ว่าด้วยความปรารถนากระต่ายจากดวงจันทร์โรหิไณยอำมาตย์กราบทูลว่า

[๑๐๓] ข้าแต่พระองค์ผู้กัณหโคตร ขอพระองค์

จงลุกขึ้นเถิด จะมัวบรรทมอยู่ทำไม จะมี

ประโยชน์อะไรแก่พระองค์ด้วยการบรรทม

อยู่เล่า ข้าแต่พระเกสวะ บัดนี้พระภาคาร่วมพระ

อุทรของพระองค์ ซึ่งเป็นดุจพระหทัยและนัยน์-

เนตรเบื้องขวาของพระองค์ มีลมกำเริบคลั่งเพ้อ

ถึงกระต่ายไปเสียแล้ว. พระเจ้าเกสวะ ได้ทรง

ฟังคำของโรหิไณยอำมาตย์แล้ว อันความเศร้า-

โศกถึงพระภาดาครอบงำ ก็รีบเสด็จลุกขึ้นทันที

จับพระหัตถ์ทั้งสองของฆฏบัณฑิตไว้มั่นแล้ว

เมื่อจะทรงปราศรัย จึงตรัสพระคาถา มีความว่า

เหตุไรหนอ เธอจึงทำดุจเป็นคนบ้าเที่ยว

ไปทั่วนครทวารกะนี้ เพ้ออยู่ว่า กระต่าย ๆ เธอ

ปรารถนากระต่ายเช่นไร ฉันจักให้นายช่างทำ

กระต่ายทอง กระต่ายแก้วมณี กระต่ายโลหะ

กระต่ายรูปิยะ กระต่ายสังข์ กระต่ายหิน กระต่าย

แก้วประพาฬ ให้แก่เธอ หรือว่ากระต่ายอื่น ๆ