๖. กัณหเปตวัตถุ เล่ม ๒๖

อุฏฺเฐหิ กณฺห กึ เสสิ โก อตฺโถ สุปเนน เต

โย จ ตุยฺหํ สโก ภาตา หทยํ จกฺขุญฺจ ทกฺขิณํ

ตสฺส วาตา พลียนฺติ ฆโฏ ชปฺปติ (๑) เกสวาติ.

พระองค์ผู้กัณหโคตร ขอพระองค์เสด็จลุกขึ้นเถิด

จะมัวบรรทมอยู่ทำไม

จะมีประโยชน์อะไรต่อพระองค์ด้วยการบรรทมอยู่เล่า

พระเกสวะ (บัดนี้) พระภาดาร่วมพระอุทรของพระองค์

ซึ่งเป็นดังพระหทัยและนัยน์เนตรเบื้องขวาของพระองค์

ทรงมีลมกำเริบ เพ้อคลั่งอยู่

ตสฺส ตํ วจนํ สุตฺวา โรหิเณยฺยสฺส เกสโว

ตรมานรูโป วุฏฺฐาสิ ภาตุโสเกน อฏฺฏิโต.

พระเจ้าเกสวะทรงสดับคำของโรหิไณยอำมาตย์นั้นแล้ว

ได้ทรงอึดอัดเพราะความโศกถึงพระภาดา

จึงรีบเสด็จลุกขึ้นทันที

(ทรงจับมือทั้งสองของฆฏบัณฑิตไว้มั่น เมื่อจะทรงปราศรัย จึงตรัสว่า)

กึ นุ อุมฺมตฺตรูโปว เกวลํ ทฺวารกํ อิมํ

สโส สโสติ ลปสิ กีทิสํ สสมิจฺฉสิ.

เหตุไรหนอ เธอจึงเป็นดังคนบ้า

เที่ยวบ่นเพ้ออยู่ทั่วพระนครทวารกะนี้ ว่า

กระต่าย ๆ เธอต้องการกระต่ายเช่นไร

โสวณฺณมยํ มณิมยํ โลหมยํ อถ รูปิยมยํ

สงฺขสิลาปวาฬมยํ การยิสฺสามิ เต สสํ.

ฉันจักให้นายช่างทำกระต่ายทองคำ กระต่ายแก้วมณี

กระต่ายโลหะ กระต่ายเงิน กระต่ายสังข์

กระต่ายศิลา กระต่ายแก้วประพาฬ ให้เธอ

สนฺติ อญฺเญปิ สสกา อรญฺญวนโคจรา

เตปิ เต อานยิสฺสามิ กีทิสํ สสมิจฺฉสีติ.

แม้กระต่ายอื่น ๆ ที่เที่ยวหากินอยู่ในป่ายังมีอยู่

ฉันจักให้นำกระต่ายแม้เหล่านั้นมาให้เธอ

เธอต้องการกระต่ายเช่นไร

(ฆฏบัณฑิตกราบทูลว่า)

นาหเมเต สเส อิจฺเฉ เย สสา ปฐวีนิสฺสิตา

จนฺทโต สสมิจฺฉามิ ตํ เม โอหร เกสวาติ.

ข้าพระองค์ไม่ต้องการกระต่ายที่อยู่บนแผ่นดิน

ข้าพระองค์ต้องการกระต่ายจากดวงจันทร์

พระเกสวะ ขอพระองค์ได้ทรงพระกรุณา

โปรดนำกระต่ายนั้นลงมาประทานแก่หม่อมฉันเถิด

(พระเจ้าวาสุเทพตรัสว่า)

โส นูน มธุรํ ญาติ ชีวิตํ วิชหิสฺสสิ

อปตฺถิยํ ปตฺถยสิ จนฺทโต สสมิจฺฉสีติ.

แน่ะพระญาติ เธอจักละชีวิตที่ประเสริฐยิ่งเสียแน่

เพราะเธอต้องการกระต่ายจากดวงจันทร์

ชื่อว่าปรารถนาสิ่งที่ไม่น่าปรารถนา

(ฆฏบัณฑิตกราบทูลว่า)

เอวญฺเจ กณฺห ชานาสิ ยถญฺญมนุสาสสิ

กสฺมา ปุเร มตํ ปุตฺตํ อชฺชาปิ มนุโสจสิ.

พระองค์ผู้กัณหโคตร หากพระองค์ทรงทราบ

ตามที่พระองค์ทรงพร่ำสอนบุคคลอื่น

เหตุไฉน พระองค์จึงทรงกรรแสงถึงพระราชโอรส

ที่ทิวงคตไปตั้งนาน จนถึงวันนี้เล่า

น ตํ (๑) ลพฺภา มนุสฺเสน อมนุสฺเสน วา ปน

ชาโต เม มา มริ ปุตฺโต กุโต ลพฺภา อลพฺภิยํ.

มนุษย์หรืออมนุษย์ไม่พึงได้ตามปรารถนาว่า

ขอบุตรของเราผู้เกิดมาแล้วอย่าตายเลย

พระองค์จะทรงได้พระราชโอรสที่ทิวงคตแล้ว

ซึ่งไม่ควรได้แต่ที่ไหน

น มนฺตา มูลเภสชฺชา โอสเถหิ ธเนน วา

สกฺกา อานยิตุํ กณฺห ยํ เปตมนุโสจสิ.

พระองค์ผู้กัณหโคตร พระองค์ไม่อาจจะนำพระราชโอรส

ผู้ทิวงคตแล้ว ที่พระองค์ทรงกรรแสงถึงมาได้ด้วยมนต์

ด้วยยาสมุนไพรหรือทรัพย์ได้

มหทฺธนา มหาโภคา รฏฺฐวนฺโตปิ ขตฺติยา

ปหูตธนธญฺญาเส เตปิ โน อชรามรา.

แม้ชนทั้งหลายที่มีทรัพย์มาก มีโภคสมบัติมาก

ถึงจะเป็นกษัตริย์ผู้ครองแคว้น

มีทรัพย์และธัญญาหารมากมาย จะไม่แก่ตายก็ไม่มี

ขตฺติยา พฺราหฺมณา เวสฺสา สุทฺทา จณฺฑาลปุกฺกุสา

เอเต จญฺเญ จ ชาติยา เตปิ โน อชรามรา.

แม้เหล่าชนที่เป็นกษัตริย์ พราหมณ์ แพศย์ ศูทร

จัณฑาล ปุกกุสะ และชนประเภทอื่น ๆ

ผู้มีความเกิดของตนเป็นเหตุ จะไม่แก่ไม่ตายก็ไม่มี

เย มนฺตํ ปริวตฺเตนฺติ ฉฬงฺคํ พฺรหฺมจินฺติตํ

เอเต จญฺเญ จ วิชฺชาย เตปิ โน อชรามรา.

แม้เหล่าชนผู้ร่ายมนต์พรหมจินดามีองค์ ๖

และเหล่าชนที่ใช้วิชาอื่น ๆ

จะไม่แก่ไม่ตาย ก็ไม่มี

อิสโย วาปิ (๑) เย สนฺตา สญฺญตตฺตา ตปสฺสิโน

สรีรํ เตปิ กาเลน วิชหนฺติ ตปสฺสิโน.

อนึ่ง แม้ฤๅษีทั้งหลายผู้สงบ สำรวม บำเพ็ญตบะ

ก็ยังต้องละทิ้งร่างกายไปตามกาลอันสมควร

ภาวิตตฺตา อรหนฺโต กตกิจฺจา อนาสวา

นิกฺขิปนฺติ อิมํ เทหํ ปุญฺญปาปปริกฺขยาติ.

แม้พระอรหันต์ทั้งหลายผู้อบรมตนแล้ว ทำกิจเสร็จแล้ว

ไม่มีอาสวะ สิ้นบุญและบาป

ก็ยังต้องทอดทิ้งร่างกายนี้ไป

(พระเจ้าวาสุเทพตรัสว่า)

อาทิตฺตํ วต มํ สนฺตํ ฆตสิตฺตํว ปาวกํ

วารินา วิย โอสิญฺจํ สพฺพํ นิพฺพาปเย ทรํ.

เธอมาช่วยรดเราผู้เร่าร้อนให้สงบ

ดับความกระวนกระวายทั้งหมด

เหมือนคนใช้น้ำราดดับไฟที่ติดเปรียง

อพฺพหี วต เม สลฺลํ โสกํ หทยนิสฺสิตํ

โย เม โสกปเรตสฺส ปุตฺตโสกํ อปานุทิ.

เธอบรรเทาความเศร้าโศกถึงบุตรของเราผู้กำลังเศร้าโศก

ชื่อว่าได้ช่วยถอนลูกศรคือความโศก

ซึ่งเสียบที่หทัยของเราขึ้นได้แล้วหนอ

สฺวาหํ อพฺพูฬฺหสลฺโลสฺมิ สีติภูโตสฺมิ นิพฺพุโต

น โสจามิ น โรทามิ ตว สุตฺวาน ภาสิตํ. (๑)

เราผู้ซึ่งเธอช่วยถอนลูกศรคือความโศกขึ้นได้แล้ว

เย็น สงบแล้ว จะไม่เศร้าโศก ไม่ร้องไห้

เพราะได้ฟังคำของเธอ

เอวํ กโรนฺติ สปฺปญฺญา เย โหนฺติ อนุกมฺปกา

นิวตฺตยนฺติ โสกมฺหา ฆโฏ เชฏฺฐํว ภาตรํ.

ชนเหล่าใดเป็นผู้อนุเคราะห์ ชนเหล่านั้นเป็นคนมีปัญญา

ย่อมทำอย่างนี้ ย่อมช่วยกันและกันให้หายจากความเศร้าโศก

เหมือนฆฏบัณฑิตช่วยพระเชษฐภาดาให้หายจากความเศร้าโศก

ยสฺส เอตาทิสา โหนฺติ อมจฺจา ปริจารกา

สุภาสิเตน อเนฺวนฺติ ฆโฏ เชฏฺฐํว ภาตรนฺติ

กณฺหเปตวตฺถุ ฉฏฺฐํ.

พวกอำมาตย์ผู้ถวายการรับใช้ของพระราชาพระองค์ใด

ย่อมเป็นเช่นนี้ ย่อมแนะนำด้วยสุภาษิต

เหมือนฆฏบัณฑิตแนะนำพระเชษฐภาดาของตน

กัณหเปตวัตถุที่ ๖ จบ