พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เปตวัตถุ · อุพพรีวรรค
๗. ธนปาลเปตวัตถุ เล่ม ๒๖
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๐๔ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๗/๑๓ ในอุพพรีวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
_______
๗. ธนปาลเสฏฺฐิเปตวตฺถุ
๗. ธนปาลเสฏฐิเปตวัตถุ
เรื่องธนปาลเศรษฐีเปรต
(พวกพ่อค้าถามเปรตตนหนึ่งว่า)
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เปตวัตถุ อุพพรีวรรค ธนปาลเปตวัตถุ (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๔๙ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๒๖ หน้า ๑๗๖–๑๗๘ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๒๖ หน้า ๒๐๔–๒๐๖
นคฺโค ทุพฺพณฺณรูโปสิ กิโส ธมนิสนฺถโต
อุปฺผาสุลิโก กิสิโก โก นุ ตฺวํ อสิ มาริสาติ.
แน่ะเพื่อนยาก ท่านเปลือยกาย
มีผิวพรรณแและรูปร่างน่าเกลียดน่ากลัว
ซูบผอม มีร่างกายสะพรั่งไปด้วยเส้นเอ็น
มีแต่ซี่โครงผุดขึ้น มีร่างกายซูบผอม
ท่านเป็นใครกันหนอ
(เปรตนั้นตอบว่า)
อหํ ภทนฺเต เปโตมฺหิ ทุคฺคโต ยมโลกิโก
ปาปกมฺมํ กริตฺวาน เปตโลกํ อิโต คโต.
ผู้เจริญทั้งหลาย ข้าพเจ้าเกิดเป็นเปรตในยมโลก
ได้รับความลำบาก เพราะทำกรรมชั่วไว้
จึงต้องจากโลกนี้ไปยังเปตโลก
(พวกพ่อค้าถามว่า)
กึ นุ กาเยน วาจาย มนสา ทุกฺกฏํ กตํ
กิสฺส กมฺมวิปาเกน เปตโลกํ อิโต คโต.
ท่านได้ทำกรรมชั่วทางกาย วาจา ใจอะไรไว้หรือ
เพราะผลกรรมอะไร ท่านจึงต้องจากโลกนี้ไปยังเปตโลก
(เปรตนั้นตอบว่า)
นครํ อตฺถิ ทสนฺนานํ (๑) เอรกจฺฉนฺติ วิสฺสุตํ
ตตฺถ เสฏฺฐิ ปุเร อาสึ ธนปาโลติ มํ วิทู.
- ๑ฉ.ม. ปณฺณานํ
มีพระนครของพระเจ้าทสันนราช ปรากฏชื่อว่า เอรกัจฉะ
เมื่อก่อนข้าพเจ้าเป็นเศรษฐีอยู่ในนครนั้น
ชนทั้งหลายเรียกข้าพเจ้าว่า ธนปาลเศรษฐี
อสีติ สกฏวาหานํ หิรญฺญสฺส อโหสิ เม
ปหูตํ เม ชาตรูปํ มุตฺตา เวฬุริยา พหู.
ข้าพเจ้ามีเงิน ๘๐ เล่มเกวียน ทองคำ
แก้วมุกดา แก้วไพฑูรย์ ก็มีมากมาย
ตาว มหทฺธนสฺสาปิ น เม ทาตุํ ปิยํ อหุ
ปิทหิตฺวา ทฺวารํ ภุญฺชามิ (๑) มา มํ ยาจนกาทฺทสุํ
- ๑ฉ.ม. ภุญฺชึ
แม้ข้าพเจ้าจะมีทรัพย์มากมายถึงเพียงนั้น
ก็ไม่พอใจที่จะให้ทาน ปิดประตูเรือนแล้ว จึงบริโภคอาหาร
ด้วยคิดว่า พวกยาจกอย่าได้เห็นเรา
อสทฺโธ มจฺฉรี จาสึ กทริโย ปริภาสโก
ททนฺตานํ กโรนฺตานํ วารยิสฺสํ พหุชฺชน (๑)
- ๑ฉ.ม. พหู ชเน
ข้าพเจ้าไม่มีศรัทธา เป็นคนตระหนี่ กระด้าง
ได้ด่าพวกคนที่ให้ทาน ทำบุญ
และห้ามชนเป็นจำนวนมากที่ให้ทานทำบุญ
วิปาโก นตฺถิ ทานสฺส สํยมสฺส กุโต ผลํ
โปกฺขรญฺโญทปานานิ อารามานิ จ โรปิเต
ปปาโย จ วินาเสสึ ทุคฺเค สงฺกมนานิ จ.
ด้วยคำว่า ผลแห่งทานไม่มี
ผลแห่งความสำรวมจักมีแต่ที่ไหน
จึงทำลายสระน้ำ บ่อน้ำ ที่เขาขุดไว้
ทำลายสวนดอกไม้ สวนผลไม้ ศาลาน้ำดื่ม
และสะพานในที่เดินลำบากให้พินาศ
สฺวาหํ อกตกลฺยาโณ กตปาโป ตโต จุโต
อุปปนฺโน ปิตฺติวิสยํ (๑) ขุปฺปิปาสสมปฺปิโต.
- ๑ฉ.ม. เปตฺติวิสยํ
ข้าพเจ้านั้นไม่ได้ทำความดี ทำแต่ความชั่วไว้
เคลื่อนจากมนุษยโลกนั้นแล้วจึงเกิดในแดนเปรต
มีแต่ความหิวกระหาย
ปญฺจปญฺญาสวสฺสานิ ยโต (๑) กาลกโต อหํ
นาภิชานามิ ภุตฺตํ วา ปีตํ วา ปน ปานิยํ.
- ๑ก. ตโต
ตลอด ๕๐ ปี ตั้งแต่ข้าพเจ้าตายแล้ว
ยังไม่ได้กินข้าวและดื่มน้ำเลย
โย สํยโม โส วินาโส โย วินาโส โส สํยโม
เปตา หิ กิร ชานนฺติ โย สํยโม โส วินาโส.
ความหวงแหนทรัพย์เป็นความพินาศ
ความพินาศก็คือความหวงแหนทรัพย์
ได้ยินว่า เปรตทั้งหลายก็รู้ว่าความหวงแหนทรัพย์เป็นความพินาศ
อหํ ปุเร สํยมิสฺสํ นาทาสึ พหุเก ธเน
สนฺเตสุ เทยฺยธมฺเมสุ ทีปํ นากาสิมตฺตโน
สฺวาหํ ปจฺฉานุตปฺปามิ อตฺตกมฺมผลูปโค.
เมื่อชาติก่อน ข้าพเจ้าหวงแหนทรัพย์
เมื่อทรัพย์มีอยู่เป็นจำนวนมากก็ไม่ได้ให้ทาน
เมื่อไทยธรรมมีอยู่ก็ไม่ได้ทำที่พึ่งแก่ตน
ข้าพเจ้านั้นได้รับผลกรรมของตน จึงเดือดร้อนในภายหลัง
อุทฺธํ จตูหิ มาเสหิ กาลกิริยา ภวิสฺสติ
เอกนฺตกฏุกํ โฆรํ นิรยํ ปปติสฺสหํ.
พ้นจาก ๔ เดือนไปแล้ว ข้าพเจ้าจักตาย
จักตกนรกอันเร่าร้อนแสนสาหัส
จตุกฺกณฺณํ จตุทฺวารํ วิภตฺตํ ภาคโส มิตํ
อโยปาการปริยนฺตํ อยสา ปฏิกุชฺชิตํ.
นรกนั้นมี ๔ เหลี่ยม มีประตู ๔ ด้าน
กรรมสร้างจำแนกไว้เป็นส่วน ๆ
ล้อมรอบด้วยกำแพงเหล็ก ครอบไว้ด้วยแผ่นเหล็ก
ตสฺส อโยมยา ภูมิ ชลิตา เตชสา ยุตา
สมนฺตา โยชนสตํ ผริตฺวา ติฏฺฐติ สพฺพทา.
พื้นนรกนั้นล้วนเป็นเหล็กแดงลุกเป็นเปลวเพลิง
ประกอบด้วยความร้อน แผ่ไปรอบตลอดร้อยโยชน์อยู่ตลอดกาล
ตตฺถาหํ ทีฆมทฺธานํ ทุกฺขํ เวทิสฺส เวทนํ
ผลํ ปาปสฺส กมฺมสฺส ตสฺมา โสจามหํ ภุสํ.
ข้าพเจ้าจักต้องเสวยทุกขเวทนาในมหานรกนั้นยาวนาน
ด้วยว่าการเสวยทุกข์เช่นนี้เป็นผลกรรมชั่ว
เพราะฉะนั้นข้าพเจ้าจึงเศร้าโศกอย่างหนัก
ตํ โว วทามิ ภทฺทํ โว ยาวนฺเตตฺถ สมาคตา
มากตฺถ ปาปกํ กมฺมํ อาวิ วา ยทิ วา รโห.
ด้วยเหตุนี้ ข้าพเจ้าขอเตือนท่านทั้งหลาย
ขอความเจริญจงมีแก่ท่านทั้งหลายผู้มาประชุมกันในที่นี้
พวกท่านอย่าได้ทำกรรมชั่วทั้งในที่แจ้งหรือที่ลับ
สเจ ตํ ปาปกํ กมฺมํ กริสฺสถ กโรถ วา
น โว ทุกฺขา ปมุตฺตตฺถิ อุปฺปจฺจาปิ (๑) ปลายตํ.
- ๑ก.ม. อุเปจฺจาปิ
ถ้าพวกท่านจักทำกรรมชั่วนั้นหรือกำลังทำอยู่
แม้พวกท่านจะเหาะหนีไปก็ไม่พ้นจากทุกข์ได้
มตฺเตยฺยา โหถ เปตฺเตยฺยา กุเล เชฏฺฐาปจายิกา
สามญฺญา โหถ พฺรหฺมญฺญา เอวํ สคฺคํ คมิสฺสถาติ.
ธนปาลเสฏฺฐิเปตวตฺถุ สตฺตมํ.
ขอท่านทั้งหลายจงเกื้อกูลมารดา จงเกื้อกูลบิดา
ประพฤติอ่อนน้อมต่อท่านผู้ใหญ่ในสกุล
เป็นผู้เกื้อกูลสมณะ เกื้อกูลพราหมณ์
ด้วยการปฏิบัติอย่างนี้ ท่านทั้งหลายจักไปสู่สวรรค์
ธนปาลกเสฏฐิเปตวัตถุที่ ๗ จบ
จบ ๗. ธนปาลเปตวัตถุ