๙. วิชิตเสนเถรคาถา เล่ม ๒๖

๙.วิชิตเสนเถรคาถา

สุภาษิตเกี่ยวกับการฝึกจิต

นัยว่า ท่านพระวิชิตเถระ (เมื่อจะข่มจิตให้อยู่ในอำนาจ) ได้ภาษิตคาถาไว้ ๕ คาถาอย่างนี้ว่า

{๓๔๓}[๓๕๕] เราจักคล้องจิตนั้นของเราไว้ให้เหมือนควาญช้างคล้องช้าง ไว้ที่ประตูใส่ลิ่ม เราจักไม่ประกอบจิตซึ่งป็นข่ายแห่งกาม เกิดในร่างกายนั้นไว้ในธรรมอันเลวทราม[๓๕๖] เจ้าถูกเราคล้องไว้แล้วจักไปตามชอบใจไม่ได้ เหมือนช้างที่ไม่ได้ช่องประตูฉะนั้น ดูก่อนจิตผู้ชั่วช้า บัดนี้เจ้าจักยินดีในธรรมอันเลวทรามเที่ยวไปเนือง ๆ ดังก่อนไม่ได้[๓๕๗] ควาญช้างผู้มีกำลังแข็งแรงย่อมบังคับช้างที่จับได้ใหม่ ยัง ม่ได้ฝึกให้อยู่ในอำนาจด้วยขอ ฉันใด เราจักบังคับเจ้าให้อยู่ในอำนาจ ฉันนั้น[๓๕๘] นายสารถีผู้ฉลาดในการฝึกม้าที่ดี เป็นผู้ประเสริฐ ย่อมฝึกม้าให้รอบรู้ได้ ฉันใด เราจักยืนหยัดอยู่ในพละ ๕ ฝึก เจ้าให้ได้ ฉันนั้น[๓๕๙] เราจักผูกเจ้าไว้ด้วยสติ จักเพียรพยายามฝึกเจ้าให้ได้ เจ้าถูกจับข่มไว้ในธุระคือความเพียรของเราแล้ว จักพล่านไปไกลจากข้างในนี้ไม่ได้แล้วนะ จิตเอ๋ย

๑๐. ยสทัตตเถรคาถา

สุภาษิตตำหนิคนปัญญาทราม

นัยว่า ท่านพระยสหัตตเถระ (เมื่อพยากรณ์อรหัตตผล) ได้ภาษิตคาถา ไว้ ๕ คาถาอย่างนี้ว่า

{๓๔๔}[๓๖๐] คนที่มีปัญญาทราม คิดแข่งดี มาฟังคำสอนของพระชินเจ้า ย่อมเป็นผู้ไกลจากพระสัทธรรมเหมือนฟ้ากับดิน ฉะนั้น

[๓๖๑] คนที่มีปัญญาทราม คิดแข่งดี มาฟังคำสอนของพระชินเจ้า ย่อมเสื่อมจากพระสัทธรรมเหมือนดวงจันทร์ข้างแรมฉะนั้น

[๓๖๒] คนที่มีปัญญาทราม คิดแข่งดี มาฟังคำสอนของพระชินเจ้า ย่อมเหี่ยวแห้งในพระสัทธรรมเหมือนปลาในหนองน้อยฉะนั้น

[๓๖๓] คนที่มีปัญญาทราม คิดแข่งดี มาฟังคำสอนของพระชินเจ้า ย่อมไม่งอกงามในพระสัทธรรมเหมือนพืชเน่าใน ไร่นาฉะนั้น

[๓๖๔] ส่วนผู้ใดมีจิตที่คุ้มครองแล้ว มาฟังคำสอนของพระชินเจ้า ผู้นั้นย่อมทำอาสวะทั้งปวงให้สิ้นไป ทำให้แจ้ง ซึ่งธรรมอันไม่กำเริบ ได้บรรลุความสงบอย่างยอดเยี่ยมแล้ว เป็นผู้ไม่มีอาสวะ ปรินิพพานไป