๑. เรวตเถรคาถา เล่ม ๒๖

๑๔. จุททสกนิบาต

๑.ขทิรวนิยเรวตเถรคาถา

คาถาสุภาษิตของพระเรวตเถระ

นัยว่า ท่านพระขทิรวนิยเรวตเถระ (เมื่อแสดงธรรมแก่เหล่าภิกษุและพระราชา) ได้ภาษิตคาถาไว้ ๑๔ คาถาอย่างนี้ว่า{๓๘๑}[๖๔๕] นับแต่เราออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตแล้ว ไม่รู้สึกถึงความดำริอันไม่ประเสริฐ ประกอบด้วยโทษเลย[๖๔๖] ในระยะกาลนานที่เราบวชอยู่นี้ เราไม่รู้สึกถึงความดำริว่า ‘ขอให้สัตว์เหล่านี้จงถูกฆ่า จงถูกเบียดเบียน จงได้รับทุกข์,[๖๔๗] เรารู้สึกแต่การเจริญเมตตาอันหาประมาณมิได้ ที่อบรม สั่งสมมาดีแล้วโดยลำดับตามที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงแล้ว[๖๔๘] เราได้เป็นมิตรเป็นสหายของสัตว์ทั้งปวง เป็นผู้อนุเคราะห์ สัตว์ทั้งปวง ยินดีแล้วในการไม่เบียดเบียน เจริญเมตตา จิตอยู่ทุกเมื่อ[๖๔๙] เราทำจิตที่ไม่ง่อนแง่น ไม่กำเริบให้บันเทิงอยู่ เจริญพรหมวิหารธรรมที่คนชั่วทำไม่ได้

[๖๕๐] สาวกของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้เข้าทุติยฌานเป็นต้น ที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจาร ชื่อว่าประกอบด้วยความเป็นผู้นิ่งอย่างประเสริฐ โดยแท้จริง

[๖๕๑] ภูเขาศิลาล้วนย่อมไม่หวั่นไหว ตั้งอยู่มั่นคงดี แม้ฉันใด ภิกษุก็ฉันนั้น ย่อมไม่หวั่นไหวดุจบรรพตเพราะสิ้นโมหะ[๖๕๒] สำหรับท่านผู้ไม่มีกิเลสเครื่องยียวน ผู้แสวงหาความสะอาดเป็นนิจ ความชั่วแม้มีประมาณเท่าปลายขนทราย ก็ปรากฏเหมือนประมาณเท่าหมอกเมฆ[๖๕๓] ท่านทั้งหลายจงคุ้มครองตนเหมือนอย่างคนคุ้มครองเมืองปลายแดนทั้งภายในและภายนอก ขณะเวลาอย่าได้ล่วงเลยท่านทั้งหลายไปเสีย[๖๕๔] เราไม่ยินดีความตาย ไม่เพลิดเพลินความเป็นอยู่ และ รอเวลาตายอยู่ เหมือนลูกจ้างรอเวลาให้สิ้นวันฉะนั้น[๖๕๕] เราไม่ยินดีความตาย ไม่เพลิดเพลินความเป็นอยู่ และ เป็นผู้มีสติสัมปชัญญะ รอเวลาตายอยู่

[๖๕๖] พระศาสดาเราก็ได้อยู่ใกล้ชิดแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเราก็ทำเสร็จแล้ว ภาระอันหนักก็ปลงลงแล้ว ตัณหาที่นำไปสู่ภพใหม่ก็ถอนได้แล้ว[๖๕๗] ประโยชน์คือความสิ้นสังโยชน์ทั้งปวงที่กุลบุตรผู้ออกจากเรือนมาบวชต้องการกัน เราก็บรรลุแล้วตามลำดับ

[๖๕๘] ท่านทั้งหลายจงยังความไม่ประมาทให้ถึงพร้อมเถิด นี้เป็นคำสอนของเรา บัดนี้เราพ้นจากกิเลสทั้งปวงแล้ว จักปรินิพพาน

๒. โคทัตตเถรคาถา

คาถาสุภาษิตของพระโคทัตตเถระ

นัยว่า ท่านพระโคทัตตเถระ (เมื่อจะแสดงธรรมปรารภถึงโลกธรรม แก่เหล่าท่านผู้เป็นอริยบุคคลทั้งบรรพชิตและคฤหัสถ์ที่เข้ามาหา) ได้ภาษิตคาถาไว้ ๑๔ คาถาอย่างนี้ว่า{๓๘๒}[๖๕๙] โคอาชาไนยตัวงามที่ถูกเทียมที่แอกเกวียนแล้ว ก็สามารถลากเกวียนไปได้ ถูกภาระอันหนักบีบคั้นแล้ว ก็ไม่ล่วงเกินแอกที่เขาเทียมไว้บนบ่า แม้ฉันใด[๖๖๐] บุคคลผู้บริบูรณ์ด้วยปัญญาเหมือนมหาสมุทรเต็มเปี่ยม ด้วยน้ำย่อมไม่ดูหมิ่นผู้อื่น ฉันนั้น การไม่ข่มผู้อื่นนี้จัด เป็นอารยธรรมของสัตว์โลกทั้งหลายทีเดียว[๖๖๑] นรชนผู้ตกอยู่ในอำนาจของเวลาที่ได้ลาภและไม่ได้ลาภ ตกอยู่ในอำนาจของความเจริญและความเสื่อม ย่อมเข้าถึงความทุกข์ และต้องโศกเศร้าอยู่ในโลกนี้[๖๖๒] คนเขลาผู้ไม่เห็นตามความเป็นจริงย่อมเดือดร้อนด้วยเหตุ ๒ อย่าง คือ มีใจฟูขึ้นเพราะความสุขเป็นเหตุ และมีใจฟุบลงเพราะความทุกข์เป็นเหตุ[๖๖๓] ชนเหล่าใดก้าวพ้นตัณหาในทุกขเวทนา ในสุขเวทนา และ ในอทุกขมสุขเวทนาได้แล้ว ชนเหล่านั้นย่อมเป็นผู้ตั้งมั่น เหมือนเสาเขื่อน เป็นผู้ไม่ฟูขึ้นและไม่ฟุบลง[๖๖๔] ชนเหล่านั้นย่อมไม่ติดอยู่ในลาภ ความเสื่อมลาภ ยศ ความเสื่อมยศ นินทา สรรเสริญ สุข และทุกข์