๒. โคทัตตเถรคาถา เล่ม ๒๖

๒ ยถาปิ ภทฺโท ๑ อาชญฺโญ ธุเร ยุตฺโต ธุรสฺสโห

มถิโต อติภาเรน สํยุตฺตํ ๑ นาติวตฺตติ

เอวํ ปญฺญาย เย ติตฺตา สมุทฺโท วารินา ยถา

น ปเร อติมญฺญนฺติ อริยธมฺโมว ปาณินํ ฯ

กาเล กาลวสมฺปตฺตา ภวาภววสํ คตา

นรา ทุกฺขํ นิคจฺฉนฺติ เต จ ๒ โสจนฺติ มาณวา ฯ

อุนฺนตา สุขธมฺเมน ทุกฺขธมฺเมน โวนตา

ทฺวเยน พาลา หญฺญนฺติ ยถาภูตํ อทสฺสิโน ฯ

เย จ ทุกฺเข สุขมฺหิ จ มชฺเฌ สิพฺพนิมจฺจคู ๓

ฐิตา เต อินฺทขีโลว น เต อุนฺนตโอนตา ฯ

น เหว ลาเภ นาลาเภ น ยเส น จ กิตฺติยา

น นินฺทาย ปสํสาย น เต ทุกฺเข สุขมฺหิ จ

สพฺพตฺถ เต น ลิปฺปนฺติ อุทพินฺทุว โปกฺขเร

สพฺพตฺถ สุขิตา ธีรา ๔ สพฺพตฺถ อปราชิตา ฯ

ธมฺเมน จ อลาโภ โย โย จ ลาโภ อธมฺมิโก

อลาโภ ธมฺมิโก เสยฺโย ยญฺเจ ลาโภ อธมฺมิโก ฯ

ยโส จ อปฺปพุทฺธีนํ วิญฺญูนํ อยโส จ โย

อยโส จ ๕ เสยฺโย วิญฺญูนํ น ยโส อปฺปพุทฺธินํ ฯ

ทุมฺเมเธหิ ปสํสา จ วิญฺญูหิ ครหา จ ยา

ครหาว เสยฺโย วิญฺญูหิ ยญฺเจ พาลปฺปสํสนา ฯ

สุขญฺจ กามมยิกํ ทุกฺขญฺจ ปวิเวกิยํ

ปวิเวกิยํ ทุกฺขํ เสยฺโย ยญฺเจ กามมยํ สุขํ ฯ

ชีวิตญฺจ อธมฺเมน ธมฺเมน มรณญฺจ ยํ

มรณํ ธมฺมิกํ เสยฺโย ยญฺเจ ชีเว อธมฺมิกํ ฯ

กามโกธปฺปหีนา ๑ เย สนฺตจิตฺตา ภวาภเว

จรนฺติ โลเก อสิตา นตฺถิ เตสํ ปิยาปิยํ ฯ

ภาวยิตฺวาน โพชฺฌงฺเค อินฺทฺริยานิ พลานิ จ

ปปฺปุยฺย ๒ ปรมํ สนฺตึ ปรินิพฺพนฺติ อนาสวาติ ฯ

โคทตฺโต เถโร ฯ

อุทฺทานํ

เรวโต เจว โคทตฺโต เถรา เทฺวเต มหิทฺธิกา

จุทฺทสมฺหิ นิปาตมฺหิ คาถาโย อฏฺฐวีสตีติ ฯ

จุทฺทสกนิปาโต นิฏฺฐิโต ฯ

๑ โป. ภทฺโร ฯ

๑ ยุ. สํยุคํ ฯ ๒ ยุ. เตธ ฯ ๓ ยุ. สิพฺพนิมชฺฌคู ฯ ๔ ยุ. วีรา ฯ ๕ ม. ว ฯ

โคอาชาไนยที่ดี อันเขาเทียมแล้วที่แอกเกวียน ย่อมอาจนำแอกเกวียนไปได้ ไม่ย่อท้อต่อภาระอันหนัก ไม่ทอดทิ้งเกวียนอันเขาเทียมแล้วแม้ฉันใด บุคคลเหล่าใดบริบูรณ์ด้วยปัญญา เหมือนมหาสมุทรอันเต็มด้วยน้ำ บุคคลเหล่านั้นย่อมไม่ดูหมิ่นผู้อื่น ฉันนั้น ย่อมเป็นดังอริยธรรมของสัตว์ทั้งหลาย นรชนผู้ตกอยู่ในอำนาจของเวลา ตกอยู่ในอำนาจของภพน้อยภพใหญ่ ย่อมเข้าถึงความทุกข์และต้องเศร้าโศก คนพาลไม่พิจารณาเห็นตามความเป็นจริง ย่อมเดือดร้อนด้วยเหตุ ๒ อย่าง คือมีใจฟูขึ้นเพราะเหตุแห่งสุข ๑ มีใจฟุบลงเพราะเหตุแห่งทุกข์ ๑ ชนเหล่าใดก้าวล่วงตัณหาเครื่องร้อยรัดในทุกขเวทนา ในสุขเวทนา และในอทุกขมสุขเวทนา

ชนเหล่านั้นเป็นผู้ตั้งมั่นไม่หวั่นไหวเหมือนเสาเขื่อน เป็นผู้ไม่ฟูขึ้นและไม่ฟุบลง ชนเหล่านั้นย่อมไม่ติดอยู่ในลาภความเสื่อมลาภ ยศ ความเสื่อมยศ นินทา สรรเสริญ สุข และทุกข์ทั้งหมด ดังหยาดน้ำไม่ติดอยู่บนใบบัว ฉะนั้น นักปราชญ์ทั้งหลายมีความสุขและได้ชัยชนะในที่ทุกแห่งไป การไม่ได้ลาภโดยชอบธรรมกับการได้ลาภโดยไม่ชอบธรรมทั้งสองอย่างนี้ การไม่ได้ลาภอันชอบธรรมประเสริฐกว่า การได้ลาภอันไม่ชอบธรรมจะประเสริฐอะไร คนไม่มีความรู้ มียศ กับคนมีความรู้แต่ไม่มียศ คนมีความรู้ไม่มียศประเสริฐกว่า คนไม่มีความรู้มียศจะประเสริฐอะไร การสรรเสริฐจากคนพาลกับการติเตียนจากนักปราชญ์ การติเตียนจากนักปราชญ์ประเสริฐกว่า

การสรรเสริญจากคนพาลระประเสริฐอะไร ความสุขอันเกิดจากกามคุณกับความทุกข์อันเกิดจากวิเวก ความทุกข์อันเกิดจากวิเวกประเสริฐกว่าความสุขอันเกิดจากกามคุณจะประเสริฐอะไร ความเป็นอยู่โดยไม่ชอบธรรมกับความตายโดยธรรม ความตายโดยธรรมประเสริฐกว่า ความเป็นอยู่โดยไม่ชอบธรรมจะประเสริฐอะไร ชนเหล่าใดละกามและความโกรธได้แล้ว มีจิตสงบระงับเที่ยวไปในภพน้อยภพใหญ่ ไม่ติดอยู่ในโลก ชนเหล่านั้นไม่มีความรักความชัง บุคคลเจริญโพชฌงค์ ๗ อินทรีย์ ๕และพละ ๕ แล้วบรรลุถึงความสงบอันยอดเยี่ยม หาอาสวะมิได้ ย่อม

ปรินิพพาน.

__________________

ในจุททสกนิบาตนี้ พระเถระ ๒ รูปผู้มีฤทธิ์มาก คือ พระเรวตเถร ๑พระโคทัตตเถระ ๑ ได้ภาษิตคาถารูปละ ๑๔ คาถา รวมเป็น ๒๘ คาถา

ฉะนี้แล.

จบ จุททสกนิบาต.