๑. สีลวนาคจริยา เล่ม ๓๓

๒. การบำเพ็ญสีลบารมี

๒. หัตถินาควรรค

๑. มาตุโปสกจริยา

ว่าด้วยจริยาของพญาช้างเลี้ยงมารดา

{๑๑} [๑] เมื่อเราเป็นช้างเลี้ยงมารดาอยู่ในป่าหิมพานต์ ในกาลนั้น ในพื้นแผ่นดินนี้ไม่มีผู้ที่จะเสมอเราทางศีลคุณ[๒] พรานป่าพบเราในป่าใหญ่แล้ว ได้กราบทูลแด่พระราชาว่า “ข้าแต่มหาราชา มีช้างมงคลอันสมควรเป็นพระที่นั่งต้นอยู่ในป่าใหญ่[๓] อันการจับช้างนั้นไม่ต้องขุดคู แม้การปักเสาตลุงและการขุดหลุมลวงก็ไม่ต้อง ในขณะที่จับเข้าที่งวงเท่านั้น ช้างนั้นก็จะมาในที่นี้เอง พระเจ้าข้า”[๔] ฝ่ายพระราชาได้ทรงฟังคำของพรานป่านั้นก็ทรงดีพระทัย ทรงส่งควาญช้างซึ่งเป็นอาจารย์ผู้ฉลาดศึกษาดีแล้วไป[๕] ควาญช้างนั้นไปแล้วได้พบช้างกำลังถอนเหง้าบัวอยู่ในสระบัวหลวงเพื่อต้องการเลี้ยงมารดา

[๖] ควาญช้างรู้ศีลคุณของเรา พิจารณาดูลักษณะแล้วกล่าวว่า “มานี่เถิดลูก” แล้วได้จับที่งวงของเรา[๗] ในกาลนั้น กำลังของเราที่มีอยู่ในกายตามปกติอันใด วันนี้กำลังของเรานั้นเสมอเหมือนกับกำลังของช้างหลายพัน

[๘] ถ้าเราโกรธควาญช้างเหล่านั้นผู้เข้ามาใกล้เพื่อจับเรา เราก็สามารถจะเหยียบย่ำเขาเหล่านั้นได้ แม้ตลอดราชสมบัติของมนุษย์[๙] แต่ถึงแม้เราจะถูกเขาใส่ไว้ในเสาตะลุง เราก็ไม่ทำจิตให้โกรธเคือง เพื่อรักษาศีล เพื่อบำเพ็ญศีลบารมีให้บริบูรณ์[๑๐] ถ้าเขาเหล่านั้นพึงทำลายเราที่เสาตะลุงนี้ด้วยขวานและหอกซัด เราก็จะไม่โกรธเขาเหล่านั้นเลย เพราะเรากลัวศีลของเราจะขาด ฉะนี้แล

จบ มาตุโปสกจริยาที่ ๑

๒. ภูริทัตตจริยา

ว่าด้วยจริยาของภูริทัตตนาคราช

{๑๒} [๑๑] อีกเรื่องหนึ่ง ในกาลเมื่อเราเป็นพญานาคชื่อภูริทัตตะผู้มีฤทธิ์มาก เราไปยังเทวโลกพร้อมกับท้าววิรูปักษ์มหาราช[๑๒] ในเทวโลกนั้นเราได้เห็นทวยเทพผู้สมบูรณ์ด้วยความสุขโดยส่วนเดียว จึงสมาทานศีลวัตรเพื่อต้องการจะไปยังสวรรค์นั้น[๑๓] เราชำระร่างกาย บริโภคอาหารพอยังชีพให้เป็นไปได้แล้วอธิษฐานอุโบสถมีองค์ ๔ ประการว่า

[๑๔] “ผู้ใดมีกิจที่จะต้องทำด้วยผิวหนังก็ดี ด้วยเนี้อก็ดี ด้วยเอ็นก็ดี ด้วยกระดูกก็ดี ขอผู้นั้นจงนำอวัยวะที่เราให้นี้ไปเถิด” แล้วนอนอยู่บนยอดจอมปลวก