๒. สังขพราหมณจริยา เล่ม ๓๓

๒. สังขพราหมณจริยา

ว่าด้วยจริยาของสังขพราหมณ์

{๒} [๑๑] อีกเรื่องหนึ่ง เมื่อเราเป็นพราหมณ์มีนามว่าสังขะ ต้องการจะข้ามมหาสมุทร จึงเข้าไปยังบ้านปัฏฎนะ[๑๒] ในกาลนั้น เราได้เห็นพระปัจเจกพุทธสยัมภูเจ้าผู้ไม่ทรงพ่ายแพ้อะไร เสด็จสวนทางมาตามทางกันดารบนพื้นดินที่แข็ง ซึ่งร้อนจัด[๑๓] ครั้นเราเห็นท่านเสด็จสวนทางมาจึงคิดถึงเรื่องนี้ว่า “บุญเขตนี้มาถึงเราผู้เป็นสัตว์ที่ต้องการบุญแล้ว

[๑๔] เปรียบเหมือนบุรุษชาวนาเห็นนาอันเป็นที่น่ายินดีมาก แล้วไม่ปลูกพืชลงในนานั้น เขาจะชื่อว่าเป็นผู้ต้องการข้าวเปลือกหาได้ไม่ ฉันใด[๑๕] เราก็ฉันนั้นเหมือนกัน เป็นผู้ต้องการบุญ เห็นเขตบุญ อันประเสริฐสุดแล้ว ถ้าไม่ทำบุญ ก็ไม่ชื่อว่าผู้ต้องการบุญ[๑๖] เปรียบเหมือนอำมาตย์ต้องการจะให้ชนชาวเมืองของพระราชายินดี แต่ไม่ไห้ทรัพย์และข้าวเปลือกแก่เขา ก็ย่อมเสื่อมจากความยินดี ฉันใด[๑๗] เราก็ฉันนั้นเหมือนกัน เป็นผู้ต้องการบุญ เห็นพระทักขิไณยบุคคลผู้ไพบูลย์แล้ว ถ้าไม่ให้ทานในพระทักขิไณยบุคคลนั้นก็จักเสื่อมจากบุญ”[๑๘] ครั้นเราคิดอย่างนี้แล้วจึงถอดรองเท้า ไหว้เท้าของท่านแล้วได้ถวายร่มและรองเท้า

[๑๙] เพราะฉะนั้น เราจึงเป็นผู้ละเอียดอ่อน ได้รับความสุขเป็นร้อยเท่าพันทวี อนึ่ง เราเมื่อจะบำเพ็ญทานให้บริบูรณ์ก็ได้ถวายทานแด่พระปัจเจกพุทธเจ้านั้น อย่างนี้แล

จบ สังขพราหมณจริยาที่ ๒

๓. กุรุธัมมจริยา

ว่าด้วยพระจริยาของพระเจ้าธนญชัย

{๓} [๒๐] อีกเรื่องหนึ่ง เมื่อเราเป็นพระราชามีพระนามว่าธนญชัยอยู่ที่อินทปัตถบุรีอันอุดม ประกอบด้วยกุศลกรรมบถ ๑๐ ประการ[๒๑] ในกาลนั้น พวกพราหมณ์ชาวกาลิงครัฐได้มาหาเรา ขอพญาคชสารทรงอันประกอบด้วยมงคลหัตถีกะเราว่า

[๒๒] “ชนบทฝนไม่ตกเลย เกิดทุพภิกขภัย อดอยากอาหารมาก ขอพระองค์ได้โปรดพระราชทานพญาคชสารที่ประเสริฐซึ่งมี สีกายเขียวชื่ออัญชนะด้วยเถิด”[๒๓] เราคิดว่า “การห้ามพวกคนขอที่มาถึงแล้ว ไม่สมควรแก่เราเลย กุศลสมาทานของเราอย่าแตกไปเลย เราจักให้คชสารที่ประเสริฐ”[๒๔] เราจึงจับงวงพญาคชสารแล้ววางลงบนมือพราหมณ์แล้วหลั่งน้ำในรัตนภิงคาร ลงบนมือ ได้ให้พญาคชสารแก่พราหมณ์ไป