๙. วัฏฏกโปตกจริยา เล่ม ๓๓

[๖๘] เรายืนอยู่ ณ โอกาสใดโดดจากฝั่งนี้ไปยังฝั่งโน้นได้ จระเข้ฆาตกรผู้เป็นศัตรูจะแสดงความน่ากลัวอยู่ ณ โอกาสนั้น[๖๙] จระเข้นั้นกล่าวกะเราว่า “มาเถิด” แม้เราก็กล่าวกะจระเข้นั้นว่า “แม้เราก็จะไป” ดังนี้แล้วโดดลงเหยียบศีรษะจระเข้นั้นแล้วโดดไปยืนอยู่ที่ฝั่งโน้น[๗๐] เราจะไม่ทำตามคำของจระเข้ที่กล่าวหลอกลวงนั้นหามิได้ ผู้เสมอกับเราทางคำสัตย์ไม่มี นี้เป็นสัจจบารมีของเรา ฉะนี้แล

จบ กปิลราชจริยาที่ ๗

๘. สัจจสวหยปัณฑิตจริยา

ว่าด้วยจริยาของดาบสผู้เป็นบัณฑิตชื่อว่าสัจจะ

{๒๘} [๗๑] อีกเรื่องหนึ่ง เมื่อเราเป็นดาบสปรากฏนามว่าสัจจะ เรารักษาสัตว์โลกไว้ด้วยคำสัตย์ ได้ทำหมู่ชนให้สามัคคีกัน ฉะนี้แล

จบ สัจจสวหยปัณฑิตจริยาที่ ๘

๙. วัฎฏกโปตกจริยา

ว่าด้วยจริยาของลูกนกคุ่ม

{๒๙} [๗๒] อีกเรื่องหนึ่ง เมื่อเราเป็นลูกนกคุ่ม ขนยังไม่งอก ยังอ่อน เป็นดังชิ้นเนื้อ อยู่ในรัง ในแคว้นมคธ

[๗๓] ในกาลนั้น มารดาใช้จะงอยปากคาบเหยื่อมาเลี้ยงเรา เราเป็นอยู่ด้วยผัสสะของมารดา กำลังกายของเรายังไม่มี[๗๔] ในฤดูร้อนประจำปี มีไฟป่าไหม้ลุกลามมา ไฟไหม้ป่าเป็นทางดำลุกลามมาใกล้เรา

[๗๕] ไฟไหม้ป่าลุกลามใหญ่ เสียงสนั่นอื้ออึง ไฟไหม้ลุกลามมาโดยลำดับ เข้ามาใกล้จวนจะถึงเรา

[๗๖] มารดาบิดาของเราสะดุ้งใจหวาดหวั่นเพราะกลัวไฟที่ไหม้มาโดยเร็ว จึงทิ้งเราไว้ในรังหนีเอาตัวรอดไปได้[๗๗] เราเหยียดเท้ากางปีกออกรู้ว่า กำลังกายของเราไม่มี เรานั้นไปไม่ได้ อยู่ในรังนั่นเอง จึงคิดอย่างนี้ในกาลนั้นว่า[๗๘] “เมื่อก่อนเราสะดุ้งหวาดหวั่น ก็จะเข้าไปซ่อนตัวอยู่ระหว่างปีกของมารดาบิดา มาบัดนี้ มารดาบิดาทิ้งเราหนีไปเสียแล้ว วันนี้เราจะทำอย่างไร”[๗๙] ศีลคุณ สัจจะ ความสะอาด และความเอื้อเอ็นดูมีอยู่ในโลก ด้วยความสัตย์นั้น เราจักทำสัจจกริยาอันสูงสุด

[๘๐] เราคำนึงถึงกำลังพระธรรม ระลึกถึงพระชินสีห์แต่ปางก่อน ขออาศัยกำลังสัจจะทำสัจจกิริยาว่า

[๘๑] “ปีกของเราก็มีอยู่ แต่บินไม่ได้ เท้าของเราก็มีอยู่ แต่เดินไม่ได้มารดาบิดาก็พากันบินหนีออกไปแล้ว แน่ะไฟ จงกลับไปเสียเถิด”[๘๒] พร้อมกับเมื่อเราทำสัจกิริยา ไฟที่ลุกรุ่งโรจน์ใหญ่ เว้นไว้ ๑๖ กรีส ดับไป ณ ที่นั้น เหมือนมาถึงนํ้าดับไปฉะนั้น ผู้เสมอกับเราทางสัจจะไม่มี นี้เป็นสัจจบารมีของเรา ฉะนี้แล

จบ วัฏฏกโปตกจริยาที่ ๙

๑๐. มัจฉราชจริยา

ว่าด้วยจริยาของพญาปลา

{๓๐} [๘๓] อีกเรื่องหนึ่ง เมื่อเราเป็นพญาปลาอยู่ในสระใหญ่ นํ้าในสระแห้งขอดเพราะแสงอาทิตย์ในฤดูร้อน

[๘๔] ทีนั้น กา แร้ง นกกระสา นกตะกรุม และเหยี่ยวมาคอย จับปลากินทั้งกลางวันกลางคืน

[๘๕] ในกาลนั้น เราคิดอย่างนี้ว่า “เรากับหมู่ญาติถูกบีบคั้น จะพึงเปลื้องหมู่ญาติให้พ้นจากทุกข์ได้ด้วยอุบายอย่างไรหนอ,,

[๘๖] เราคิดแล้วได้เห็นความสัตย์อันเป็นอรรถเป็นธรรมว่าเป็นที่พึ่งของหมู่ญาติได้ เราตั้งอยู่ในความสัตย์แล้วจะเปลื้องความพินาศใหญ่ของหมู่ญาตินั้นได้

[๘๗] เราจึงนึกถึงธรรมของสัตบุรุษ คิดถึงการไม่เบียดเบียนสัตว์อันยั่งยืนเที่ยงแท้ในโลกซึ่งเป็นประโยชน์อย่างยิ่งแล้วได้ทำสัจกิริยาว่า

[๘๘] “ตั้งแต่เรานึกถึงตัวเองได้ ตั้งแต่เรารู้เดียงสามาจนถึงบัดนี้ เราไม่รู้สึกว่าแกล้งเบียดเบียนสัตว์แม้ตัวหนึ่งให้ได้รับความลำบากเลย

[๘๙] ด้วยสัจวาจานี้ ขอเมฆจงยังฝนให้ตกห่าใหญ่ แน่ะเมฆ ท่านจงเปล่งสายฟ้าคำรามให้ฝนตก จงทำขุมทรัพย์ของกาให้พินาศไป ท่านจงยังกาให้เดือดร้อนด้วยความโศก จงปลดเปลื้องฝูงปลาจากความโศก,,[๙๐] พร้อมกับเมื่อเราทำสัจจกิริยา เมฆส่งเสียงสนั่นครั่นครืนยังฝนให้ตก ครู่เดียวก็เต็มเปี่ยมทั้งที่ดอนและที่ลุ่ม