๖. ขิตณเถรคาถา เล่ม ๒๖

๕. สัมพุลกัจจานเถรคาถา

สุภาษิตเกี่ยวกับผู้รักสงบ

นัยว่า ท่านพระสัมพุลกัจจานเถระได้ภาษิตคาถาไว้ ๒ คาถาอย่างนี้ว่า

{๒๙๒}[๑๘๙] ฝนก็ตก ฟ้าก็ร้องครืน ๆ เราอยู่ในถํ้าอันน่ากลัวแต่ผู้เดียว เมื่อเราอยู่ในถํ้าอันน่ากลัวผู้เดียว ความกลัว ความสะดุ้ง หวาดเสียว หรือความขนลุกขนพองมิได้มีเลย[๑๙๐] การที่เราอยู่ในถํ้าอันน่ากลัวแต่ผู้เดียว ไม่มีความกลัว ความสะดุ้งหวาดเสียวหรือความขนลุกขนพอง นี้เป็นธรรมดาของเรา

๖. ขิตกเถรคาถา

สุภาษิตแสดงผลการอบรมจิต

นัยว่า ท่านพระขิตกเถระได้ภาษิตคาถาไว้ ๒ คาถาอย่างนี้ว่า

{๒๙๓}[๑๙๑] จิตของใครตั้งมั่นไม่หวั่นไหวดังภูเขา ไม่กำหนัดแล้ว ในอารมณ์เป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัด ไม่ขัดเคืองแล้ว ในอารมณ์เป็นที่ตั้งแห่งความขัดเคือง ผู้ใดอบรมจิตได้อย่างนี้ ทุกข์แต่ที่ไหนจักมาถึงผู้นั้นได้[๑๙๒] จิตของเราตั้งมั่นไม่หวั่นไหวดังภูเขา ไม่กำหนัดแล้ว ในอารมณ์เป็นที่ตั้งแห่งความกำหนัด ไม่ขัดเคืองแล้ว ในอารมณ์เป็นที่ตั้งแห่งความขัดเคือง เราอบรมจิต ได้อย่างนี้แล้ว ทุกข์จากที่ไหนจักมาถึงเราได้

๗. โสณโปฏิริยปุตตเถรคาถา

สุภาษิตแสดงการไม่ยอมแพ้กิเลส

นัยว่า ท่านพระโสณเถระผู้เป็นบุตรของนายบ้านโปฏิริยะได้นำพุทธคาถามาภาษิตไว้อย่างนี้ว่า

{๒๙๔}[๑๙๓] ราตรีที่มีดาวเป็นวงคล้ายพวงมาลัยเช่นนี้ย่อมมิใช่ราตรีเพื่อจะหลับนอนโดยแท้ ราตรีเช่นนี้เป็นราตรีที่ผู้รู้แจ้งปรารถนา กันแล้วเพื่อประกอบความเพียร[๑๙๔] ถ้าช้างพึงเหยียบเราผู้ตกลงจากคอช้าง เราตายเสียในสงคราม ยังจะประเสริฐกว่า แพ้แล้วยังมีชีวิตอยู่จะประเสริฐอะไร

๘. นิสภเถรคาถา

สุภาษิตแสดงความมุ่งหมายของการบวช

นัยว่า ท่านพระนิสภเถระได้ภาษิตคาถาไว้ ๒ คาถาอย่างนี้ว่า

{๒๙๕}[๑๙๕] วิญณูชนละเบญจกามคุณอันน่ารัก น่ารื่นรมย์ใจแล้ว ออกบวชด้วยศรัทธา พึงทำที่สุดแห่งทุกข์ได้