๙. เชนตปุโรหิตปุตตเถรคาถา เล่ม ๒๖

อวิชชา เมื่อการกำหนดวิญญาณทั้งหลายเกิดขึ้น ก็เป็นดังเพชรคือญาณทำลายวิญญาณเหล่านั้นให้ตกไป

[๔๒๐] เป็นธรรมให้รู้เวทนาตามความเป็นจริง เป็นเครื่องปลดเปลื้องจิตตสันดานจากอุปาทาน เป็นเครื่องพิจารณาเห็นภพด้วยญาณ เหมือนเห็นหลุมถ่านเพลิง

[๔๒๑] อริยมรรคอันประกอบด้วยองค์ ๘ เป็นธรรมมีรสมาก ลึกซึ้งดี เป็นเครื่องห้ามความแก่และความตาย เป็นธรรมสงบทุกข์ ปลอดโปร่ง

[๔๒๒] เป็นเครื่องเห็นโลกตามความเป็นจริง ให้ถึงความปลอดโปร่งเป็นอันมาก เป็นธรรมอันสงบ ทำความเจริญให้ในที่สุด อันพระพุทธเจ้าผู้มีพระจักษุ ทรงรู้ว่ากรรมเป็นกรรมและวิบากโดยความเป็นวิบากแห่งธรรมที่อาศัยกัน และกันเกิดขึ้น ทรงแสดงดีแล้ว

๙. เชนตปุโรหิตปุตตเถรคาถา

สุภาษิตแสดงการละมานะเพราะพบเห็นพระพุทธองค์

นัยว่า ท่านพระเชนตปุโรหิตปุตตเถระได้ภาษิตคาถาไว้ ๖ คาถาอย่าง นี้ว่า

{๓๕๕}[๔๒๓] เราเป็นผู้มัวเมาด้วยความเมาในชาติตระกูล ด้วยโภคะ และอิสริยยศ ด้วยทรวดทรง ผิวพรรณ และรูปร่าง และได้ประพฤติเป็นผู้มัวเมาด้วยความเมาอย่างอื่น

[๔๒๔] เราจึงไม่สำคัญใคร ๆ ว่าเสมอตนและยิ่งกว่าตน เราเป็นคนโง่เขลา ถูกอติมานะกำจัดแล้ว จึงเป็นผู้มีจิตใจกระด้าง ยกธงคือความถือตัวไว้[๔๒๕] มีความกระด้างด้วยมานะ ไม่มีความเอื้อเฟื้อ จึงไม่กราบไหว้ใคร ๆ แม้จะเป็นมารดาหรือบิดา หรือผู้ที่ชาวโลกรู้กันว่าเป็นครูอาจารย์

[๔๒๖] ครั้นเราได้พบพระพุทธเจ้าผู้เป็นนายกของโลก ผู้เลิศประเสริฐสูงสุดกว่าสารถีทั้งหลาย ผู้รุ่งเรืองดุจดวงอาทิตย์ มีหมู่ภิกษุสงฆ์ห้อมล้อม

[๔๒๗] จึงละทิ้งมานะและความมัวเมา มีจิตผ่องใส ถวายบังคมพระองค์ผู้สูงสุดกว่าสัตว์ทั้งหลายด้วยเศียรเกล้า

[๔๒๘] ความถือตัวว่าดีกว่าเขา ว่าเลวกว่าเขา และว่าเสมอเขา เราละได้แล้ว ถอนขึ้นแล้วด้วยดี ความถือตัวว่าเป็นเรา เป็นเขาเราก็ตัดขาดแล้ว ความถือตัวต่าง ๆ ทั้งหมดเรา กำจัดได้แล้ว

๑๐. สุมนเถรคาถา

สุภาษิตแสดงผลการบรรลุธรรม

นัยว่า ท่านพระสุมนเถระได้ภาษิตคาถาไว้ ๖ คาถาอย่างนี้ว่า

{๓๕๖}[๔๒๙] เมื่อครั้งเราบวชใหม่ ๆ มีอายุได้ ๗ ปีแต่กำเนิด ได้ชนะพญานาคผู้มีฤทธิ์มาด้วยฤทธิ์