๗. สัมภูตเถรคาถา เล่ม ๒๖

[๒๙๐] พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นทรงปลดเปลื้องเราผู้มีนาม ว่าเสนกะผู้เศร้าหมองมานาน มีสันดานถูกเครื่องผูก คือ มิจฉาทิฏฐิผูกมัดไว้ จากกิเลสเครื่องร้อยรัดทั้งปวง

๗. สัมภูตเถรคาถา

สุภาษิตชี้ลักษณะคนพาลและบัณฑิต

นัยว่า ท่านพระสัมภูตเถระได้ภาษิตคาถาไว้ ๔ คาถาอย่างนี้ว่า

{๓๒๙}[๒๙๑] ผู้ใดรีบด่วนในเวลาที่ควรช้า แต่ช้าในเวลาที่ควรรีบด่วน ผู้นั้นจัดว่าเป็นคนเขลา ย่อมประสบทุกข์เพราะจัดการโดยไม่แยบคาย[๒๙๒] ประโยชน์ของผู้นั้นย่อมเสื่อมไปเหมือนดวงจันทร์ข้างแรม เขาย่อมได้ความเสื่อมเสีย และแตกจากมิตรทั้งหลาย

[๒๙๓] ผู้ใดช้าในเวลาที่ควรช้า รีบด่วนในเวลาที่ควรรีบด่วน ผู้นั้นจัดว่าเป็นบัณฑิต ย่อมถึงความสุขเพราะจัดการโดยแยบคาย

[๒๙๔] ประโยชน์ของผู้นั้นย่อมบริบูรณ์เหมือนดวงจันทร์ข้างขึ้น เขาย่อมได้ยศ ได้เกียรติคุณ และไม่แตกจากมิตรทั้งหลาย

๘. ราหุลเถรคาถา

สุภาษิตแสดงคุณสมบัติ ๒ ประการ

นัยว่า ท่านพระราหุลเถระ (พิจารณาดูข้อปฏิบัติของตน เมื่อจะพยากรณ์อรหัตตผล) ได้ภาษิตคาถาไว้ ๔ คาถาอย่างนี้ว่า

{๓๓๐}[๒๙๕] คนทั้งหลายย่อมรู้จักเราว่า ‘พระราหุลผู้เจริญ ผู้สมบูรณ์ด้วยคุณสมบัติ ๒ ประการ' คือ ชาติสมบัติและปฏิบัติสมบัติ, เพราะเราเป็นพระโอรสของพระพุทธเจ้า และเป็นผู้มีปัญญาจักษุในธรรมทั้งหลาย[๒๙๖] อนึ่ง เพราะอาสวะของเราสิ้นไปแล้ว และภพใหม่ไม่มีต่อไปอีก เราเป็นพระอรหันต์ เป็นพระทักขิไณยบุคคล มีวิชชา ๓ เป็นผู้เห็นอมตธรรม

[๒๙๗] สัตว์ทั้งหลายเป็นดังคนตาบอดเพราะกามถูกข่ายคือ ตัณหาที่ซ่านไปปกคลุมแล้ว ถูกหลังคาคือตัณหาปกปิดแล้ว ถูกมารผู้เป็นพวกพ้องคนประมาทผูกมัดไว้เหมือน ปลาในปากไซฉะนั้น[๒๙๘] เราถอนกามนั้นขึ้นได้แล้ว ตัดเครื่องผูกของมารได้แล้ว ถอนตัณหาพร้อมทั้งรากขึ้นแล้ว เป็นผู้มีความเยือกเย็นดับแล้ว