๑๒. รัชชุมาลาวิมาน เล่ม ๒๖

อภิกฺกนฺเตน วณฺเณ ยา ตฺวํ ติฏฺฐสิ เทวเต

หตฺเถ ปาเท จ วิคฺคยฺห นจฺจสิ สุปฺปวาทิเต.

เทพธิดา เธอมีผิวพรรณงดงามยิ่งนัก

ขณะที่ดนตรีบรรเลงอยู่อย่างไพเราะ

เธอกรีดกรายมือและเท้าฟ้อนรำได้อย่างกลมกลืน

ตสฺสา เต นจฺจมานาย (๑) องฺคมงฺเคหิ สพฺพโส

ทิพฺพา สทฺทา นิจฺฉรนฺติ สวนียา มโนรมา.

เมื่อเธอนั้นกำลังฟ้อนรำอยู่ เสียงทิพย์น่าฟัง น่ารื่นรมย์ใจ

ย่อมเปล่งออกจากอวัยวะน้อยใหญ่ทุกส่วนสัดของเธอ

ตสฺสา เต นจฺจมานาย๑ องฺคมงฺเคหิ สพฺพโส

ทิพฺพา คนฺธา ปวายนฺติ สุจิคนฺธา มโนรมา.

ทั้งกลิ่นทิพย์ หอมระรื่นชื่นใจ

ก็ฟุ้งออกจากอวัยวะน้อยใหญ่ทุกส่วนสัดของเธอ

วิวตฺตมานา กาเยน ยา เวณีสุ ปิลนฺธนา

เตสํ สุยฺยติ นิคฺโฆโส ตุริเย ปญฺจงฺคิเก ยถา.

เมื่อเธอเยื้องไหวกายไปมา เสียงเครื่องประดับที่ช้องผม

ก็เปล่งเสียงดังไพเราะ น่าฟัง ดังเสียงดนตรีเครื่องห้า

อนึ่ง ต่างหูเพชรต้องลมสั่นไหว ก็ส่งเสียงดังไพเราะ

น่าฟัง ดังเสียงดนตรีเครื่องห้า

ยาปิ เต สิรสิ มาลา สุจิคนฺธา มโนรมา

วาติ คนฺโธ ทิสา สพฺพา รุกฺโข มญฺชูสโก ยถา.

แม้มาลัยบนศีรษะของเธอมีกลิ่นหอมระรื่นชื่นใจ

ก็ส่งกลิ่นหอมฟุ้งไปทั่วทุกทิศ ดุจต้นอุโลก

ฆายเส ตํ สุจิคนฺธํ รูปํ ปสฺสสิ อมานุสํ

เทวเต ปุจฺฉิตาจิกฺข กิสฺส กมฺมสฺสิทํ ผลนฺติ.

เธอสูดดมกลิ่นหอมระรื่นนั้น ทั้งได้เห็นรูปที่มิใช่ของมนุษย์

เทพธิดา อาตมาถามแล้ว ขอเธอจงบอกเถิดว่า

นี้เป็นผลของกรรมอันใดเล่า

(เทพธิดานั้นตอบว่า)

ทาสี อหํ ปุเร อาสึ คยายํ พฺราหฺมณสฺสหํ

อปฺปปุญฺญา อลกฺขิกา รชฺชุมาลาติ มํ วิทู (๑)

ชาติก่อน ดิฉันเกิดเป็นทาสีของพราหมณ์ในหมู่บ้านคยา

มีบุญน้อย ด้อยวาสนา คนทั้งหลายรู้จักดิฉันในนามว่า รัชชุมาลา

อกฺโกสานํ วธานญฺจ ตชฺชนาย จ อุกฺกตา (๑)

กุฏํ คเหตฺวา นิกฺขมฺม อคจฺฉึ (๒) อุทกหาริยา. (๓)

ดิฉันเสียใจอย่างหนัก เพราะถูกด่าว่า ถูกเฆี่ยนตีต่าง ๆ

และถูกคุกคามจึงถือหม้อน้ำออกไป ทำเป็นเสมือนจะไปตักน้ำ

วิปเถ กุฏํ นิกฺขิปิตฺวา วนสณฺฑํ อุปาคมึ

อิเธวาหํ มริสฺสามิ กฺวตฺโถปิ (๑) ชีวิเตน เม.

ครั้นแล้วได้วางหม้อน้ำไว้ข้างทาง เข้าไปยังป่าชัฏโดยตัดสินใจว่า

จักตายในป่านี้แหละ เราอยู่ไปจะมีประโยชน์อะไรเล่า

ทฬฺหํ ปาสํ กริตฺวาน อาลมฺพิตฺวาน (๑) ปาทเป

ตโต ทิสา วิโลเกสึ โก นุ โข วนมสฺสิโต.

จึงทำบ่วงให้แน่น แขวนเข้ากับต้นไม้

ทีนั้นก็เหลียวดูไปรอบทิศด้วยคิดเกรงว่า มีใครอยู่ในป่าไหมหนอ

ตตฺถทฺทสาสึ สมฺพุทฺธํ สพฺพโลกหิตํ มุนึ

นิสินฺนํ รุกฺขมูลสฺมึ ฌายนฺตํ อกุโตภยํ.

ณ ที่นั้น ดิฉันได้เหลือบเห็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ผู้เป็นจอมปราชญ์

ทรงเกื้อกูลสัตว์โลกทั้งมวล ผู้ไม่มีโรคภัย

ประทับนั่งเข้าฌานอยู่ที่โคนต้นไม้

ตสฺสา เม อหุ สํเวโค อพฺภูโต โลมหํสโน

โก นุ โข วนมสฺสิโต มนุสฺโส อุทาหุ เทวตา.

ดิฉันนั้นเกิดความสังเวช ขนลุกชูชันอย่างไม่เคยเป็นมาก่อน คิดว่า

ใครหนอมาอาศัยอยู่ในป่านี้ เป็นมนุษย์หรือเทวดากันแน่

ปาสาทิกํ ปสาทนียํ วนา นิพฺพนมาคตํ

ทิสฺวา มโน เม ปสีทิ นายํ ยาทิสกีทิโส.

เพราะได้เห็นพระพุทธองค์ผู้น่าเลื่อมใส ควรแก่การยินดี

เสด็จออกจากป่า แล้วมาสู่ความไม่มีป่า(คือกิเลส)

ใจของดิฉันก็เลื่อมใสด้วยคิดเห็นว่า

ท่านผู้นี้คงจะมิใช่คนธรรมดาสามัญเป็นแน่

คุตฺตินฺทฺริโย ฌานรโต อพหิคฺคตมานโส

หิโต สพฺพสฺส โลกสฺส พุทฺโธ อยํ (๑) ภวิสฺสติ.

ท่านผู้นี้คุ้มครองอินทรีย์ได้แล้ว ยินดีในฌาน มีใจไม่วอกแวก

จะต้องเป็นพระพุทธเจ้าผู้ทรงเกื้อกูลสัตว์โลกทั้งมวลเป็นแน่

ภยเภรโว ทุราสโท สีโหว คุหนิสฺสิโต

ทุลฺลภายํ ทสฺสนาย ปุปฺผํ อุทุมฺพรํ ยถา.

ท่านผู้นี้เป็นที่น่าเกรงขาม

ผู้ซึ่งบุคคลที่ปราศจากความเพียรและความมาดหมาย

ทำให้ทรงชื่นชมได้ยาก ดังราชสีห์ซึ่งเป็นสัตว์อยู่ถ้ำ น่าเกรงขาม

ยากที่ใครจะทำให้ชื่นชมและยากที่จะได้พบเห็น เหมือนดอกมะเดื่อ

โส มํ มุทูหิ วาจาหิ อาลปิตฺวา ตถาคโต

รชฺชุมาเลติ มํ อโวจ สรณํ คจฺฉ ตถาคตํ.

พระตถาคตเจ้าพระองค์นั้น ได้ตรัสเรียกดิฉันด้วยพระวาจาที่นุ่มนวลว่ารัชชุมาลาและรับสั่งกับดิฉันว่า เธอจงถึงตถาคตเป็นที่พึ่งเถิด

ตาหํ คิรํ สุณิตฺวาน เนลํ อตฺถวตึ สุจึ

สณฺหํ มุทุญฺจ วคฺคุญฺจ สพฺพโสกาปนู

ดิฉันฟังพระดำรัสอันปราศจากโทษ ประกอบด้วยประโยชน์

หมดจด ละเอียดอ่อน นุ่มนวลไพเราะ

เป็นเครื่องบรรเทาความโศกเศร้าทั้งปวงเสียได้นั้น จึงเกิดจิตเลื่อมใส

กลฺลจิตฺตญฺจ มํ ญตฺวา ปสนฺนํ สุทฺธมานส

หิโต สพฺพสฺส โลกสฺส อนุสาสิ ตถาคโต.

พระตถาคตผู้ทรงเกื้อกูลสัตว์โลกทุกหมู่เหล่า ทรงทราบว่า

ดิฉันมีจิตเลื่อมใส มีใจบริสุทธิ์ ควรแก่การรับฟัง

แล้วจึงได้ทรงพร่ำสอน

อิทํ ทุกฺขนฺติ มํ อโวจ อยํ ทุกฺขสฺส สมฺภโว

(๑) อยํ ทุกฺขนิโรโธ จ ๑ อญฺชโส อมโตคโธ.

พระองค์ได้ตรัสสอนดิฉันว่า “นี้คือทุกข์ นี้คือเหตุเกิดทุกข์

นี้คือความดับทุกข์ และนี้คือทางสายตรงให้บรรลุอมตธรรม”

อนุกมฺปกสฺส กุสลสฺส โอวาทมฺหิ อหํ ฐิตา

อชฺฌคา อมตํ สนฺตึ นิพฺพานํ ปทมจฺจุตํ.

ดิฉันดำรงอยู่ในพระโอวาทของพระตถาคต ผู้ทรงอนุเคราะห์

เกื้อกูล ทรงฉลาดว่า

“บุคคลได้บรรลุทางคือนิพพานซึ่งเป็นธรรมอันไม่ตาย

สงบระงับ ไม่มีการจุติ”

สาหํ อวตฺถิตาเปมา ทสฺสเน อวิกมฺปินี

มูลชาตาย สทฺธาย ธีตา พุทฺธสฺส โอรสา.

ดิฉันนั้นมีความภักดีมั่น ไม่หวั่นไหว

เพราะมีความเห็นชอบเป็นปกติ

ด้วยศรัทธาที่หยั่งรากลงแล้ว จึงได้เป็นธิดาที่แท้จริงของพระพุทธองค์

สาหํ รมามิ กีฬามิ โมทามิ อกุโตภยา

ทิพฺพมาลํ ธารยามิ ปิวามิ มธุมทฺทวํ. (๑)

ดิฉันนั้นไม่มีภัย จึงเที่ยวรื่นเริงบันเทิงใจอยู่

ทัดทรงมาลัยทิพย์ ดื่มน้ำหวานที่ทำให้สดชื่น

สฏฺฐิตูริยสหสฺสานิ ปฏิโพธํ กโรนฺติ เม

อาฬมฺโพ คคฺคโร ภีโม สาธุวาที จ สํสโย.

เหล่าดุริยเทพ ๖๐,๐๐๐ องค์ ช่วยกันปลุกเร้าดิฉันให้เกิดปีติโสมนัส

ได้แก่ เทพบุตรมีนามว่า อาฬัมพะ คัคคระ ภีมะ สาธุวาที ปสังสยะ

โปกฺขโร จ สุผสฺโส จ วีณาโมกฺขา จ นาริโย

นนฺทา เจว สุนนฺทา จ โสณทินฺนา สุจิมฺหิตา.

โปกขระและสุผัสสะ เหล่าเทพธิดาน้อย ๆ มีนามว่า

วีณา โมกขา นันทา สุนันทา โสณทินนา สุจิมหิตา

อลมฺพุสา มิสฺสเกสี จ ปุณฺฑรีกาติทารุณี (๑)

เอณิปสฺสา สุปสฺสา (๒) จ สุภทฺทา (๓) มุทุวาทินี.

อลัมพุสา มิสสเกสีและบุณฑริกา อนึ่ง เทพกัญญาอีกพวกหนึ่ง

คือเอณีปัสสา สุผัสสา สุภัททาและมุทุวาทินี

เอตา จญฺญา จ เสยฺยาเส อจฺฉรานํ ปโพธิกา

ตา มํ กาเลนุปาคนฺตฺวา อภิภาสนฺติ เทวตา.

ผู้ประเสริฐกว่านางอัปสรทั้งหลาย

ผู้มีหน้าที่ปลุกเร้าให้เกิดปีติโสมนัส

เทวดาเหล่านั้น พอได้เวลาก็เข้ามาหาดิฉัน เสนอด้วยวาจาน่ายินดีว่า

หนฺท นจฺจาม คายาม หนฺท ตํ รมยามเส

นยิทํ อกตปุญฺญานํ กตปุญฺญานเมวิทํ.

เอาเถอะ พวกเราจักฟ้อนรำ ขับร้อง บำเรอเธอให้รื่นรมย์

สถานที่ที่ดิฉันได้รับในบัดนี้ มิใช่สถานที่สำหรับคนที่ไม่ได้ทำบุญไว้

แต่เป็นสถานที่สำหรับคนที่ได้ทำบุญไว้แล้วเท่านั้น

อโสกํ นนฺทนํ รมฺมํ ติทสานํ มหาวนํ

สุขํ อกตปุญฺญานํ อิธ นตฺถิ ปรตฺถ จ.

ไม่มีความโศก น่าเพลิดเพลินเจริญใจ

เป็นอุทยานกว้างใหญ่ของเหล่าเทพชั้นดาวดึงส์

สำหรับผู้ที่ไม่ได้ทำบุญไว้ย่อมไม่มีความสุขทั้งโลกนี้และโลกหน้า

สุขญฺจ กตปุญฺญานํ อิธ เจว ปรตฺถ จ

เตสํ สหพฺยกามานํ กาตพฺพํ กุสลํ พหุํ

กตปุญฺญา หิ โมทนฺติ สคฺเค โภคสมงฺคิโน.

ส่วนผู้ที่ได้ทำบุญไว้แล้วย่อมมีความสุขทั้งโลกนี้

และโลกหน้าแน่นอน

ผู้ปรารถนาจะสถิตอยู่ร่วมกับเทพชั้นดาวดึงส์เหล่านั้น

ควรทำกุศลไว้ให้มาก เพราะว่าเหล่าชนผู้ที่ได้ทำบุญไว้แล้ว

ย่อมพรั่งพร้อมด้วยโภคสมบัติ บันเทิงอยู่ในสวรรค์

พหุนฺนํ วต อตฺถาย อุปฺปชฺชนฺติ ตถาคตา

ทกฺขิเณยฺยา มนุสฺสานํ ปุญฺญกฺเขตฺตานมากรา

ยตฺถ การํ กริตฺวาน สคฺเค โมทนฺติ ทายกาติ.

รชฺชุมาลาวิมานํ ทฺวาทสมํ. ตสฺสุทฺทานํ

มญฺชิฏฺฐา ปภสฺสรา นาคา อโลมา กญฺชิกทายิกา

วิหารจตุริตฺถมฺพา ปีตา อุจฺฉุวนฺทนรชฺชุมาลา จ.

วคฺโค เตน ปวุจฺจตีติ.

มญฺชิฏฺฐกวคฺโค จตุตฺโถ.

อิตฺถีวิมานํ สมตฺตํ.

พระตถาคตทั้งหลาย

ทรงอุบัติขึ้นเพื่อประโยชน์แก่ชนเป็นอันมากหนอ

ทรงเป็นพระทักขิไณยบุคคล

เป็นบ่อเกิดแห่งเนื้อนาบุญของมนุษย์ทั้งหลาย

เป็นผู้ที่ทายกทายิกาทั้งหลายทำสักการบูชาแล้ว

จึงบันเทิงอยู่ในสวรรค์

รัชชุมาลาวิมานที่ ๑๒ จบ

รวมเรื่องวิมานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. มัญชิฏฐกวิมาน ๒. ปภัสสรวิมาน

๓. นาควิมาน ๔. อโลมวิมาน

๕. กัญชิกทายิกาวิมาน ๖. วิหารวิมาน

๗. จตุริตถีวิมาน ๘. อัมพวิมาน

๙. ปีตวิมาน ๑๐. อุจฉุวิมาน

๑๑. วันทนวิมาน ๑๒. รัชชุมาลาวิมาน

มัญชิฏฐกวรรคที่ ๔ จบ

อิตถีวิมาน จบบริบูรณ์