ปายาสิกวรรค
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๖๕–๗๔ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๖/๗ ในวิมานวัตถุมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
ฉฏฺโฐ ปายาสิกวคฺโค
ปายาสิกวรรคที่ ๖
๑. อาคาริยวิมานที่ ๑
ว่าด้วยผลบุญที่ทำให้ไปเกิดในอาคาริยวิมานที่ ๑
พระมหาโมคคัลลานเถระ ได้ถามเทพบุตรตนหนึ่งว่า
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย วิมานวัตถุ ปายาสิกวรรค อาคาริยวิมาน ที่ ๑ (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๔๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๑ ยถา วนํ จิตฺตลตํ ปภาสติ
อุยฺยานเสฏฺฐํ ติทสานมุตฺตมํ
ตถูปมํ ตุยฺหมิทํ วิมานํ
โอภาสยํ ติฏฺฐติ อนฺตลิกฺเข
เทวิทฺธิปตฺโตสิ มหานุภาโว
มนุสฺสภูโต กิมกาสิ ปุญฺญํ
เกนาสิ เอวญฺชลิตานุภาโว
วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ
โส เทวปุตฺโต อตฺตมโน โมคฺคลฺลาเนน ปุจฺฉิโต
ปญฺหํ ปุฏฺโฐ วิยากาสิ ยสฺส กมฺมสฺสิทํ ผลํ
อหญฺจ ภริยา จ มนุสฺสโลเก
โอปานภูตา ฆรมาวสิมฺหา
อนฺนญฺจ ปานญฺจ ปสนฺนจิตฺตา
สกฺกจฺจ ทานํ วิปุลํ อทมฺห
เตน เมตาทิโส วณฺโณ ... เป ...
วณฺโณ จ เม สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ
อคาริยวิมานํ ปฐมํ ฯ
สวนจิตรลดา เป็นสวนประเสริฐสูงสุดของชาวไตรทศ ย่อมสว่างไสวฉันใด วิมานของท่านนี้ก็มีอุปมาฉันนั้น มีรัศมีรุ่งเรืองลอยอยู่ในอากาศและท่านถึงความเป็นเทพเจ้าผู้มีฤทธิ์มีอานุภาพมาก ครั้งท่านเกิดเป็นมนุษย์ได้ทำบุญอะไรไว้ ท่านมีอานุภาพรุ่งเรือง และมีรัศมีสว่างไสวไป
ทั่วทุกทิศอย่างนี้ เพราะบุญกรรมอะไร?
เทพบุตรนั้น อันพระมหาโมคคัลลานเถระถามแล้ว มีความปลาบปลื้มใจจึงพยากรณ์ปัญหาแห่งผลกรรมที่ถูกถามนั้นว่า เมื่อเราทั้งสอง คือข้าพเจ้าและภรรยา อยู่ครองเรือนในมนุษยโลก เป็นดุจอู่ข้าวอู่น้ำ มีจิตเลื่อมใส ได้ให้ข้าวและน้ำเป็นทานอันไพบูลย์โดยเคารพ ข้าพเจ้ามีวรรณะงามเช่นนี้เพราะบุญนั้น ฯลฯ และมีรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศ
อย่างนี้ เพราะบุญนั้น.
จบ อาคาริยวิมานที่ ๑.
๒. อาคาริยวิมานที่ ๒
ว่าด้วยผลบุญที่ทำให้ไปเกิดในอาคาริยวิมานที่ ๒
พระมหาโมคคัลลานเถระ ได้ถามเทพบุตรตนหนึ่งว่า
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย วิมานวัตถุ ปายาสิกวรรค อาคาริยวิมาน ที่ ๒ (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๔๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๒ ยถา วนํ จิตฺตลตํ ปภาสติ
อุยฺยานเสฏฺฐํ ติทสานมุตฺตมํ
ตถูปมํ ตุยฺหมิทํ วิมานํ
โอภาสยํ ติฏฺฐติ อนฺตลิกฺเข
เทวิทฺธิปตฺโตสิ มหานุภาโว
มนุสฺสภูโต กิมกาสิ ปุญฺญํ
เกนาสิ เอวญฺชลิตานุภาโว
วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ
โส เทวปุตฺโต อตฺตมโน โมคฺคลฺลาเนน ปุจฺฉิโต
... เป ... ยสฺส กมฺมสฺสิทํ ผลํ
อหญฺจ ภริยา จ มนุสฺสโลเก
โอปานภูตา ฆรมาวสิมฺหา
อนฺนญฺจ ปานญฺจ ปสนฺนจิตฺตา
สกฺกจฺจ ทานํ วิปุลํ อทมฺห
เตน เมตาทิโส วณฺโณ ... เป ...
วณฺโณ จ เม สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ
อคาริยวิมานํ ทุติยํ ฯ
สวนจิตรลดา เป็นสวนประเสริฐสูงสุดของชาวไตรทศ ย่อมสว่างไสวฉันใด วิมานของท่านนี้ก็มีอุปมาฉันนั้น มีรัศมีรุ่งเรือง ลอยอยู่ในอากาศ และท่านถึงความเป็นเทพเจ้าผู้มีฤทธิ์ มีอานุภาพมาก ครั้งท่านเกิดเป็นมนุษย์ได้ทำบุญอะไรไว้ ท่านมีอานุภาพรุ่งเรือง และมีรัศมี
สว่างไสวไปทั่วทุกทิศอย่างนี้ เพราะบุญกรรมอะไร?
เทพบุตรนั้น อันพระมหาโมคคัลานเถระถามแล้ว มีความปลาบปลื้มใจจึงพยากรณ์ปัญหาแห่งผลกรรมที่ถูกถามนั้นว่า เมื่อเราทั้งสอง คือ ข้าพเจ้าและภรรยา อยู่ครองเรือนในมนุษยโลก เป็นดุจบ่อข้าวบ่อน้ำ มีจิตเลื่อมใส ได้ให้ข้าวน้ำเป็นทานอันไพบูลย์โดยเคารพ ข้าพเจ้ามีวรรณะงามเช่นนี้ เพราะบุญนั้น ฯลฯ และมีรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศอย่างนี้
เพราะบุญนั้น.
จบ อาคาริยวิมานที่ ๒
๓. ผลทายกวิมาน
ว่าด้วยผลบุญที่ทำให้ไปเกิดในผลทายกวิมาน
พระมหาโมคคัลลานเถระ ได้ถามเทพบุตรตนหนึ่งว่า
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย วิมานวัตถุ ปายาสิกวรรค ผลทายกวิมาน (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๔๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๓ อุจฺจมิทํ มณิถูณํ วิมานํ
สมนฺตโต ทฺวาทส ๑ โยชนานิ
กูฏาคารา สตฺตสตา อุฬารา
เวฬุริยตฺถมฺภา รุจิรตฺถตา ๒ สุภา
ตตฺถจฺฉสิ ปิวสิ ขาทสิ จ
ทิพฺพา จ วีณา ปวทนฺติ วคฺคู ๑
อฏฺฐฏฺฐกา สิกฺขิตา สาธุรูปา
ทิพฺพา จ กญฺญา ติทสจรา ๒ อุฬารา
นจฺจนฺติ คายนฺติ ปโมทยนฺติ
เทวิทฺธิปตฺโตสิ มหานุภาโว
มนุสฺสภูโต กิมกาสิ ปุญฺญํ
เกนาสิ เอวญฺชลิตานุภาโว
วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ
โส เทวปุตฺโต อตฺตมโน โมคฺคลฺลาเนน ปุจฺฉิโต
ปญฺหํ ปุฏฺโฐ วิยากาสิ ยสฺส กมฺมสฺสิทํ ผลํ
ผลทายี ผลํ วิปุลํ ลภติ
ททมุชุคเตสุ ปสนฺนมานโส
โส หิ โมทติ สคฺคปฺปตฺโต ติทิเว
อนุโภติ จ ปุญฺญผลํ วิปุลํ
ตเถวาหํ ๓ มหามุนิ อทาสึ จตุโร ผเล
ตสฺมา หิ ผลํ อลเมว ทาตุํ
นิจฺจํ มนุสฺเสน สุขตฺถิเกน
ทิพฺพานิ วา ปตฺถยตา สุขานิ
มนุสฺสโสภาคฺยตมิจฺฉิตา ๔ วาติ ฯ
เตน เมตาทิโส วณฺโณ ... เป ...
วณฺโณ จ เม สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ
ผลทายกวิมานํ ตติยํ ฯ
๑ โป. ม. ยุ. โสฬส ฯ ๒ ม. รุจกตฺถตา ฯ
๑ ม. วคฺคุํ ฯ ๒ ยุ. ติทสา วรา ฯ ๓ ม. ตเววาหํ ฯ
๔ ม. ยุ. มนุสฺสโสภาคุยตมิจฺฉตา ฯ
วิมานแก้วมณีของท่านนี้สูง ๑๒ โยชน์ โดยรอบมีปราสาท ๗๐๐ มีเสาแล้วไปด้วยแก้วไพฑูรย์ ปูลาดด้วยเครื่องลาดอันงามยิ่ง ท่านอยู่ ดื่มบริโภคสุธาโภชน์ในวิมานนั้น อนึ่ง เทพบุตรผู้มีเสียงไพเราะ พากันมาบรรเลงพิณทิพย์ในปราสาทหลังหนึ่งๆ มีนางเทพอัปสร ๖ หมื่นคนล้วนเคยศึกษามาแล้ว ทั้งรูปก็งามยิ่ง อยู่ในชั้นไตรทศ พากันมาฟ้อนรำขับร้องให้ท่านบันเทิงใจ ท่านถึงความเป็นเทพเจ้าผู้มีฤทธิ์ มีอานุภาพมากเมื่อท่านเกิดเป็นมนุษย์ได้ทำบุญอะไรไว้ ท่านมีอานุภาพรุ่งเรืองและมี
รัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศอย่างนี้ เพราะบุญอะไร?
เทพบุตรนั้น อันพระมหาโมคคัลลานเถระถามแล้ว มีความปลาบปลื้มใจจึงพยากรณ์ปัญหาแห่งผลกรรมที่ถูกถามนั้นว่าผู้ใดมีจิตเลื่อมใส ได้ถวายผลมะม่วงในภิกษุสงฆ์ผู้ปฏิบัติตรงย่อมได้ผลอันไพบูลย์ ผู้นั้นแลไปสู่สวรรค์บันเทิงอยู่ในไตรทิพย์ เสวยผลบุญอันไพบูลย์ ฉันใด ข้าแต่ท่านมหามุนี ข้าพเจ้าได้ถวายผลไม้ ๔ ผล ก็ฉันนั้นเหมือนกัน เพราะเหตุนั้นแล การถวายผลไม้จึงควรแท้ทีเดียว มนุษย์ผู้ต้องการความสุขปรารถนาความสุขอันเป็นทิพย์ หรือปรารถนาความเป็นผู้มีส่วนดีงามในมนุษย์ จงถวายทานเป็นนิตย์ทีเดียว ข้าพเจ้ามีวรรณะงามเช่นนี้เพราะบุญนั้น ฯลฯ และมีรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศ เพราะบุญนั้น.
จบ ผลทายกวิมานที่ ๓
๔. อุปัสสยทายกวิมานที่ ๑
ว่าด้วยผลบุญที่ทำให้ไปเกิดในอุปัสสยทายกวิมานที่ ๑
พระมหาโมคคัลลานเถระ ถามเทพบุตรตนหนึ่งว่า
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย วิมานวัตถุ ปายาสิกวรรค อุปัสสยทายกวิมาน ที่ ๑ (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๔๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๔ จนฺโท ยถา วิคฺคตวลาหเก นเภ
โอภาสยํ ติฏฺฐติ อนฺตลิกฺเข
ตถูปมํ ตุยฺหมิทํ วิมานํ
โอภาสยํ ติฏฺฐติ อนฺตลิกฺเข
เทวิทฺธิปตฺโตสิ มหานุภาโว
มนุสฺสภูโต กิมกาสิ ปุญฺญํ
เกนาสิ เอวญฺชลิตานุภาโว
วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ
โส เทวปุตฺโต อตฺตมโน โมคฺคลฺลาเนน ปุจฺฉิโต
... เป ... ยสฺส กมฺมสฺสิทํ ผลํ
อหญฺจ ภริยา จ มนุสฺสโลเก
อุปสฺสยํ อรหโต อทมฺห
อนฺนญฺจ ปานญฺจ ปสนฺนจิตฺตา
สกฺกจฺจ ทานํ วิปุลํ อทมฺห
เตน เมตาทิโส วณฺโณ ... เป ...
วณฺโณ จ เม สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ
อุปสฺสยทายกวิมานํ จตุตฺถํ ฯ
พระจันทร์ส่องแสงรุ่งเรือง ลอยอยู่ในนภากาศอันปราศจากเมฆหมอกฉันใด วิมานของท่านนี้ก็ฉันนั้น ส่องแสงรุ่งเรืองอยู่ในอากาศ ท่านถึงความเป็นเทพเจ้าผู้มีฤทธิ์ มีอานุภาพมาก เมื่อท่านเป็นมนุษย์ได้ทำบุญอะไรไว้ ท่านมีอานุภาพรุ่งเรือง และมีรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศอย่างนี้
เพราะบุญอะไร?
เทพบุตรนั้น อันพระมหาโมคคัลลานเถระถามแล้ว มีความปลาบปลื้มใจจึงพยากรณ์ปัญหาแห่งผลกรรมที่ถูกถามนั้นว่า เราทั้งสอง คือ ข้าพเจ้าและภรรยา เมื่อยังอยู่ในมนุษยโลกได้ถวายที่อยู่แก่พระอรหันต์และมีจิตเลื่อมใส ได้ถวายข้าวและน้ำเป็นทานอันไพบูลย์โดยเคารพ ข้าพเจ้ามีวรรณะงามเช่นนี้ เพราะบุญนั้น ฯลฯ และมีรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศ
เพราะบุญนั้น.
จบ อุปัสสยทายกวิมานที่ ๑
๕. อุปัสสยทายกวิมานที่ ๒
ว่าด้วยผลบุญที่ทำให้ไปเกิดในอุปัสสยทายกวิมานที่ ๒
พระมหาโมคคัลลานเถระ ได้ถามเทพบุตรคนหนึ่งว่า
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย วิมานวัตถุ ปายาสิกวรรค อุปัสสยทายกวิมาน ที่ ๒ (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๔๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๕ สุริโย ยถา วิคฺคตวลาหเก นเภฟ
... เป ...
(ยถา เหฏฺฐาวิมานํ ตถา วิตฺถาเรตพฺพํ)
วณฺโณ จ เม สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ
ทุติยอุปสฺสยทายกวิมานํ ปญฺจมํ ฯ
พระอาทิตย์ส่องแสงรุ่งเรืองลอยอยู่ในนภากาศ ปราศจากเมฆหมอกฉันใด เราทั้งสอง คือ ข้าพเจ้าและภรรยา เมื่อยังอยู่ในมนุษยโลก ได้ถวายที่อยู่แก่พระอรหันต์ และมีจิตเลื่อมใส ได้ถวายข้าวและน้ำเป็นทานอันไพบูลย์โดยเคารพ ข้าพเจ้ามีวรรณะงามเช่นนี้ เพราะบุญนั้น ฯลฯ
และมีรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศ เพราะบุญนั้น.
จบ อุปัสสยทายกวิมานที่ ๕
(ข้อความพิสดารเหมือนกับวิมานก่อน)
๖. ภิกขาทายกวิมาน
ว่าด้วยผลบุญที่ทำให้ไปเกิดในภิกขาทายกวิมาน
พระมหาโมคคัลลานเถระ ได้ถามเทพบุตรตนหนึ่งว่า
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย วิมานวัตถุ ปายาสิกวรรค ภิกขาทายกวิมาน (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๔๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๖ อุจฺจมิทํ มณิถูณํ วิมานํ
สมนฺตโต ทฺวาทส โยชนานิ
กูฏาคารา สตฺตสตา ๑ อุฬารา
เวฬุริยตฺถมฺภา รุจิรตฺถตา สุภา
เทวิทฺธิปตฺโตสิ มหานุภาโว
... เป ...
วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ
โส เทวปุตฺโต อตฺตมโน โมคฺคลฺลาเนน ปุจฺฉิโต
... เป ... ยสฺส กมฺมสฺสิทํ ผลํ
อหํ มนุสฺเสสุ มนุสฺสภูโต
ทิสฺวาน ภิกฺขุํ ตสิตํ กิลนฺตํ
เอกาหํ ภิกฺขํ ปฏิปาทยิสฺสํ
สมงฺคิภตฺเตน ตทา อกาสึ ๒
เตน เมตาทิโส วณฺโณ ... เป ...
วณฺโณ จ เม สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ
ภิกฺขาทายกวิมานํ ฉฏฺฐํ ฯ
๑ ยุ. สตฺตรสา ฯ ๒ ยุ. อทาสึ ฯ
วิมานแก้วมณีของท่านนี้สูง ๑๒ โยชน์ มีปราสาท ๗๐๐ ยอด มีเสาล้วนด้วยแก้วไพฑูรย์ ปูลาดด้วยเครื่องลาดทองคำงามวิจิตรอย่างยิ่ง ท่านถึงความเป็นเทพเจ้าผู้มีฤทธิ์ มีอานุภาพมาก ฯลฯ และมีรัศมีสว่างไสวไป
ทั่วทุกทิศอย่างนี้ เพราะบุญอะไร?
เทพบุตรนั้น อันพระมหาโมคคัลลานเถระถามแล้ว มีความปลาบปลื้มใจจึงพยากรณ์ปัญหาแห่งผลกรรมที่ถูกถามนั้นว่า เมื่อชาติก่อนข้าพเจ้าเกิดเป็นมนุษย์อยู่ในมนุษยโลก ได้เห็นภิกษุลำบาก อดอยาก ในกาลนั้นข้าพเจ้าได้มอบถวายภิกษาอย่างหนึ่ง พร้อมด้วยภัต ข้าพเจ้ามีวรรณะงามเช่นนี้เพราะบุญนั้น ฯลฯ และรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศ เพราะบุญนั้น.
จบ ภิกขาทายกวิมานที่ ๖
๗. ยวปาลกวิมาน
ว่าด้วยผลบุญที่ทำให้ไปเกิดในยวปาลกวิมาน
พระมหาโมคคัลลานเถระ ได้ถามเทพบุตรตนหนึ่งว่า
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย วิมานวัตถุ ปายาสิกวรรค ยวปาลกวิมาน (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๔๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๗ อุจฺจมิทํ มณิถูณํ วิมานํ
... เป ...
วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ
โส เทวปุตฺโต อตฺตมโน โมคฺคลฺลาเนน ปุจฺฉิโต
... เป ... ยสฺส กมฺมสฺสิทํ ผลํ
อหํ มนุสฺเสสุ มนุสฺสภูโต
อโหสึ ยวปาลโก
อทฺทสํ วิรชํ ภิกฺขุํ วิปฺปสนฺนมนาวิลํ
ตสฺส อทาสหํ ๑ ภาคํ ๒ ปสนฺโน สเกหิ ปาณิหิ
กุมฺมาสปิณฺฑํ ทตฺวาน โมทามิ นนฺทเน วเน
เตน เมตาทิโส วณฺโณ ... เป ...
วณฺโณ จ เม สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ
ยวปาลกวิมานํ สตฺตมํ ฯ
วิมานแก้วมณีของท่านนี้ ฯลฯ และมีรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศอย่างนี้
เพราะบุญอะไร?
เทพบุตรนั้น อันพระมหาโมคคัลลานเถระถามแล้ว มีความปลาบปลื้มใจจึงพยากรณ์ปัญหาแห่งผลกรรมที่ถูกถามนั้นว่าข้าพเจ้าเกิดเป็นมนุษย์อยู่ในหมู่มนุษยโลก เป็นคนเฝ้าข้าวได้เห็นภิกษุผู้ปราศจากกิเลสธุลี มีอินทรีย์ผ่องใส ไม่ขุ่นมัว มีความเลื่อมใสได้แบ่งขนมกุมมาสถวายท่านด้วยมือของตน ครั้นแล้วจึงบันเทิงใจอยู่ในสวนนันทวัน ข้าพเจ้ามีวรรณะงามเช่นนี้ เพราะบุญนั้น ฯลฯ และมีรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศเพราะบุญนั้น.
จบ ยวปาลกวิมานที่ ๗
๘. กุณฑลีวิมานที่ ๑
ว่าด้วยผลบุญที่ทำให้ไปเกิดในกุณฑลีวิมาน
พระมหาโมคคัลลานเถระ ได้ถามเทพบุตรตนหนึ่งว่า
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย วิมานวัตถุ ปายาสิกวรรค กุณฑลีวิมาน ที่ ๑ (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๔๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๘ อลงฺกโต มาลฺยธโร สุวตฺโถ
สุกุณฺฑลี กปฺปิตเกสมสฺสุ
อามุตฺตหตฺถาภรโณ ยสสฺสี
ทิพฺเพ วิมานมฺหิ ยถาปิ จนฺทิมา
ทิพฺพา จ วีณา ปวทนฺติ วคฺคู
อฏฺฐฏฺฐกา สิกฺขิตา สาธุรูปา
ทิพฺพา จ กญฺญา ติทสจรา อุฬารา
นจฺจนฺติ คายนฺติ ปโมทยนฺติ
เทวิทฺธิปตฺโตสิ มหานุภาโว
มนุสฺสภูโต กิมกาสิ ปุญฺญํ
เกนาสิ เอวญฺชลิตานุภาโว
วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ
โส เทวปุตฺโต อตฺตมโน โมคฺคลฺลาเนน ปุจฺฉิโต
... เป ... ยสฺส กมฺมสฺสิทํ ผลํ
อหํ มนุสฺเสสุ มนุสฺสภูโต
ทิสฺวาน สมเณ สีลวนฺเต
สมฺปนฺนวิชฺชาจรเณ ยสสฺสี
พหุสฺสุเต ตณฺหกฺขยูปปนฺเน
อนฺนญฺจ ปานญฺจ ปสนฺนจิตฺโต
สกฺกจฺจ ทานํ วิปุลํ อทาสึ
เตน เมตาทิโส วณฺโณ ... เป ...
วณฺโณ จ เม สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ
กุณฺฑลีวิมานํ อฏฺฐมํ ฯ
๑ โป. ยุ. อทาสึ ฯ ๒ โป. ยุ. กุมฺมาสํ ฯ
ท่านประดับประดาแล้ว ทัดทรงดอกไม้ นุ่งห่มผ้าทิพย์ สอดใส่ต่างหูอันงาม มีผมและหนวดอันตัดเรียบร้อย มีมือสวมเครื่องประดับเรืองยศอยู่ในวิมานทิพย์ งามดุจพระจันทร์ในวันเพ็ญ อนึ่ง เทพบุตรผู้มีเสียงไพเราะพากันมาบรรเลงพิณทิพย์ ในปราสาทหลังหนึ่งๆ มีนางเทพอัปสร๖ หมื่น คน ล้วนได้ศึกษามาแล้ว มีรูปงามยิ่ง อยู่ในชั้นไตรทศ พากันมาฟ้อนรำขับร้องให้ท่านบันเทิงใจ ท่านถึงความเป็นเทพเจ้าผู้มีฤทธิ์มีอานุภาพมาก เมื่อท่านเป็นมนุษย์ได้ทำบุญอะไรไว้ ท่านมีอานุภาพรุ่งเรือง และมีรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศอย่างนี้ เพราะบุญอะไร?
เทพบุตรนั้น อันพระมหาโมคคัลลานเถระถามแล้ว มีความปลาบปลื้มใจจึงพยากรณ์ปัญหาแห่งผลกรรมที่ถูกถามนั้นว่า ข้าพเจ้าเป็นมนุษย์อยู่ในหมู่มนุษย์ ได้เห็นสมณะทั้งหลายผู้มีศีล ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะมียศ เป็นพหูสูต บรรลุความสิ้นตัณหา มีจิตเลื่อมใส ได้ถวายข้าวและน้ำเป็นอันมากเป็นทาน โดยความเคารพ ข้าพเจ้ามีวรรณะงามเช่นนี้เพราะบุญนั้น ฯลฯ และมีรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศอย่างนี้ เพราะบุญนั้น.
จบ กุณฑลีวิมานที่ ๘
๙. กุณฑลีวิมานที่ ๒
ว่าด้วยผลบุญที่ทำให้ไปเกิดในกุณฑลีวิมาน
พระมหาโมคคัลลานเถระ ได้ถามเทพบุตรตนหนึ่งว่า
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย วิมานวัตถุ ปายาสิกวรรค กุณฑลีวิมาน ที่ ๒ (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๔๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๙ อลงฺกโต มาลฺยธโร สุวตฺโถ
สุกุณฺฑลี กปฺปิตเกสมสฺสุ
อามุตฺตหตฺถาภรโณ ยสสฺสี
ทิพฺเพ วิมานมฺหิ ยถาปิ จนฺทิมา
ทิพฺพา จ วีณา ปวทนฺติ วคฺคู
อฏฺฐฏฺฐกา สิกฺขิตา สาธุรูปา
ทิพฺพา จ กญฺญา ติทสจรา อุฬารา
นจฺจนฺติ คายนฺติ ปโมทยนฺติ
เทวิทฺธิปตฺโตสิ มหานุภาโว
มนุสฺสภูโต กิมกาสิ ปุญฺญํ
เกนาสิ เอวญฺชลิตานุภาโว
วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ
โส เทวปุตฺโต อตฺตมโน โมคฺคลฺลาเนน ปุจฺฉิโต
... เป ... ยสฺส กมฺมสฺสิทํ ผลํ
อหํ มนุสฺเสสุ มนุสฺสภูโต
ทิสฺวาน สมเณ สาธุรูเป ๑
สมฺปนฺนวิชฺชาจรเณ ยสสฺสี
พหุสฺสุเต สีลวนฺเต ๒ ปสนฺเน
อนฺนญฺจ ปานญฺจ ปสนฺนจิตฺโต
สกฺกจฺจ ทานํ วิปุลํ อทาสึ
เตน เมตาทิโส วณฺโณ ... เป ...
วณฺโณ จ เม สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ
ทุติยกุณฺฑลีวิมานํ นวมํ ฯ
๑ ยุ. สารวนฺเต ฯ ๒ ยุ. ตณฺหกฺขยูปปนฺเน ฯ
ท่านประดับประดาแล้ว ทัดทรงดอกไม้ นุ่งห่มผ้าทิพย์ ฯลฯ ท่านมีอานุภาพมาก รุ่งเรือง และมีรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศอย่างนี้ เพราะ
บุญอะไร?
เทพบุตรนั้น อันพระมหาโมคคัลลานเถระถามแล้ว มีความปลาบปลื้มใจจึงพยากรณ์ปัญหาแห่งผลกรรมที่ถูกถามนั้นว่า ข้าพเจ้าเป็นมนุษย์อยู่ในหมู่มนุษย์ ได้เห็นสมณะมีรูปงาม ฯลฯ ข้าพเจ้ามีวรรณะงามเช่นนี้เพราะบุญนั้น ฯลฯ และมีรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศอย่างนี้ เพราะบุญนั้น
จบ กุณฑลีวิมานที่ ๙
๑๐. อุตตรวิมาน
ว่าด้วยผลบุญที่ทำให้ไปเกิดในอุตตรวิมาน
พระมหาโมคคัลลานเถระ ได้ถามเทพบุตรตนหนึ่งว่า
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย วิมานวัตถุ ปายาสิกวรรค อุตตรวิมาน (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๔๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๑๐ ยา เทวราชสฺส สภา สุธมฺมา
ยตฺถจฺฉสิ ๑ เทวสงฺโฆ สมคฺโค
ตถูปมํ ตุยฺหมิทํ วิมานํ
โอภาสยํ ติฏฺฐติ อนฺตลิกฺเข
เทวิทฺธิปตฺโตสิ มหานุภาโว
มนุสฺสภูโต กิมกาสิ ปุญฺญํ
เกนาสิ เอวญฺชลิตานุภาโว
วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ
โส เทวปุตฺโต อตฺตมโน โมคฺคลฺลาเนน ปุจฺฉิโต
... เป ... ยสฺส กมฺมสฺสิทํ ผลํ
อหํ มนุสฺเสสุ มนุสฺสภูโต
รญฺโญ ปายาสิสฺส อโหสิ มาณโว
ลทฺธา ธนํ สํวิภาคํ อกาสึ
ปิยา จ เม สีลวนฺโต อเหสุํ
อนฺนญฺจ ปานญฺจ ปสนฺนจิตฺโต
สกฺกจฺจ ทานํ วิปุลํ อทาสึ
เตน เมตาทิโส วณฺโณ ... เป ...
วณฺโณ จ เม สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ
อุตฺตรวิมานํ ทสมํ ฯ
อุทฺทานํ
เทฺว อคาริโน ผลทายี เทฺว อุปสฺสยทายี
ภิกฺขาย ทายี ยวปาลโก เจว เทฺว กุณฺฑลิโน ปายาสีติ ฯ
วคฺโค ฉฏฺโฐ ฯ
๑ โป. ยุ. ยตฺถจฺฉติ ฯ
สุธรรมสภาของท้าวสักกเทวราช เป็นที่นั่งประชุมของหมู่ทวยเทพ ฉันใดวิมานของท่านนี้ก็มีอุปมาฉันนั้น ส่องแสงสว่างไสว ลอยอยู่ในอากาศท่านถึงความเป็นเทพเจ้าผู้มีฤทธิ์ มีอานุภาพมาก เมื่อท่านเกิดเป็นมนุษย์ได้ทำบุญอะไรไว้ ท่านมีอานุภาพอันรุ่งเรืองและมีรัศมีสว่างไสวไปทั่ว
ทุกทิศอย่างนี้ เพราะบุญอะไร?
เทพบุตรนั้น อันพระมหาโมคคัลลานเถระถามแล้ว มีความปลาบปลื้มใจจึงพยากรณ์ปัญหาแห่งผลกรรมที่ถูกถามนั้นว่า ข้าพเจ้าเป็นมนุษย์อยู่ในหมู่มนุษย์ เป็นมาณพรับใช้สอยของพระเจ้าปายาสิ ได้ทรัพย์มาแล้ว ได้กระทำการแจกจ่าย อนึ่ง ท่านผู้มีศีลทั้งหลาย เป็นที่รักของข้าพเจ้าข้าพเจ้ามีจิตเลื่อมใส ได้ถวายข้าวและน้ำเป็นทานอันไพบูลย์ โดยความเคารพ ข้าพเจ้ามีวรรณะงามเช่นนี้ เพราะบุญนั้น ฯลฯ และมีรัศมีสว่าง
ไสวไปทั่วทุกทิศอย่างนี้ เพราะบุญนั้น.
จบ อุตตรวิมานที่ ๑๐
รวมวิมานที่มีในวรรคนี้ คือ
๑. อาคาริยวิมานที่ ๑ ๒. อาคาริยวิมานที่ ๒
๓. ผลทายกวิมาน ๔. อุปัสสยทายกวิมานที่ ๑
๕. อุปัสสยทายกวิมานที่ ๒ ๖. ภิกขาทายกวิมาน
๗. ยวปาลกวิมาน ๘. กุณฑลีวิมานที่ ๑
๙. กุณฑลีวิมานที่ ๒ ๑๐. อุตตรวิมาน.
จบ วรรคที่ ๖
จบ ปายาสิกวรรค