ปาริฉัตตกวรรค

๑ อุฬาโร เต ยโส วณฺโณ สพฺพา โอภาสเต ทิสา

นาริโย นจฺจนฺติ คายนฺติ เทวปุตฺตา อลงฺกตา

โมทนฺติ ปริวาเรนฺติ ตว ปูชาย เทวเต

โสวณฺณานิ วิมานานิ ตวิมานิ สุทสฺสเน

ตุวํปิ อิสฺสรา เตสํ สพฺพกามสมิทฺธินํ

อภิชาตา มหนฺตาสิ เทวกาเย ปโมทสิ

เทวเต ปุจฺฉิตาจิกฺข ยสฺส กมฺมสฺสิทํ ผลนฺติ ฯ

อหํ มนุสฺเสสุ มนุสฺสภูตา

ทุสฺสีเล กุเล สุณิสา อโหสึ

อสฺสทฺเธสุ กทริเยสุ สทฺธาสีเลน สมฺปนฺนา

[๑]

ปิณฺฑาย จรมานสฺส อปูวํ เต อทาสิหํ

ตสฺส อทาสิหํ ๒ ปูวํ ปสนฺนา สเกหิ ปาณิหิ

อิติสฺสา สสฺสุ ปริภาสิ อวินีตา ตฺวํ วธู

น มํ สมฺปุจฺฉิตุํ อิจฺฉิ สมณสฺส ททามหํ

ตโต เม สสฺสุ กุปิตา ปหาสิ มุสเลน มํ

กุฏงฺคญฺฉิ อวธิ มํ นาสกฺขึ ชีวิตุํ จิรํ

สาหํ กายสฺส เภทา จ วิปฺปมุตฺตา ตโต จุตา

ตาวตึสานํ เทวานํ อุปปนฺนา สหพฺยตํ

เตน เมตาทิโส วณฺโณ ... เป ...

วณฺโณ จ เม สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ

อุฬารวิมานํ ปฐมํ ฯ

๑ โป. ม. ยุ. ตทาหํ สสฺสุยาจิกฺขึ สมโณ อาคโต อิธ ฯ ๒ ม. ยุ. อทาสหํ ฯ

พระมหาโมคคัลลานเถระ ถามนางเทพธิดาด้วยคาถาความว่า ดูกรนางเทพธิดา ยศและวรรณะของท่านใหญ่ยิ่ง สว่างไสวไปทั่วทุกทิศ เหล่าเทพนารีและเหล่าเทพบุตรทั้งหลายประดับประดาดีแล้ว ฟ้อนรำขับร้องทำให้ท่านร่าเริง ห้อมล้อมเพื่อบำเรอท่านอยู่ วิมานของท่านเหล่านี้ล้วนแต่เป็นวิมานทองคำ น่าดูน่าชมมาก ทั้งท่านเล่าก็เป็นใหญ่กว่าเทพเจ้า เหล่าที่สมบูรณ์ด้วยความปรารถนาทุกอย่าง มีความเป็นอยู่อันยิ่งใหญ่ ร่าเริงใจอยู่ในหมู่ทวยเทพ ดูกรนางเทพธิดา ท่านอันอาตมา

ถามแล้ว ขอจงบอกผลนี้แห่งกรรมอะไร?

นางเทพธิดาตอบว่า

ดิฉันเกิดเป็นมนุษย์อยู่ในมนุษยโลก เป็นบุตรสะใภ้ในตระกูลของคนทุศีล ซึ่งเป็นตระกูลที่มีพ่อผัวแม่ผัวไม่มีศรัทธา เป็นคนตระหนี่ดิฉันถึงพร้อมด้วยศรัทธาและศีล ได้ถวายขนมเบื้องแก่ท่านซึ่งกำลังเที่ยวบิณฑบาตอยู่ แล้วจึงได้บอกแก่แม่ผัวว่า มีพระสมณะมาที่นี่ ดิฉันเลื่อมใส ได้ถวายขนมเบื้องแก่ท่านด้วยมือของตน แม่ผัวด่าดิฉันว่านางสู่รู้ ทำไมเธอจึงไม่ถามฉันเสียก่อนว่า จะถวายทานแก่สมณะดังนี้เล่าเพราะการถวายขนมเบื้องนั้น แม่ผัวเกรี้ยวกราดเอา ทุบตีดิฉันด้วยสากดิฉันไม่อาจมีชีวิตอยู่ได้นานจึงสิ้นชีพลง พ้นจากการทรมานอย่างสาหัสจุติจากมนุษย์นั้นแล้วจึงได้มาเกิดบนสวรรค์ เป็นพวกเดียวกันกับเทพเจ้าชั้นดาวดึงส์ เพราะบุญกรรมนั้น ดิฉันจึงมีวรรณะงามเช่นนี้ ฯลฯ และ

มีรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศ เพราะบุญกรรมนั้น.

จบ อุฬารวิมานที่ ๑.

๒ โอภาสยิตฺวา ปฐวึ สเทวกํ

อติโรจสิ จนฺทิมสุริยา วิย

สิริยา จ วณฺเณน ยเสน เตชสา

พฺรหฺมาว เทวิ ติทเส สหินฺทเก

ปุจฺฉามิ ตํ อุปฺปลมาลธารินิ

อาเวฬินิ กญฺจนสนฺนิภตฺตเจ

อลงฺกเต อุตฺตมวตฺถธารินิ

กา ตฺวํ สุเภ เทวเต วนฺทเส มมํ

กึ ตฺวํ ปุเร กมฺมํ อกาสิ อตฺตนา

มนุสฺสภูตา ปุริมาย ชาติยา

ทานํ สุจิณฺณํ อถ สีลสญฺญมํ

เกนูปปนฺนา สุคตึ ยสสฺสินี

เทวเต ปุจฺฉิตาจิกฺข กิสฺส กมฺมสฺสิทํ ผลนฺติ ฯ

อิทานิ ภนฺเต อิมเมว คามํ

ปิณฺฑาย อมฺหากํ ฆรํ อุปาคมิ

ตโต เต อุจฺฉุสฺส อทาสึ ขณฺฑิกํ

ปสนฺนจิตฺตา อตุลาย ปีติยา

สสฺสู จ ปจฺฉา อนุยุญฺชเต มมํ

กหนฺนุ อุจฺฉฉ วธุเก อวากริ

น ฉฑฺฑิตํ น จ ขาทิตํ มยา

สนฺตสฺส ภิกฺขุสฺส สยํ อทาสิหํ

ตุยฺหํ อิทํ อิสฺสริยํ อโถ มมํ

อิติสฺสา สสฺสุ ปริภาสเต มมํ

ปีฐํ คเหตฺวา ปหารํ อทาสิ เม

ตโต จุตา กาลกตมฺหิ เทวตา

ตเทว กมฺมํ กุสลํ กตํ มยา

สุขญฺจ กมฺมํ อนุโภมิ อตฺตนา

เทเวหิ สทฺธึ ปริจาริยามหํ

โมทามหํ กามคุเณหิ ปญฺจหิ

ตเทว กมฺมํ กุสลํ กตํ มยา

สุขญฺจ กมฺมํ อนุโภมิ อตฺตนา

เทวินฺทคุตฺตา ติทเสหิ รกฺขิตา

สมปฺปิตา กามคุเณหิ ปญฺจหิ

เอตาทิสํ ปุญฺญผลํ อนปฺปกํ

มหาวิปากา มม อุจฺฉุทกฺขิณา

เทเวหิ สทฺธึ ปริจาริยามหํ

โมทามหํ กามคุเณหิ ปญฺจหิ

เอตาทิสํ ปุญฺญผลํ อนปฺปกํ

มหาชุติกา มม อุจฺฉุทกฺขิณา

เทวินฺทคุตฺตา ติทเสหิ รกฺขิตา

สหสฺสเนตฺโตริว นนฺทเน วเน

ตุวญฺจ ภนฺเต อนุกมฺปกํ วิทุํ

อุเปจฺจ วนฺทึ กุสลญฺจ ปุจฺฉิยา

ตโต เต อุจฺฉุสฺส อทาสึ ขณฺฑิกํ

ปสนฺนจิตฺตา อตุลาย ปีติยาติ ฯ

อุจฺฉุวิมานํ ทุติยํ ฯ

พระมหาโมคคัลลานเถระ ถามนางเทพธิดานั้นด้วยคาถาความว่าดูกรนางเทพธิดา ท่านมีศิริ มีผิวพรรณเปล่งปลั่ง มียศและเดช สว่างไสวไพโรจน์ทั่วแผ่นดินรวมทั้งเทวโลกเหมือนกับพระจันทร์และพระอาทิตย์ เป็นผู้ประเสริฐเหมือนท้าวมหาพรหม รุ่งเรืองกว่าเทพเจ้าเหล่าไตรทศพร้อมทั้งอินทร์ อาตมาขอถามท่านผู้ทัดทรงดอกอุบล ยินดีแต่พวงมาลัยประดับเศียร มีผิวพรรณเปล่งปลั่งดั่งทองคำ ประดับประดาอาภรณ์สวยงามนุ่งห่มผ้าอย่างดี ดูกรนางเทพธิดาผู้เลอโฉม ท่านเป็นใครมาไหว้อาตมาอยู่ เมื่อก่อน ครั้งเมื่อเกิดเป็นมนุษย์ในชาติก่อน ท่านได้ทำกรรมอะไรไว้ด้วยตน ได้ให้ทานหรือรักษาศีลอย่างไรไว้ ท่านได้เข้าถึงสุคติ มีเกียรติยศ เพราะกรรมอะไร ดูกรนางเทพธิดา อาตมาถามแล้วขอจงบอก

ผลนี้แห่งกรรมอะไร?

นางเทพธิดานั้น อันพระมหาโมคคัลลานเถระถามแล้ว กล่าวตอบด้วยคาถาความว่าข้าแต่ท่านผู้เจริญ พระเถระรูปหนึ่งเข้ามายังบ้านของดิฉันเพื่อบิณฑบาตในกรุงราชคฤห์นี้ ทันใดนั้น ดิฉันมีจิตเลื่อมใส เพราะปีติสุดที่จะหาสิ่งใดมาเทียมได้ จึงได้ถวายท่อนอ้อยแก่ท่าน ภายหลังแม่ผัวได้ถามถึงท่อนอ้อยที่หายไปว่า ท่อนอ้อยหายไปไหน จึงตอบว่า ท่อนอ้อยนั้นดิฉันไม่ได้ทิ้ง ทั้งไม่ได้รับประทาน แต่ดิฉันได้ถวายแก่ภิกษุผู้สงบระงับทันใดนั้นแม่ผัวได้บริภาษดิฉันว่า เธอหรือฉันเป็นเจ้าของท่อนอ้อยนั้นว่าแล้วก็คว้าเอาตั่งฟาดดิฉันจนถึงตาย เมื่อดิฉันจุติจากมนุษยโลกนั้นแล้ว จึงมาเกิดเป็นนางเทพธิดา ดิฉันได้ทำกุศลกรรมนั้นไว้อย่างเดียวเพราะกรรมนั้นเป็นเหตุ

ดิฉันจึงมาเสวยความสุขด้วยตนเอง เพียบพร้อมด้วยเทพเจ้าผู้รับใช้ ร่าเริงบันเทิงใจอยู่ด้วยเบญจกามคุณ อนึ่งดิฉันได้ทำกุศลกรรมนั้นเท่านั้น เพราะกรรมนั้นเป็นเหตุ ดิฉันจึงมาเสวยความสุขด้วยตนเอง เป็นผู้ที่ท้าวสักกะจอมเทพคุ้มครองแล้ว และเป็นผู้อันเทพเจ้าชาวไตรทศอารักขาด้วย จึงเป็นผู้เพียบพร้อมไปด้วยเบญจกามคุณ ผลบุญเช่นนี้มิใช่น้อย การถวายท่อนอ้อยของดิฉันมีผลอันยิ่งใหญ่ ดิฉันเพียบพร้อมด้วยเทพเจ้าผู้รับใช้ ร่าเริงบันเทิงใจอยู่ด้วยเบญจกามคุณ ผลบุญเช่นนี้มิใช่น้อย การถวายท่อนอ้อยของดิฉันมีผลรุ่งเรืองมาก ดิฉันเป็นผู้ที่ท้าวสักกะจอมเทพทรงคุ้มครองแล้ว ทั้งเทพเจ้าชาวไตรทศก็ให้อารักขาด้วย ดังท้าวสหัสสนัยน์ในสวนนันทวันฉะนั้นข้าแต่ท่านผู้เจริญ ก็ดิฉันเข้ามานมัสการท่านผู้มีความกรุณา มีปัญญารู้แจ้งและถามถึงความไม่มีโรคภัยด้วย เพราะฉะนั้น ดิฉันมีใจเลื่อมใสด้วยปีติสุดที่จะหาสิ่งใดๆ มาเทียบเคียงได้ ได้ถวายท่อนอ้อยแก่

พระคุณเจ้าในครั้งนั้น.

จบ อุจฉุวิมานที่ ๒

๓ ปลฺลงฺกเสฏฺเฐ มณิโสวณฺณจิตฺเต

ปุปฺผาภิกิณฺเณ สยเน อุฬาเร

ตตฺถจฺฉสิ เทวิ มหานุภาเว

อุจฺจาวจา อิทฺธิวิกุพฺพมานา

อิมา จ เต อจฺฉราโย สมนฺตโต

นจฺจนฺติ คายนฺติ ปโมทยนฺติ

เทวิทฺธิปตฺตาสิ มหานุภาเว

มนุสฺสภูตา กิมกาสิ ปุญฺญํ

เกนาสิ เอวญฺชลิตานุภาวา

วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสติต ฯ

อหํ มนุสฺเสสุ มนุสฺสภูตา

อฑฺเฒ กุเล สุณิสา อโหสึ

อกฺโกธนา ภตฺตุ วสานุวตฺตินี

อปฺปมตฺตา อุโปสเถ

มนุสฺสภูตา ทหรา อปาปิกา

ปสนฺนจิตฺตา ปติมาภิราธยึ

ทิวา จ รตฺโต จ มนาปจารินี

อหํ ปุเร สีลวตี อโหสึ

ปาณาติปาตา วิรตา อโจริยา

สํสุทฺธกายา สุจิพฺรหฺมจารินี

อมชฺชปานา จ มุสา อภาณี

สิกฺขาปเทสุ ปริปูรการินี

จาตุทฺทสึ ปญฺจทสึ ยา จ ปกฺขสฺส อฏฺฐมี

ปาฏิหาริยปกฺขญฺจ ปสนฺนมานสา อหํ

อฏฺฐงฺคุเปตํ อนุธมฺมจารินี

อุโปสถํ ปีติมนา อุปาวสึ

อิมญฺจ อริยํ อฏฺฐงฺควเรหุเปตํ

สมาทยิตฺวา กุสลํ สุขุทฺรยํ

ปติมฺหิ กลฺยาณวสานุวตฺตินี

อโหสึ ปุพฺเพ สุคตสฺส สาวิกา

เอตาทิสํ กุสลํ ชีวโลเก

กมฺมํ กริตฺวาน วิเสสภาคินี

กายสฺส เภทา อภิสมฺปรายํ

เทวิทฺธิปตฺตา สุคติมฺหิ อาคตา

วิมานปาสาทวเร มโนรเม

ปริวาริตา อจฺฉราสงฺคเณน

สยมฺปภา เทวคณา รมนฺติ มํ

ทีฆายุกึ เทววิมานมาคตนฺติ ฯ

ปลฺลงฺกวิมานํ ตติยํ ฯ

พระมหาโมคคัลลานเถระ ถามนางเทพธิดานั้นด้วยคาถาความว่าดูกรนางเทพธิดาผู้มีอานุภาพมาก ท่านอยู่บนที่นอนใหญ่เป็นบัลลังก์อันประเสริฐ อันบุญกรรมตกแต่งให้วิจิตรด้วยแก้วมณีและทองคำ โรยดอกไม้ไว้เกลื่อนกล่น อนึ่ง รอบๆ ตัวท่าน เหล่านางเทพอัปสรมีร่างสมทรงแผลฤทธิ์ได้ต่างๆ ฟ้อนรำ ขับร้อง ให้ท่านร่าเริงบันเทิงใจอยู่เป็นนิจ ท่านเป็นนางเทพธิดาผู้ศักดิ์สิทธิ์มีฤทธิ์อานุภาพมากครั้ง เมื่อท่านยังเป็นมนุษย์อยู่ได้ทำบุญอะไรไว้ ท่านเป็นผู้มีอานุภาพอันรุ่งเรืองและมีรัศมีกายสว่างไสวไปทั่ว ทุกทิศอย่างนี้ เพราะบุญกรรมอะไร?

นางเทพธิดานั้นตอบว่า

ดิฉันเมื่อเกิดเป็นมนุษย์อยู่ในมนุษยโลก เป็นบุตรสะใภ้ในตระกูลอันมั่งคั่งตระกูลหนึ่ง ดิฉันเป็นผู้ไม่โกรธ เป็นผู้ประพฤติอยู่ใต้บังคับบัญชาของสามี ไม่ประมาทในวันอุโบสถ เมื่อดิฉันยังเป็นสาวอยู่ เป็นผู้ภักดีด้วยการไม่ประพฤตินอกใจสามีหนุ่ม ดิฉันเป็นที่โปรดปรานของสามีเป็นอย่างยิ่ง ก็เพราะดิฉันมีน้ำใจผ่องใส ดิฉันได้ประพฤติตนให้เป็นที่ชื่นชอบใจของสามีทั้งกลางวันและกลางคืน ชาติก่อนดิฉันเป็นผู้มีศีลเป็นผู้บำเพ็ญในสิกขาบททั้งหลายอย่างครบถ้วน คือ เว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ ไม่ลักทรัพย์ มีการงานทางกายบริสุทธิ์ ประพฤติพรมจรรย์อย่างสะอาดไม่กล่าวคำเท็จ และเว้นขาดจากดื่มน้ำเมา ดิฉันมีใจเลื่อมใสประพฤติตามธรรม

ปลาบปลื้มใจ เข้ารักษาอุโบสถประกอบด้วยองค์ ๘ประการ ในวัน ๑๔ ค่ำ ๑๕ ค่ำ และวัน ๘ ค่ำแห่งปักษ์ และตลอดปาฏิหาริยปักษ์ ครั้นดิฉันสมาทานกุศลธรรมอันประกอบด้วยองค์ ๘ประการอย่างประเสริฐ เป็นอริยะ มีความสุขเป็นกำไร เช่นนี้แล้วชาติก่อนดิฉันได้เป็นสาวิกของพระสุคตเจ้า ได้เป็นผู้อยู่ใต้บังคับบัญชาของสามีเป็นอันดี ครั้นดิฉันทำกุศลกรรมเช่นนี้ ในขณะที่ยังมีชีวิตอยู่ในมนุษยโลก เป็นผู้มีส่วนแห่งภพอันวิเศษ พอสิ้นชีพลงแล้ว ดิฉันจึงถึงความเป็นนางเทพธิดาผู้มีฤทธิ์ ในอภิสัมปรายภพ มาสู่สวรรค์ห้อมล้อมด้วยหมู่นางเทพอัปสรในวิมานมีปราสาทอย่างประเสริฐ น่ารื่นรมย์ คณะเทพเจ้าและเหล่านางเทพธิดาทั้งหลาย ซึ่งมีรัศมีซ่านออกจากกายตน พากันมาชื่นชมยินดีกับดิฉันผู้มีอายุยืน มาสู่เทพวิมาน.

จบ ปัลลังกวิมานที่ ๓.

๔ ลตา จ สชฺชา ปวรา จ เทวตา

อจฺฉิมุตีราชวรสฺส สิรีมโต

สุตา จ รญฺโญ เวสฺสวณฺณสฺส ธีตา

ราชี มตี ธมฺมคุเณหิ โสภิตา ๑

ปญฺเจตฺถ นาริโย อคมํสุ นฺหายิตุํ

สีโตทกํ อุปฺปลินึ สิวํ นทึ

ตา ตตฺถ นฺหายิตฺวา รมิตฺวา เทวตา

นจฺจิตฺวา คายิตฺวา สุตาลตํ พฺรวิ

ปุจฺฉามิ ตํ อุปฺปลมาลธารินิ

อาเวฬินิ กาญฺจนสนฺนิภตฺตเจ

ปีตรตฺตามฺพกฺขิ นเภว โสภเณ

ทีฆายุกี เกน กโต ยโส ตว

เกนาสิ ภทฺเท ปติโน ปิยตรา

วิสิฏฺฐกลฺยาณิตรสฺส รูปโต

ปทกฺขิณา นจฺจคีตวาทิเต

อาจิกฺข โน ตฺวํ นรนาริ ปุจฺฉิตาติ ฯ

อหํ มนุสฺเสสุ มนุสฺสภูตา

อุฬารโภเค กุเล สุณิสา อโหสึ

อกฺโกธนา ภตฺตุ วสานุวตฺตินี

อปฺปมตฺตา อุโปสเถ

มนุสฺสภูตา ทหรา อปาวิกา

ปสนฺนจิตฺตา ปติมาภิราธยึ

สเทวรํ สสฺสุรํ สทาสกํ

อภิราธยึ ตมฺหิ กโต ยโส มม

สาหํ เตน กุสเลน กมฺมุนา

จตุพฺภิ ฐาเนสุ วิเสสมชฺฌคา

อายุญฺจ วณฺณญฺจ สุขํ พลญฺจ

ขิทฺทํ รตึ ปจฺจนุโภมนปฺปกํ

สุตํ นุ ตํ ภาสติ ยํ อยํ ลตา

ยํ โน อาปุจฺฉิมฺห ๑ อกิตฺตยิโน

ปติโน กิรมฺหากํ วิสิฏฺฐา นารินํ

คตี จ เนสํ ปวรา จ เทวตา

ปตีสุ ธมฺมํ ปริจราม สพฺพา

ปติพฺพตา ยถาภวนฺติ อิตฺถิโย

ปตีสุ ธมฺมํ ปริจราม สพฺพา

ลจฺฉามเส ภาสติ ยํ อยํ ลตา

สีโห ยถา ปพฺพตสานุโคจโร

มหินฺธรํ ปพฺพตมาวสิตฺวา

ปสยฺห คนฺตฺวา อิตเร จตุปฺปเท

ขุทฺเท มิเค ขาทติ มํสโภชโน

ตเถว สทฺธา อิธ อริยสาวิกา

ภตฺตารํ นิสฺสาย ปตึ อนุพฺพตา

โกธํ วธิตฺวา อนุภุยฺย มจฺเฉรํ

สคฺคมฺหิ สา โมทติ ธมฺมจารินีติ ฯ

ลตาวิมานํ จตุตฺถํ ฯ

๑ โป. ม. โสภถ ฯ

นางเทพนารี ๕ องค์ มีความรุ่งเรือง มีปัญญา งดงามด้วยคุณธรรมเป็นธิดาของท้าวเวสสวัณมหาราช คือ นางลดาเทพธิดา ๑ นางสัชชาเทพธิดา ๑ นางปวราเทพธิดา ๑ นางอัจฉิมุตีเทพธิดา ๑ นางสุดาเทพธิดา ๑ต่างเป็นนางบำเรอของท้าวสักกเทวราชผู้ประเสริฐ มีศิริ ได้พากันไปยังแม่น้ำอันไหลมาจากสระอโนดาด มีน้ำเยือกเย็น มีดอกอุบลน่ารื่นรมย์ในป่าหิมพานต์ เพื่อสรงสนาน ครั้นสรงสนาน ฟ้อนรำขับร้อง รื่นเริงสำราญใจในแม่น้ำแล้ว จึงนางสุดาเทพธิดาได้ถามนางลดาเทพธิดาผู้พี่

องค์ใหญ่ว่า

เจ้าพี่จ๋าผู้มีดวงตาเหลืองปนแดง มีร่างประดับด้วยพวงมาลัย อุบล มีพวงมาลัยประดับเศียร ผิวพรรณก็งดงามเปล่งปลั่งดังทองคำ มีอวัยวะทุกส่วนงดงามผ่องใส เหมือนท้องฟ้าที่ปราศจากเมฆหมอก มีอายุยืนดิฉันขอถามเจ้าพี่เพราะทำบุญอะไรไว้ เจ้าพี่จึงได้มียศมาก ทั้งเป็นที่รักและโปรดปรานของพระภัสดา มีรูปงามสะสวยยิ่งนัก ทั้งฉลาดในการฟ้อนรำขับร้อง และบรรเลงเป็นเยี่ยม จนพวกเทพบุตรและเทพธิดา

ไต่ถามถึงเสมอๆ ขอโปรดได้บอกแก่หม่อมฉันด้วยเถิด?

นางเทพธิดาจึงตอบว่า

ครั้นพี่ยังเป็นมนุษย์อยู่ในมนุษยโลก เป็นบุตรสะใภ้ในตระกูลมั่งคั่งตระกูลหนึ่ง พี่มิได้เป็นคนมักโกรธ เป็นผู้ประพฤติอยู่ใต้บังคับบัญชาของสามี ไม่ประมาทในวันอุโบสถ เมื่อพี่ยังเป็นสาวอยู่ เป็นผู้ภักดีด้วยการไม่ประพฤตินอกใจสามีหนุ่ม พี่เป็นที่โปรดปรานของสามีเป็นอย่างยิ่ง ก็เพราะพี่มีน้ำใจผ่องใส ได้ทำตัวให้เป็นที่โปรดปรานของสามีพร้อมทั้งญาติชั้นผู้ใหญ่ และบิดามารดาของสามี ตลอดจนคนใช้ชายหญิง พี่จึงได้มีบริวารยศอันบุญกรรมจัดมาให้ถึงอย่างนี้ เพราะกุศลกรรมนั้น พี่จึงได้เป็นผู้พิเศษกว่านางฟ้าพวกอื่น ในที่ ๔ สถาน คือ อายุ

วรรณะ สุขะ พละ ได้เสวยความยินดีมิใช่น้อย.

เมื่อนางสุดาเทพธิดาได้ฟังดังนี้แล้ว จึงได้พูดกับพี่สาวทั้งสามว่าข้าแต่เจ้าพี่ทั้งสาม เจ้าพี่ลดาได้แถลงถ้อยคำน่าฟังมากมิใช่หรือจ้ะหม่อมฉันทูลถามถึงเรื่องที่พวกเราชอบสงสัยกันมาก ก็กล่าวแก้ได้อย่างไม่ผิดพลาด เจ้าพี่ลดาควรเป็นตัวอย่างอันดีเยี่ยมสำหรับเราทั้งสี่และนารีทั้งหลาย มาเราทั้งปวงพึงประพฤติธรรมในสามีทั้งหลาย เราทั้งปวงพึงประพฤติในสามี เหมือนอย่างสตรีที่ดีประพฤติยำเกรงสามี ฉะนั้นครั้นเราทั้งหลายปฏิบัติธรรม คือ การอนุเคราะห์ต่อสามีด้วยสภาพทั้ง ๕อย่างแล้ว ก็จะได้สมบัติอย่างที่เจ้าพี่ลดาพูดถึงอยู่ประเดี๋ยวนี้ พระยาราชสีห์ผู้สัญจรไปตามราวไพรใกล้เชิงเขา อาศัยอยู่บนบรรพตเขาหลวงแล้วก็เที่ยวตะครุบจับสัตว์ ๔ เท้าใหญ่น้อยทุกๆ ชนิดกัดกินเป็นอาหารได้ ฉันใด สตรีที่มีศรัทธาเป็นอริยสาวิกาในศาสนานี้ ก็ฉันนั้น เมื่อยังอาศัยภัสดาอยู่ ควรประพฤติยำเกรงสามี ฆ่าความโกรธเสีย กำจัดความตระหนี่เสียได้แล้ว เขาผู้ประพฤติธรรมโดยชอบ จึงรื่นเริงบันเทิงใจ

อยู่บนสวรรค์.

จบ ลตาวิมานที่ ๔.

๕ สตฺตตนฺตึ สุมธุรํ รามเณยฺยํ อวาจยึ

โสมํ รงฺคมฺหิ อเวฺหติ สรณํ เม โหหิ โกสิยาติ ฯ

อหํ เต สรณํ โหมิ อหมาจริยปูชโก

น ตํ ชหิสฺสติ สิสฺโส สิสฺสมาจริย เชสฺสสีติ ฯ

อภิกฺกนฺเตน วณฺเณน ยา ตฺวํ ติฏฺฐสิ เทวเต

โอภาเสนฺตี ทิสา สพฺพา โอสธี วิย ตารกา

เกน เตตาทิโส วณฺโณ เกน เต อิธมิชฺฌติ

อุปฺปชฺชนฺติ จ เต โภคา เย เกจิ มนโส ปิยา

ปุจฺฉามิ ตํ เทวิ มหานุภาเว

มนุสฺสภูตา กิมกาสิ ปุญฺญํ

เกนาสิ เอวญฺชลิตานุภาวา

วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ

สา เทวตา อตฺตมนา โมคฺคลฺลาเนน ปุจฺฉิตา

ปญฺหํ ปุฏฺฐา วิยากาสิ ยสฺส กมฺมสฺสิทํ ผลํ

วตฺถุตฺตมทายิกา นาริ

ปวรา โหติ นเรสุ นารีสุ

เอวํ ปิยรูปทายิกา มนาปํ

ทิพฺพํ สา ลภเต อุเปจฺจ ฐานํ

ตสฺสา เม ปสฺส วิมานํ

อจฺฉรา กามวณฺณินีหมสฺมิ

อจฺฉราสหสฺสาหํ ปวรา

ปสฺส ปุญฺญานํ วิปากํ

เตน เมตาทิโส วณฺโณ ... เป ...

วณฺโณ จ เม สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ

อิตรํ จตุรวิมานํ ยถา วตฺถทายิกวิมานํ ตถา วิตฺถาเรตพฺพํ ฯ

(๑) อภิกฺกนฺเตน วณฺเณน ... เป ...

วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ

สา เทวตา อตฺตมนา โมคฺคลฺลาเนน ปุจฺฉิตา

... เป ... ยสฺส กมฺมสฺสิทํ ผลํ

ปุปฺผุตฺตมทายิกา นารี

ปวรา โหติ นเรสุ นารีสุ

เอวํ ปิยรูปทายิกา มนาปํ

ทิพฺพํ สา ลภเต อุเปจฺจ ฐานํ

ตสฺสา เม ปสฺส วิมานํ

อจฺฉรา กามวณฺณินีหมสฺมิ

อจฺฉราสหสฺสาหํ ปวรา

ปสฺส ปุญฺญานํ วิปากํ

เตน เมตาทิโส วณฺโณ ... เป ...

วณฺโณ จ เม สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ

________________

(๒) อภิกฺกนฺเตน วณฺเณน ยา ตฺวํ ติฏฺฐสิ เทวเต

... เป ... โอสธี วิย ตารกา

เกน เตตาทิโส วณฺโณ ... เป ...

วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ

สา เทวตา อตฺตมนา โมคฺคลฺลาเนน ปุจฺฉิตา

... เป ... ยสฺส กมฺมสฺสิทํ ผลํ

คนฺธุตฺตมทายิกา นารี

ปวรา โหติ นเรสุ นารีสุ

เอวํ ปิยรูปทายิกา มนาปํ

ทิพฺพํ สา ลภเต อุเปจฺจ ฐานํ

ตสฺสา เม ปสฺส วิมานํ

อจฺฉรา กามวณฺณินีหมสฺมิ

อจฺฉราสหสฺสาหํ ปวรา

ปสฺส ปุญฺญานํ วิปากํ

เตน เมตาทิโส วณฺโณ ... เป ...

วณฺโณ จ เม สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ

________________

(๓) อภิกฺกนฺเตน วณฺเณน ยา ตฺวํ ติฏฺฐสิ เทวเต

โอภาเสนฺตี ทิสา สพฺพา โอสธี วิย ตารกา

เกน เตตาทิโส วณฺโณ ... เป ...

วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ

สา เทวตา อตฺตมนา โมคฺคลฺลาเนน ปุจฺฉิตา

... เป ... ยสฺส กมฺมสฺสิทํ ผลํ

ผลุตฺตมทายิกา นารี

ปวรา โหติ นเรสุ นารีสุ

เอวํ ปิยรูปทายิกา มนาปํ

ทิพฺพํ สา ลภเต อุเปจฺจ ฐานํ

ตสฺสา เม ปสฺส วิมานํ

อจฺฉรา กามวณฺณินีหมสฺมิ

อจฺฉราสหสฺสาหํ ปวรา

ปสฺส ปุญฺญานํ วิปากํ

เตน เมตาทิโส วณฺโณ ... เป ...

วณฺโณ จ เม สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ

________________

(๔) อภิกฺกนฺเตน วณฺเณน ยา ตฺวํ ติฏฺฐสิ เทวเต

โอภาเสนฺตี ทิสา สพฺพา โอสธี วิย ตารกา

เกน เตตาทิโส วณฺโณ ... เป ...

วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ

สา เทวตา อตฺตมนา โมคฺคลฺลาเนน ปุจฺฉิตา

... เป ... ยสฺส กมฺมสฺสิทํ ผลํ

รสุตฺตมทายิกา นารี

ปวรา โหติ นเรสุ นารีสุ

เอวํ ปิยรูปทายิกา มนาปํ

ทิพฺพํ สา ลภเต อุเปจฺจ ฐานํ

ตสฺสา เม ปสฺส วิมานํ

อจฺฉรา กามวณฺณินีหมสฺมิ

อจฺฉราสหสฺสาหํ ปวรา

ปสฺส ปุญฺญานํ วิปากํ

เตน เมตาทิโส วณฺโณ ... เป ...

วณฺโณ จ เม สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ

_________________

อภิกฺกนฺเตน วณฺเณน ยา ตฺวํ ติฏฺฐสิ เทวเต

... เป ... โอสธี วิย ตารกา

เกน เตตาทิโส วณฺโณ ... เป ...

วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ

สา เทวตา อตฺตมนา โมคฺคลฺลาเนน ปุจฺฉิตา

... เป ... ยสฺส กมฺมสฺสิทํ ผลํ

คนฺธปญฺจงฺคุลิกํ อหมทาสึ

กสฺสปสฺส ภควโต ถูปสฺมึ

ตสฺสา เม ปสฺส วิมานํ

อจฺฉรา กามวณฺณินีหมสฺมิ

อจฺฉราสหสฺสาหํ ปวรา

ปสฺส ปุญฺญานํ วิปากํ

เตน เมตาทิโส วณฺโณ ... เป ...

วณฺโณ จ เม สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ

อิตรํ จตุรวิมานํ ยถา คนฺธปญฺจงฺคุลิกํ วิมานํ ตถา วิตฺถาเรตพฺพํ ฯ

(๑) อภิกฺกนฺเตน วณฺเณน ... เป ...

วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ

สา เทวตา อตฺตมนา โมคฺคลฺลาเนน ปุจฺฉิตา

... เป ... ยสฺส กมฺมสฺสิทํ ผลํ

ภิกฺขู จาหํ ภิกฺขุนิโย จ

อทฺทสามิ ปนฺถปฏิปนฺเน

เตสาหํ ธมฺมํ สุตฺวาน

เอกูโปสถํ อุปวสิสฺสํ

ตสฺสา เม ปสฺส วิมานํ

อจฺฉรา กามวณฺณินีหมสฺมิ

อจฺฉราสหสฺสาหํ ปวราภ

ปสฺส ปุญฺญานํ วิปากํ

เตน เมตาทิโส วณฺโณ ... เป ...

วณฺโณ จ เม สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ

(๒) อภิกฺกนฺเตน วณฺเณน ... เป ...

วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ

สา เทวตา อตฺตมนา โมคฺคลฺลาเนน ปุจฺฉิตา

... เป ... ยสฺส กมฺมสฺสิทํ ผลํ

อุทเก ฐิตา อุทกํ อทาสึ

ภิกฺขุโน จิตฺเตน วิปฺปสนฺเนน

ตสฺสา เม ปสฺส วิมานํ

อจฺฉรา กามวณฺณินีหมสฺมิ

อจฺฉราสหสฺสาหํ ปวรา

ปสฺส ปุญฺญานํ วิปากํ

เตน เมตาทิโส วณฺโณ ... เป ...

วณฺโณ จ เม สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ

______________________

(๓) อภิกฺกนฺเตน วณฺเณน ... เป ...

วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ

สา เทวตา อตฺตมนา โมคฺคลฺลาเนน ปุจฺฉิตา

... เป ... ยสฺส กมฺมสฺสิทํ ผลํ

สสฺสุญฺจาหํ สสฺสุเร จ

จณฺฑิเก โกธเน จ ผรุเส จ

อนุสฺสุยฺยิกา อุปฏฺฐาสึ

อปฺปมตฺตา สเกน สีเลน

ตสฺสา เม ปสฺส วิมานํ

อจฺฉรา กามวณฺณินีหมสฺมิ

อจฺฉราสหสฺสาหํ ปวรา

ปสฺส ปุญฺญานํ วิปากํ

เตน เมตาทิโส วณฺโณ ... เป ...

วณฺโณ จ เม สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ

______________________

(๔) อภิกฺกนฺเตน วณฺเณน ... เป ...

วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ

สา เทวตา อตฺตมนา โมคฺคลฺลาเนน ปุจฺฉิตา

... เป ... ยสฺส กสฺมสฺสิทํ ผลํ

ปรกมฺมการินี ๑ อาสึ

อตฺเถนาตนฺทิตา ทาสี

อกฺโกธนา อนติมานี ๒

สํวิภาคินี สกสฺส ภาคสฺส

ตสฺสา เม ปสฺส วิมานํ

อจฺฉรา กามวณฺณินีหมสฺมิ

อจฺฉราสหสฺสาหํ ปวรา

ปสฺส ปุญฺญานํ วิปากํ

เตน เมตาทิโส วณฺโณ ... เป ...

วณฺโณ จ เม สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ

______________________

อภิกฺกนฺเตน วณฺเณน ยา ตฺวํ ติฏฺฐสิ เทวเต

... เป ... โอสธี วิย ตารกา

เกน เตตาทิโส วณฺโณ ... เป ...

วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ

สา เทวตา อตฺตมนา โมคฺคลฺลาเนน ปุจฺฉิตา

... เป ... ยสฺส กมฺมสฺสิทํ ผลํ

ขีโรทนมหํ อทาสึ

ภิกฺขุโน ปิณฺฑาย จรนฺตสฺส

ตสฺสา เม ปสฺส วิมานํ

อจฺฉรา กามวณฺณินีหมสฺมิ

อจฺฉราสหสฺสาหํ ปวรา

ปสฺส ปุญฺญานํ วิปากํ

เตน เมตาทิโส วณฺโณ ... เป ...

วณฺโณ จ เม สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ

เตสุ ปญฺจวีสติวิมานํ ยถา ขีโรทนทายิกาวิมานํ ตถา วิตฺถาเรตพฺพํ ฯ

อภิกฺกนฺเตน วณฺเณน ... เป ...

วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ

สา เทวตา อตฺตมนา โมคฺคลฺลาเนน ปุจฺฉิตา

... เป ... ยสฺส กมฺมสฺสิทํ ผลํ

(๑) ผาณิตํ อหมทาสึ

(๒) อุจฺฉุขณฺฑิกํ ... เป ...

(๓) ติมฺพรูสกํ

(๔) กกฺการุกํ ๑

(๕) เอฬาลุกํ

(๖) วลฺลีปกฺกํ ๒

(๗) ผารูสกํ

(๘) หตฺถปฺปตาปกํ

(๙) สากมุฏฺฐึ

(๑๐) ปุปฺผกมุฏฺฐึ

(๑๑) มูลกํ

(๑๒) นิมฺพมุฏฺฐึ

(๑๓) อมฺพกญฺชิกํ

(๑๔) โทณินิมฺมุชฺชนํ ๓

(๑๕) กายพนฺธนํ

(๑๖) อํสพนฺธกํ ๔

(๑๗) อโยคปตฺตํ

(๑๘) วิธูปนํ

(๑๙) ตาลปณฺณํ ๑

(๒๐) โมรหตฺถํ

(๒๑) ฉตฺตํ

(๒๒) อุปาหนํ

(๒๓) ปูวํ

(๒๔) โมทกํ

(๒๕) สกฺขลึ ๒

ภิกฺขุโน ปิณฺฑาย จรนฺตสฺส

ตสฺสา เม ปสฺส วิมานํ

อจฺฉรา กามวณฺณินีหมสฺมิ

อจฺฉราสหสฺสาหํ ปวรา

ปสฺส ปุญฺญานํ วิปากํ

เตน เมตาทิโส วณฺโณ ... เป ...

วณฺโณ จ เม สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ

สฺวาคตํ วต เม อชฺช สุปฺปภาตํ สุหุฏฺฐิตํ

ยํ อทฺทสํ เทวตาโย อจฺฉรา กามวณฺณินิโย

ตาสาหํ ธมฺมํ สุตฺวาน กาหามิ กุสลํ พหุํ

ทาเนน สมจริยาย สํยเมน ทเมน จ

สาหํ ตตฺถ คมิสฺสามิ ยตฺถ คนฺตฺวา น โสจเรติ ฯ

คุตฺติลวิมานํ ปญฺจมํ ฯ

๑ โป. ม. ยุ. อปุจฉิมฺห ฯ

๑ โป. ม. ปรกมฺมการี ฯ ยุ ปรกมฺมการิ ฯ ๒ ม. นาติมานินี ฯ

๑ ม. ยุ. กกฺการิกํ ฯ ๒ ม. ยุ. วลฺลิผลํ ฯ ๓ ม ... นิมฺมชฺชนึ ฯ ๔ โป. ม.

อํสพทฺธกํ ฯ ยุ. อํสวฏฺฏกํ ฯ

๑ ม. ย. ตาลวณฺฐํ ฯ ๒ ม. สกฺขลิกํ ฯ

พระมหาสัตว์นามว่าคุตติลบัณฑิต อันสมเด็จอัมรินทราธิราชทรงจำแลงองค์เป็นพราหมณ์โกสิยโคตร เสด็จเข้าไปหาทรงซักถามแล้ว ได้ทูลตอบแสดงความเจ็บใจของตนให้ท้าวเธอทรงทราบ ด้วยคาถาความว่า

ข้าแต่ท้าวโกสีย์ ข้าพระองค์ได้สอนวิชาดีดพิณ ๗ สาย อันมีเสียงไพเราะมาก น่ารื่นรมย์ ให้แก่มุสิละผู้เป็นศิษย์ เขาตั้งใจจะดีดพิณประชันกับข้าพระองค์บนกลางเวที ขอพระองค์ทรงเป็นที่พึ่งของข้าพระ

องค์ด้วย.

สมเด็จอัมรินทราธิราช ทรงสดับคำปรับทุกข์นั้นแล้ว เมื่อจะทรงปลอบอาจารย์ จึงตรัสปลุกใจด้วยคาถาความว่า

จะกลัวไปทำไมนะท่านอาจารย์ ข้าพเจ้าจะเป็นที่พึ่งของท่านอาจารย์เพราะข้าพเจ้าเป็นผู้บูชาท่านอาจารย์ ข้าพเจ้าผู้เป็นศิษย์จะไม่ปล่อยให้ท่านอาจารย์ปราชัย ท่านอาจารย์ต้องเป็นผู้ชนะนายมุสิละผู้เป็นศิษย์

แน่นอน.

เมื่อสมเด็จอัมรินทราธิราชตรัสปลอบใจเช่นนี้ คุตติลบัณฑิตก็โล่งใจ คลายทุกข์พอถึงวันนัดก็ไปประลองศิลป์กันบนเวทีหน้าพระโรง ในที่สุดคุตติลบัณฑิตผู้อาจารย์เป็นฝ่ายชนะนายมุสิละผู้เป็นศิษย์เป็นฝ่ายแพ้ถึงแก่ความตายกลางเวที เพราะอาชญาของปวงชน สมเด็จอัมรินทราธิราชทรงกล่าววาจาแสดงความยินดีด้วยคุตติลบัณฑิตแล้ว เสด็จกลับเทวสถาน ครั้นกาลต่อมา สมเด็จอัมรินทราธิราชตรัสใช้ให้พระมาตลีเทพสารถี นำเวชยันตราชรถลงมารับคุตติลบัณฑิตไปยังเทวโลกเพื่อให้ดีดพิณถวาย คุตติลบัณฑิตจึงกราบทูลท้าวโกสีย์ในท่ามกลางเทพบริษัท เพื่อไต่ถามถึงบุรพกรรมของเทพธิดาทั้งหลาย ณ ที่นั้น เป็นรางวัลแห่งการดีดพิณเสียก่อน เมื่อได้รับพระอนุญาตแล้ว จึงไต่ถามถึงบุรพกรรมของเทพธิดาเหล่านั้นว่า

ดูกรแม่เทพธิดา ท่านมีวรรณะงามยิ่งนัก มีรัศมีส่องแสงสว่างไปทั่วทุกทิศ สถิตอยู่เหมือนดาวประกายพฤกษ์ เพราะบุญกรรมอะไร ท่านจึงมีวรรณะงามเช่นนี้ ฯลฯ และมีรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศ เพราะบุญกรรม

อะไร?

นางเทพธิดานั้น อันคุตติลบัณฑิตถามเหมือนท่านพระมหาโมคคัลลานเถระถามแล้วมีใจยินดี ได้พยากรณ์ปัญหาแห่งผลกรรมที่ถูกถามนั้นว่าดิฉันเป็นสตรีผู้ประเสริฐในนระและนารีทั้งหลาย ได้ถวายผ้าอย่างดีผืนหนึ่งแก่ภิกษุรูปหนึ่ง ดิฉันได้ถวายผ้าอันน่ารักอย่างนี้ จึงมาได้ทิพยวิมานอันน่าปลื้มใจถึงเช่นนี้ เชิญดูวิมานของดิฉันนั้นเถิด ยิ่งกว่านั้น ดิฉันยังเป็นนางฟ้าที่มีรูปร่างและผิวพรรณน่ารัก ทั้งยังเป็นผู้เลิศกว่านางอัปสรตั้งพันนางอีกด้วย เชิญดูผลแห่งบุญ คือ การถวายผ้าอย่างดีทั้งหลายนั้นเถิด เพราะบุญกรรมนั้น ดิฉันจึงมีวรรณะงามเช่นนี้ ฯลฯ และมีรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศ เพราะบุญกรรมนั้น.

๔. วิมานที่จะกล่าวต่อไปนี้ มีความพิสดารเหมือนวัตถทายิกวิมาน.

(๑) พระมหาโมคคัลลานเถระถามว่า

ดูกรแม่เทพธิดา ท่านมีวรรณะงามยิ่งนัก ฯลฯ และมีรัศมีสว่างไสวไปทั่ว

ทุกทิศ เพราะบุญกรรมอะไร?

นางเทพธิดานั้น อันพระโมคคัลลานเถระถามแล้ว มีความปลาบปลื้มใจ

ได้พยากรณ์ปัญหาแห่งผลกรรมที่ถูกถามนั้นว่า

ดิฉันเป็นสตรีผู้ประเสริฐในนระและนารีทั้งหลาย ได้ถวายดอกมะลิอย่างดีแก่ภิกษุรูปหนึ่ง ดิฉันได้ถวายดอกมะลิอันน่ารักอย่างนี้ จึงมาได้ทิพยวิมานน่าปลื้มใจถึงเช่นนี้ นิมนต์พระคุณเจ้าดูวิมานของดิฉันนั้นเถิดยิ่งกว่านั้น ดิฉันยังเป็นนางฟ้าที่มีรูปร่างและผิวพรรณน่ารัก ทั้งยังเป็นผู้เลิศกว่านางอัปสรตั้งพันอีกด้วย นิมนต์พระคุณเจ้าดูผลแห่งบุญ คือการถวายดอกมะลิอย่างดีทั้งหลายนั้นเถิด เพราะบุญกรรมนั้น ดิฉันจึงมีวรรณะงามเช่นนี้ ฯลฯ และมีรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศ เพราะ

บุญกรรมนั้น.

(๒) พระมหาโมคคัลลานเถระถามว่า

ดูกรแม่เทพธิดา ท่านมีวรรณะงามยิ่งนัก มีรัศมีส่องสว่างไสวไปทั่วทุกทิศ สถิตอยู่เหมือนดาวประกายพฤกษ์เพราะบุญกรรมอะไร ท่านจึงมีวรรณะงามเช่นนี้ ฯลฯ และมีรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศ เพราะ

บุญกรรมอะไร?

นางเทพธิดานั้น อันพระโมคคัลลานเถระถามแล้ว มีความปลาบปลื้มใจ

ได้พยากรณ์ปัญหาแห่งผลกรรมที่ถูกถามนั้นว่า

ดิฉันเป็นสตรีผู้ประเสริฐในนระและนารีทั้งหลาย ได้ถวายจุรณของหอมอย่างดีแก่ภิกษุรูปหนึ่ง ดิฉันได้ถวายจุรณของหอมอันน่ารักอย่างนี้ จึงมาได้ทิพยวิมานอันน่าปลื้มใจเช่นนี้ นิมนต์พระคุณเจ้าดูวิมานของดิฉันนี้เถิด ยิ่งกว่านั้น ดิฉันยังเป็นนางฟ้าที่มีรูปร่างและผิวพรรณน่ารัก ทั้งยังเป็นผู้เลิศกว่านางอัปสรตั้งพันนางอีกด้วย นิมนต์พระคุณเจ้าดูผลแห่งบุญ คือ การถวายจุรณของหอมอย่างดีทั้งหลายนั้นเถิด เพราะบุญกรรมนั้น ดิฉันจึงมีวรรณะงามเช่นนี้ ฯลฯ และมีรัศมีส่องสว่างไปทั่วทุกทิศ

เพราะบุญกรรมนั้น.

(๓) พระมหาโมคคัลลานเถระถามว่า

ดูกรแม่เทพธิดา ท่านมีวรรณะงามยิ่งนัก มีรัศมีส่องสว่างไสวไปทั่วทุกทิศ สถิตอยู่เหมือนดาวประกายพฤกษ์ เพราะบุญกรรมอะไร ท่านจึงมีวรรณะงามเช่นนี้ ฯลฯ และมีรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศ เพราะ

บุญกรรมอะไร?

นางเทพธิดานั้น อันพระโมคคัลลานเถระถามแล้ว มีความปลาบปลื้มใจ

ได้พยากรณ์ปัญหาแห่งผลกรรมที่ถูกถามนั้นว่า

ดิฉันเป็นสตรีผู้ประเสริฐในนระและนารีทั้งหลาย ได้ถวายผลไม้อย่างดีแก่ภิกษุรูปหนึ่ง ดิฉันได้ถวายผลไม้อันน่ารักอย่างนี้ จึงมาได้ทิพยวิมานอันน่าปลื้มใจถึงเช่นนี้ นิมนต์พระคุณเจ้าดูวิมานของดิฉันนั้นเถิด ยิ่งกว่านั้น ดิฉันยังเป็นนางฟ้าที่มีรูปร่างและผิวพรรณน่ารัก ทั้งยังเป็นผู้เลิศกว่านางอัปสรตั้งพันนางอีกด้วย นิมนต์พระคุณเจ้าดูผลแห่งบุญ คือการถวายผลไม้อย่างดีทั้งหลายนั้นเถิด เพราะบุญกรรมนั้น ดิฉันจึงมีวรรณะงามเช่นนี้ ฯลฯ และมีรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศ เพราะ

บุญกรรมนั้น.

(๔) พระมหาโมคคัลลานเถระถามว่า

ดูกรแม่เทพธิดา ท่านมีวรรณะงามยิ่งนัก มีรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศสถิตอยู่เหมือนดาวประกายพฤกษ์ เพราะบุญกรรมอะไร ท่านจึงมีวรรณะงามเช่นนี้ ฯลฯ และมีรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศ เพราะบุญกรรมอะไร?

นางเทพธิดานั้น อันพระโมคคัลลานเถระถามแล้ว มีความปลาบปลื้มใจ

ได้พยากรณ์ปัญหาแห่งผลกรรมที่ถูกถามนั้นว่า

ดิฉันเป็นสตรีผู้ประเสริฐในนระและนารีทั้งหลาย ได้ถวายอาหารมีรสอย่างดีแก่ภิกษุรูปหนึ่ง ดิฉันได้ถวายอาหารอันน่ารักอย่างนี้ จึงมาได้ทิพยวิมานอันน่าปลื้มใจถึงเช่นนี้ นิมนต์พระคุณเจ้าดูวิมานของดิฉันนั้นเถิด ยิ่งกว่านั้น ดิฉันยังเป็นนางฟ้าที่มีรูปร่างและผิวพรรณน่ารัก ทั้งยังเป็นผู้เลิศกว่านางอัปสรตั้งพันนางอีกด้วย นิมนต์พระคุณเจ้าดูผลแห่งบุญคือการถวายอาหารมีรสอย่างดีทั้งหลายนั้นเถิด เพราะบุญกรรมนั้น ดิฉันจึงมีวรรณะงามเช่นนี้ ฯลฯ และมีรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศ เพราะ

บุญกรรมนั้น.

พระมหาโมคคัลลานเถระถามว่า

ดูกรแม่เทพธิดา ท่านมีวรรณะงามยิ่งนัก มีรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศสถิตอยู่เหมือนดาวประกายพฤกษ์ เพราะบุญกรรมอะไร ท่านจึงมีวรรณะงามเช่นนี้ ฯลฯ และมีรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศ เพราะบุญกรรมอะไร?

นางเทพธิดานั้น อันพระโมคคัลลานเถระถามแล้ว มีความปลื้มใจ ได้

พยากรณ์ปัญหาแห่งผลกรรมที่ถูกถามนั้นว่า

ดิฉันได้นำของหอม ๕ อย่าง ไปประพรมที่องค์พระสถูปทองคำ สำหรับบรรจุพระบรมธาตุของพระกัสสปสัมมาสัมพุทธเจ้า นิมนต์พระคุณเจ้าดูวิมานของดิฉันนี้เถิด ยิ่งกว่านั้น ดิฉันยังเป็นนางฟ้าที่มีรูปร่างและผิวพรรณน่ารัก ทั้งยังเป็นผู้เลิศกว่านางอัปสรตั้งพันนางอีกด้วย นิมนต์พระคุณเจ้าดูผลแห่งบุญคือการถวายของหอม ๕ อย่างนั้นเถิด เพราะบุญกรรมนั้น ดิฉันจึงมีวรรณะงามเช่นนี้ ฯลฯ และมีรัศมีสว่างไสวไปทั่ว

ทุกทิศ เพราะบุญกรรมนั้น.

๔. วิมานที่จะกล่าวต่อไปนี้ มีเนื้อความพิสดารเหมือนกับคันธปัญจังคลิกวิมาน(๑) พระมหาโมคคัลลานเถระถามว่า

ดูกรแม่เทพธิดา ท่านมีวรรณะงามยิ่งนัก มีรัศมีส่องสว่างไสวไปทั่วทุกทิศ สถิตอยู่เหมือนดาวประกายพฤกษ์ เพราะบุญกรรมอะไร ท่านจึงมีวรรณะงามเช่นนี้ ฯลฯ และมีรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศ เพราะบุญ

กรรมอะไร?

นางเทพธิดานั้น อันพระโมคคัลลานเถระถามแล้ว มีความปลาบปลื้มใจได้พยากรณ์ปัญหาแห่งผลกรรมที่ถูกถามนั้นว่า ดิฉัน ภิกษุและภิกษุณีทั้งหลาย พากันเดินทางไกล ได้ฟังธรรมเทศนาของท่านเหล่านั้น ได้เข้ารักษาอุโบสถอยู่วันหนึ่ง คืนหนึ่ง นิมนต์พระคุณเจ้าดูวิมานของดิฉันนั้นเถิด ยิ่งกว่านั้น ดิฉันยังเป็นนางฟ้าที่มีรูปร่างและผิวพรรณน่ารักทั้งยังเป็นผู้เลิศกว่านางอัปสรตั้งพันนางอีกด้วย นิมนต์พระคุณเจ้าดูผลแห่งบุญทั้งหลายเถิด เพราะบุญกรรมนั้น ดิฉันจึงมีวรรณะงามเช่นนี้ ฯลฯ

และมีรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศ เพราะบุญกรรมนั้น.

(๒) พระมหาโมคคัลลานเถระถามว่า

ดูกรแม่เทพธิดา ท่านมีวรรณะงามยิ่งนัก มีรัศมีส่องสว่างไสวไปทั่วทุกทิศ สถิตอยู่เหมือนดาวประกายพฤกษ์ เพราะบุญกรรมอะไร ท่านจึงมีวรรณะงามเช่นนี้ ฯลฯ และมีรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศ เพราะบุญ

กรรมอะไร?

นางเทพธิดานั้น อันพระโมคคัลลานเถระถามแล้ว มีความปลาบปลื้มใจได้พยากรณ์ปัญหาแห่งผลกรรมที่ถูกถามว่า ดิฉันยืนอยู่ในน้ำ มีจิตเลื่อมใส ได้ถวายน้ำใช้และน้ำฉันแก่ภิกษุรูปหนึ่ง นิมนต์พระคุณเจ้าดูวิมานของดิฉันนั้นเถิด ยิ่งกว่านั้น ดิฉันยังเป็นนางฟ้าที่มีรูปร่างและผิวพรรณน่ารัก ทั้งยังเป็นผู้เลิศกว่านางอัปสรตั้งพันนางอีกด้วย นิมนต์พระคุณเจ้าดูผลแห่งบุญทั้งหลายเถิด เพราะบุญกรรมนั้น ดิฉันจึงมีวรรณะงามเช่นนี้ ฯลฯ และมีรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศ เพราะบุญ

กรรมนั้น.

(๓) พระมหาโมคคัลลานเถระถามว่า

ดูกรแม่เทพธิดา ท่านมีวรรณะงามยิ่งนัก มีรัศมีส่องสว่างไสวไปทั่วทุกทิศ สถิตอยู่เหมือนดาวประกายพฤกษ์ เพราะบุญกรรมอะไร ท่านจึงมีวรรณะงามเช่นนี้ ฯลฯ และมีรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศ เพราะบุญกรรม

อะไร?

นางเทพธิดานั้น อันพระโมคคัลลานเถระถามแล้ว มีความปลาบปลื้มใจได้พยากรณ์ปัญหาแห่งผลกรรมที่ถูกถามนั้นว่า ดิฉันไม่คิดมุ่งร้าย ตั้งใจปฏิบัติเป็นอย่างดี ซึ่งแม่ผัวและพ่อผัวผู้ดุร้าย ผู้มักโกรธง่ายและหยาบคาย เป็นผู้ไม่ประมาทในการรักษาศีลของตน นิมนต์พระคุณเจ้าดูวิมานของดิฉันนั้นเถิด ยิ่งกว่านั้น ดิฉันยังเป็นนางฟ้าที่มีรูปร่างและผิวพรรณน่ารัก ทั้งยังเป็นผู้เลิศกว่านางอัปสรตั้งพันนางอีกด้วย นิมนต์พระคุณเจ้าดูผลแห่งบุญทั้งหลายเถิด เพราะบุญกรรมนั้น ดิฉันจึงมีวรรณะงามเช่นนี้ ฯลฯ และมีรัศมีสว่างไสวทั่วทุกทิศ เพราะบุญกรรมนั้น.

(๔) พระมหาโมคคัลลานเถระถามว่า

ดูกรแม่เทพธิดา ท่านมีวรรณะงามยิ่งนัก มีรัศมีส่องสว่างไสวไปทั่วทุกทิศสถิตอยู่เหมือนดาวประกายพฤกษ์ เพราะบุญกรรมอะไร ท่านจึงมีวรรณะงามเช่นนี้ ฯลฯ และมีรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศ เพราะ

บุญกรรมอะไร?

นางเทพธิดานั้น อันพระโมคคัลลานเถระถามแล้ว มีความปลาบปลื้มใจ ได้พยากรณ์ปัญหาแห่งผลกรรมที่ถูกถามนั้นว่า ดิฉันเป็นหญิงรับใช้ รับจ้างทำกิจการงานของคนอื่น ไม่เกียจคร้าน ไม่เป็นคนโกรธง่าย ไม่ถือตัว ชอบแบ่งปันสิ่งของ อันเป็นส่วนของตนที่ได้มาแก่ปวงชนที่ต้องการ นิมนต์พระคุณเจ้าดูวิมานของดิฉันนั้นเถิด ยิ่งกว่านั้นดิฉันยังเป็นนางฟ้าที่มีรูปร่างและผิวพรรณน่ารัก ทั้งยังเป็นผู้เลิศกว่านางอัปสรตั้งพันนางอีกด้วย นิมนต์พระคุณเจ้าดูผลแห่งบุญทั้งหลายเถิด เพราะบุญกรรมนั้น ดิฉันจึงมีวรรณะงามเช่นนี้ ฯลฯ

และมีรัศมีส่องสว่างไสวไปทั่วทุกทิศ เพราะบุญกรรมนั้น.

พระมหาโมคคัลลานเถระถามว่า

ดูกรแม่เทพธิดา ท่านมีวรรณะงามยิ่งนัก มีรัศมีส่องสว่างไสวไปทั่วทุกทิศสถิตอยู่เหมือนดาวประกายพฤกษ์ เพราะบุญกรรมอะไร ท่านจึงมีวรรณะงามเช่นนี้ ฯลฯ และมีรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศ เพราะบุญ

กรรมอะไร?

นางเทพธิดานั้น อันพระมหาโมคคัลลานเถระถามแล้ว มีความปลาบ

ปลื้มใจ จึงพยากรณ์ปัญหาแห่งผลกรรมที่ถูกถามนั้นว่า

ดิฉันได้ถวายข้าวสุกคลุกนมวัวสดแก่ภิกษุรูปหนึ่ง ผู้กำลังเที่ยวบิณฑบาตอยู่ นิมนต์พระคุณเจ้าจงดูวิมานของดิฉันนั้นเถิด ยิ่งกว่านั้นดิฉันเป็นนางฟ้าที่มีรูปร่างและผิวพรรณน่ารัก ทั้งยังเป็นผู้เลิศกว่านางอัปสรตั้งพันนางอีกด้วย เพราะบุญกรรมนั้น ดิฉันจึงมีวรรณะงามเช่นนี้ ฯลฯ

และมีรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศ เพราะบุญกรรมนั้น.

ในวิมานเหล่านั้น ๒๕ วิมานที่จะกล่าวต่อไปนี้ มีเนื้อความพิสดารเหมือนกับขีโรทนทายิกาวิมาน.

พระมหาโมคคัลลานเถระถามว่า

ดูกรแม่เทพธิดา ท่านมีวรรณะงามยิ่งนัก ฯลฯ และมีรัศมีสว่างไสว

ไปทั่วทุกทิศ เพราะบุญกรรมอะไร?

นางเทพธิดานั้น อันพระมหาโมคคัลลานเถระถามแล้ว มีความปลาบปลื้มใจ จึงพยากรณ์ปัญหาแห่งผลกรรมที่ถูกถามนั้นว่า ดิฉันได้ถวาย

(๑) น้ำอ้อยงบ ฯลฯ

(๒) ผลมะพลับสุก ฯลฯ

(๓) อ้อยท่อนหนึ่ง ฯลฯ

(๔) แตงโมผลหนึ่ง ฯลฯ

(๕) ฟักทองผลหนึ่ง ฯลฯ

(๖) ยอดผักต้ม ฯลฯ

(๗) ผลลิ้นจี่ ฯลฯ

(๘) เชิงกราน ฯลฯ

(๙) ผักดองกำหนึ่ง ฯลฯ

(๑๐) ดอกไม้กำหนึ่ง ฯลฯ

(๑๑) มัน ฯลฯ

(๑๒) สะเดากำหนึ่ง ฯลฯ

(๑๓) น้ำผักดอง ฯลฯ

(๑๔) แป้งคลุกงาคั่ว ฯลฯ

(๑๕) ประคตเอว ฯลฯ

(๑๖) ผ้าอังสะ ฯลฯ

(๑๗) พัด ฯลฯ

(๑๘) พัดสี่เหลี่ยม ฯลฯ

(๑๙) พัดใบตาล ฯลฯ

(๒๐) หางนกยูงกำหนึ่ง ฯลฯ

(๒๑) ร่ม ฯลฯ

(๒๒) รองเท้า ฯลฯ

(๒๓) ขนม ฯลฯ

(๒๔) ขนมต้ม ฯลฯ

(๒๕) น้ำตาลกรวด

แก่ภิกษุรูปหนึ่งผู้กำลังบิณฑบาตอยู่ นิมนต์พระคุณเจ้าดูวิมานของดิฉันนั้นเถิด ยิ่งกว่านั้น ดิฉันยังเป็นนางฟ้าที่มีรูปร่างและผิวพรรณน่ารัก ทั้งยังเป็นผู้เลิศกว่านางอัปสรตั้งพันนางอีกด้วย เพราะบุญกรรมนั้น ดิฉันจึงมีวรรณะงามเช่นนี้ ฯลฯ และมีรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศ เพราะ

บุญกรรมนั้น.

เมื่อนางเทพธิดาเหล่านั้น เฉลยผลกรรมที่ได้ทำมาเป็นอันดีอย่างนี้แล้ว คุตติลบัณฑิตร่าเริง บันเทิงใจ เมื่อจะแสดงความชื่นชมยินดีของตน จึงกล่าวว่า

ข้าพเจ้ามาถึงเมืองสวรรค์วันนี้ เป็นการดีแท้ เป็นฤกษ์งามยามดีที่ข้าพเจ้าได้เห็นนางเทพธิดาทั้งหลาย ที่เป็นนางฟ้ามีรูปร่างและผิวพรรณน่ารักใคร่ ทั้งยังได้ฟังธรรมอันแนะนำทางบุญกุศลจากเธอเหล่านั้นด้วยแต่นี้ไป ข้าพเจ้าจักกระทำบุญกุศลให้มาก ด้วยการให้ทาน ด้วยการประพฤติธรรมสม่ำเสมอ ด้วยการรักษาศีลสังวร และด้วยการฝึกอินทรีย์ ข้าพเจ้าจักได้ไปสู่สถานที่ๆ ไปแล้วไม่เศร้าโศก.

จบ คุตติลวิมานที่ ๕.

๖ ททฺทลฺลมานา วณฺเณน ยสสฺสา จ ยสสฺสินี

สพฺเพ เทเว ตาวตึเส วณฺเณน อติโรจสิ

ทสฺสนํ นาภิชานามิ อิทํ ปฐมทสฺสนํ

กสฺมา กายา นุ อาคมฺม นาเมน ภาสเส มมนฺติ ฯ

อหํ ภทฺเท สุภทฺทาสึ ปุพฺเพ มานุสเก ภเว

สหภริยา จ เต อาสึ ภคินี จ กนิฏฺฐกา

สาหํ กายสฺส เภทาย วิปฺปมุตฺตา ตโต จุตา

นิมฺมานรตีเทวานํ อุปปนฺนา สหพฺยตนฺติ ฯ

ปหูตกตกลฺยาณา เต เทเว ยนฺติ ปาณิโน

เยสํ ตฺวํ กิตฺตยิสฺสสิ สุภทฺเท ชาติมตฺตโน

กถํ ตฺวํ เกน วณฺเณน เกน วา อนุสาสิตา

กีทิเสเนว ทาเนน สุพฺพเตน ยสสฺสินี

ยสํ เอตาทิสํ ปตฺตา วิเสสํ วิปุลมชฺฌคา

เทวเต ปุจฺฉิตาจิกฺข กิสฺส กมฺมสฺสิทํ ผลํ (อิติ) ฯ

อฏฺเฐว ปิณฺฑปาตานิ ยํ ทานํ อททํ ปุเร

ทกฺขิเณยฺยสฺส สงฺฆสฺส ปสนฺนา สเกหิ ปาณิหิ

เตน เมตาทิโส วณฺโณ ... เป ...

วณฺโณ จ เม สพฺพทิสา ปภาสตีติ ฯ

อหํ ตยา พหุตเร ภิกฺขู สญฺญเต พฺรหฺมจาริโน

ตปฺเปสึ อนฺนปาเนน ปสนฺนา สเกหิ ปาณิหิ

ตยา พหุตรํ ทตฺวา หีนกายูปคา อหํ

กถํ ตฺวํ อปฺปตรํ ทตฺวา วิเสสํ วิปุลมชฺฌคา

เทวเต ปุจฺฉิตาจิกฺข กิสฺส กมฺมสฺสิทํ ผลํ (อิติ) ฯ

มโนภาวนีโย ภิกฺขุ สนฺทิฏฺโฐ เม ปุเร อหุ

ตาหํ ภตฺเตน นิมนฺเตสึ เรวตํ อตฺตนฏฺฐมํ

โส เม อตฺถปุเรกฺขาโร อนุกมฺปาย เรวโต

สงฺเฆ เทหีติ มํ อโวจ ตสฺสาหํ วจนํ กรึ

สา ทกฺขิณา สงฺฆคตา อปฺปเมยฺยา ปติฏฺฐิตา

ปุคฺคเลสุ ตยา ทินฺนํ น ตํ ตว มหปฺผลนฺติ ฯ

อิทาเนวาหํ ชานามิ สงฺเฆ ทินฺนํ มหปฺผลํ

สาหํ คนฺตฺวา มนุสฺสตฺตํ วทญฺญู วีตมจฺฉรา

สงฺเฆ ทานํ ทสฺสามิหํ อปฺปมตฺตา ปุนปฺปุนนฺติ ฯ

กา เอสา เทวตา ภทฺเท ตยา มนฺตยเต สห

สพฺเพ เทเว ตาวตึเส วณฺเณน อติโรจติ (อิติ) ฯ

มนุสฺสภูตา เทวินฺท ปุพฺเพ มานุสเก ภเว

สหภริยา จ เม อาสิ ภคินี จ กนิฏฺฐกา ๑

สงฺเฆ ทานานิ ทตฺวาน กตปุญฺญา วิโรจติ (อิติ) ฯ

ธมฺเมน ปุพฺเพ ภคินี ตยา ภทฺเท วิโรจสิ

ยํ สงฺฆสฺมึ อปฺปเมยฺเย ปติฏฺฐาเปสิ ทกฺขิณํ

ปุจฺฉิโต หิ มยา พุทฺโธ คิชฺฌกูฏสฺมึ ปพฺพเต

วิปากํ สํวิภาคสฺส ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ

ยชมานานํ มนุสฺสานํ ปุญฺญเปกฺขาน ปาณินํ

กโรนฺตํ ๑ โอปธิกํ ปุญฺญํ ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ

ตํ เม พุทฺโธ วิยากาสิ ชานํ กมฺมผลํ สกํ

วิปากํ สํวิภาคสฺส ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ

จตฺตาโร จ ปฏิปนฺนา จตฺตาโร จ ผเล ฐิตา

เอส สงฺโฆ อุชุภูโต ปญฺญาสีลสมาหิโต

ยชมานานํ มนุสฺสานํ ปุญฺญเปกฺขาน ปาณินํ

กโรนฺตํ ๑ โอปธิกํ ปุญฺญํ สงฺเฆ ทินฺนํ มหปฺผลํ

เอโส หิ สงฺโฆ วิปุโล มหคฺคโต

เอสปฺปเมยฺโย อุทธีว สาคโร

เอเต หิ เสฏฺฐา นรวิริยสาวกา

ปภงฺกรา ธมฺมกถํ อุทีรยนฺติ

เตสํ สุทินฺนํ สุหุตํ สุยิฏฺฐํ

เย สงฺฆมุทฺทิสฺส ททนฺติ ทานํ

สา ทกฺขิณา สงฺฆคตา ปติฏฺฐิตา

มหปฺผลา โลกวิทูหิ วณฺณิตา

เอตาทิสํ ปุญฺญมนุสฺสรนฺตา

เย เวทชาตา วิจรนฺติ โลเก

วิเนยฺย มจฺเฉรมลํ สมูลํ

อนินฺทิตา สคฺคมุเปนฺติ ฐานนฺติ ฯ

ททฺทลฺลวิมานํ ฉฏฺฐํ ฯ

๑ ม. ยุ กนิฏฺฐิกา ฯ

๑ กโรตนฺติปิ ทิสฺสติ ฯ

ท่านรุ่งเรืองด้วยรัศมี ทั้งเป็นผู้เรืองยศ ย่อมรุ่งเรืองโรจน์ล่วงเทพเจ้าชาวดาวดึงส์ทั้งหมด ด้วยรัศมี ดิฉันไม่เคยเห็นท่านเพิ่งจะมาเห็นในวันนี้เป็นครั้งแรก ท่านมาจากเทวโลกชั้นไหน จึงมาเรียกดิฉันโดย

ชื่อเดิมว่า ภัททา ดังนี้เล่า?

นางสุภัททาเทพธิดาผู้น้องสาวตอบว่า

ข้าแต่พี่ภัททา ฉันชื่อว่าสุภัททา ในภพก่อนครั้งเป็นมนุษย์อยู่ ดิฉันได้เป็นน้องสาวของพี่ ทั้งได้เคยเป็นภริยาร่วมสามีเดียวกับพี่มาด้วยดิฉันตายจากมนุษยโลกนั้นมาแล้ว ได้มาเกิดเป็นเทพธิดาประจำสวรรค์

ชั้นนิมมานรดี.

นางภัททเทพธิดาจึงถามต่อไปอีกว่า

ดูกรแม่สุภัททา ขอเธอได้บอกการอุบัติของเธอในหมู่เทพเจ้า เหล่านิมมานรดี ซึ่งเป็นที่ๆ สัตว์ได้สั่งสมบุญกุศลไว้มาก แล้วจึงได้มาบังเกิด เธอได้มาเกิดในที่นี้ เพราะทำบุญกุศลสิ่งใดไว้ และใครเป็นครูผู้แนะนำสั่งสอนเธอ เธอเป็นผู้เรืองยศ และถึงความสุขพิเศษไพบูลย์ถึงเช่นนี้ เพราะได้ให้ทานและรักษาศีลเช่นไรไว้ ดูกรแม่เทพธิดาฉันถามเธอแล้ว นี่เป็นผลแห่งกรรมอะไร โปรดตอบฉันด้วย?

นางสุภัททาเทพธิดาตอบว่า

เมื่อชาติก่อน ดิฉันมีใจเลื่อมใส ได้ถวายบิณฑบาต ๘ ที่ แก่สงฆ์ผู้เป็นทักขิไณยบุคคล ๘ รูป ด้วยมือของตน เพราะบุญกรรมนั้น ดิฉันจึงมีวรรณะงามเช่นนี้ ฯลฯ และมีรัศมีสว่างไสวไปทั่วทุกทิศ เพราะ

บุญกรรมนั้น.

นางภัททาเทพธิดาได้ถามต่อไปอีกว่า

พี่ได้เลี้ยงดูพระภิกษุทั้งหลาย ผู้สำรวมดี ผู้ประพฤติพรหมจรรย์ ให้อิ่มหนำสำราญด้วยข้าวและน้ำ ด้วยมือของตนเอง มากกว่าเธอ ครั้นให้ทานมากกว่าเธอแล้ว ก็ยังได้บังเกิดในเหล่าเทพเจ้าต่ำกว่าเธอ ส่วนเธอได้ถวายทานเพียงเล็กน้อย อย่างไรจึงมาได้ผลอย่างพิเศษไพบูลย์ถึงเช่นนี้เล่า แน่ะแม่เทพธิดา ฉันถามเธอแล้ว นี่เป็นผลแห่งกรรมอะไร โปรด

ตอบฉันด้วย?

นางสุภัททาเทพธิดาตอบว่า

เมื่อชาติก่อน ดิฉันได้เห็นพระภิกษุผู้อบรบทางจิตใจเพื่อคุณอันยิ่งใหญ่จึงได้นิมนต์ท่านรวม ๘ รูปด้วยกัน มีพระเรวตเถระเป็นประธานด้วยภัตตาหาร ท่านพระเรวตเถระนั้นมุ่งจะให้เกิดประโยชน์ อนุเคราะห์แก่ดิฉัน จึงบอกดิฉันว่า จงถวายสงฆ์เถิด ดิฉันได้ทำตามคำของท่านทักขิณาของดิฉันนั้น จึงเป็นสังฆทาน ดิฉันให้เข้าตั้งไว้ในสงฆ์เป็นทานที่ไม่อาจปริมาณผลได้ว่า มีอยู่เท่าไร ส่วนทานที่คุณพี่ได้ถวายแก่ภิกษุ

ด้วยความเลื่อมใสเป็นรายบุคคล จึงมีผลไม่มาก.

นางภัททาเทพธิดา เมื่อจะรับรองความข้อนั้นจึงกล่าวว่า

พี่เพิ่งรู้เดี๋ยวนี้เองว่า การถวายสังฆทานนี้ มีผลมาก ถ้าว่าพี่ได้ไปบังเกิดเป็นมนุษย์อีก จักเป็นผู้รู้ความประสงค์ของผู้ขอ ปราศจากความ

ตระหนี่ ถวายสังฆทาน และไม่ประมาทเป็นนิตย์.

เมื่อสนทนากันแล้ว นางสุภัททาเทพธิดาก็กลับไปสู่ทิพยวิมานของตนบนสวรรค์ชั้นนิมมานรดี ท้าวสักกเทวราชได้ทรงสดับการสนทนานั้น เมื่อนางสุภัททาเทพธิดากลับไปแล้วจึงตรัสถามนางเทพธิดาว่า

ดูกรนางภัททา เทพธิดาผู้นั้นเป็นใคร มาสนทนาอยู่กับเธอ

ย่อมรุ่งโรจน์กว่าเทพเจ้าเหล่าดาวดึงส์ทั้งหมดด้วยรัศมี?

นางภัททาเทพธิดา เมื่อจะบรรยายข้อที่สังฆทานของเทพธิดาผู้น้องสาวว่ามีผลมากจึงทูลว่า

ขอเดชะ ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นจอมเทพ เทพธิดาผู้นั้น เมื่อชาติก่อนยังเป็นมนุษย์อยู่ในมนุษยโลก เป็นน้องสาวของหม่อมฉัน และได้เคยร่วมสามีเดียวกันกับหม่อมฉันด้วย เธอสั่งสมบุญกุศลคือถวาย

สังฆทาน จึงได้ไพโรจน์ถึงอย่างนี้ เพค๊ะ.

สมเด็จอัมรินทราธิราช เมื่อจะทรงสรรเสริญสังฆทาน จึงตรัสว่า ดูกร

นางภัททา น้องสาวของเธอไพโรจน์กว่าเธอ ก็เพราะเหตุในปางก่อนคือการถวายสังฆทานที่ไม่อาจจะปริมาณผลได้ อันที่จริง ฉันได้ทูลถามพระพุทธเจ้า ครั้งประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ ถึงผลแห่งไทยธรรมที่ได้จัดแจงถวายในเขตที่มีผลมาก ของมนุษย์ทั้งหลายผู้มุ่งบุญให้ทานอยู่ หรือทำบุญปรารภเหตุแห่งการเวียนเกิดเวียนตาย จะถวายในบุคคลประเภทใดจึงจะมีผลมาก พระพุทธเจ้าตรัสตอบข้อความนั้นแก่ฉันอย่างแจ่มแจ้งว่า ท่านผู้ปฏิบัติเพื่ออริยมรรค ๔ จำพวก และท่านผู้ตั้งอยู่ในอริยมรรค ๔ จำพวก พระอริยบุคคล ๘ จำพวกนี้ชื่อว่าสงฆ์ เป็นผู้ปฏิบัติตรงดำรงมั่นอยู่ในปัญญาและศีล เมื่อมนุษย์ทั้งหลายผู้มุ่งบุญถวายทานในท่านเหล่านี้

หรือทำบุญปรารภการเวียนเกิดเวียนตาย ทานที่ถวายในสงฆ์ ย่อมมีผลมาก พระสงฆ์นี้เป็นผู้มีคุณความดีอันยิ่งใหญ่ ยังผลให้เกิดแก่ผู้ถวายทานในท่านอย่างไพบูลย์ยากที่ใครจะปริมาณว่าเท่านี้ๆ ได้ เหมือนทะเลยากที่จะคาดคะเนได้ว่ามีน้ำเท่านี้ๆ ได้ ฉะนั้น พระสงฆ์เหล่านี้แล เป็นผู้ประเสริฐสุด เป็นสาวกของพระพุทธเจ้าผู้มีความเพียร เป็นเยี่ยมในหมู่นรชนเป็นแหล่งสร้างแสงสว่าง คือ ญาณของชาวโลก ได้แก่ นำเอาแสงสว่าง คือพระสัทธรรมที่พระพุทธเจ้าทรงประกาศไว้แล้วมาชี้แจง ปวงชนที่ใคร่ต่อบุญเหล่าใด ถวายทานมุ่งตรงต่อสงฆ์ ทักขิณาของเขาเหล่านั้นชื่อว่าเป็นทักขิณาที่ถวายดีแล้ว เป็นยัญวิธีที่เซ่นสรวงถูกต้อง จัดเป็นบูชากรรมที่บูชาแล้วชอบ เพราะทักขิณานั้นจัดเป็นสังฆทานมีผลมาก อันพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้งหลายผู้รู้แจ้งโลก ทรงสรรเสริญชนเหล่าใดยังท่องเที่ยวอยู่ในโลก มาหวนระลึกถึงบุญเช่นนี้ได้ เกิดปีติโสมนัส ก็จะกำจัดมลทิน คือ ความตระหนี่พร้อมทั้งความรู้เท่าไม่ถึงการณ์ความลังเลในใจ และการตีตนเสมอท่าน อันเป็นมูลฐานเสียได้ทั้งจะไม่เป็นผู้ถูกผู้รู้ติเตียน แต่นั้นก็จะเข้าถึงสถานที่ๆ เป็นแดน

สวรรค์.

จบ ทัททัลลวิมานที่ ๖.

๗ ผลิกรชตเหมชาลจฺฉนฺนํ

วิวิธวิจิตฺรตลมทฺทสํ สุรมฺมํ

พฺยมฺหํ สุนิมฺมิตํ โตรณูปปนฺนํ

รุจกูปกิณฺณมิทํ สุภํ วิมานํ

ภาติ จ ทส ทิสา นเภว สุริโย

สรเท ตมนุโท สหสฺสรํสี

ตถา ตปติมิทํ ตว วิมานํ

ชลมิว ธูมสิโข นิเส นภคฺเค

มุสตีว นยนํ สเตริตาว

อากาเส ฐปิตมิทํ มนุญฺญํ

วีณามุรชสมฺมตาฬฆุฏฺฐํ

อิทฺธํ อินฺทปุรํ ยถา ตว ยิทํ

ปทุมกุมุทอุปฺปลกุวลยํ

โยถิกาภณฺฑิกาโนชกา จ สนฺติ

สาลกุสุมิตปุปฺผิตา อโสกา

วิวิธทุมคฺคสุคนฺธเสวิตมิทํ

สลฬลพุชสุชกสํยุตฺตา

กุสกสุผุลฺลิตลตาวลมฺพินีหิ

มณิชาลสทิสา ยสสฺสินี

รมฺมา โปกฺขรณี อุปฏฺฐิตา เต

อุทกรุหา จ เยตฺถิ ปุปฺผชาตา

ถลชา เย จ สนฺติ รุกฺขชาตา

มานุสฺสกา อมานุสฺสกา จ ทิพฺพา

สพฺเพ ตุยฺหํ นิเวสนมฺหิ ชาตา

กิสฺส สมทมสฺส ๑ อยํ วิปาโก

เกนาสิ กมฺมผเลนิธูปปนฺนา

ยถา จ เต อธิคตมิทํ วิมานํ

ตทนุปทํ อวจาสิ อาฬารปขุเมติ ฯ

ยถา จ เม อธิคตมิทํ วิมานํ

โกญฺจมยุรจโกรสงฺฆจริตํ

ทิพฺยปิลวหํสราชจิณฺณํ

ทิชการณฺฑวโกกิลาภินาทิตํ

นานาสนฺตานกปุปฺผรุกฺขวิวิธา

ปาฏลิชมฺพุอโสกรุกฺขวนฺตํ

ยถา จ เม อธิคตมิทํ วิมานํ

ตนฺเต ปเวทิสฺสามิ สุโณหิ ภนฺเต

มคธวรปุรตฺถิเมน

นาฬกคามโก นาม อตฺถิ ภนฺเต

ตตฺถ อโหสึ ปุเร สุณิสา

เสสวตีติ ตตฺถ ชานึสุ มมํ

สาหํ อปจิตตฺถธมฺมกุสลํ

เทวมนุสฺสปูชิตํ มหนฺตํ

อุปติสฺสํ นิพฺพุตํ อปฺปเมยฺยํ

มุทิตมนา กุสุเมหิ อพฺโภกิรึ

ปรมคติคตญฺจ ปูชยิตฺวา

อนฺติมเทหธรํ อิสึ อุฬารํ

ปหาย มานุสกํ สมุสฺสยํ

ติทสาคตา อิธมาวสามิ ฐานนฺติ ฯ

เสสวตีวิมานํ สตฺตมํ ฯ

๑ ม. สญฺญมทมสฺสยํ ฯ

ดูกรแม่เทพธิดา อาตมาได้เห็นวิมานของท่านนี้ อันมุงและบังด้วยข่ายแก้วผลึก ข่ายเงินและข่ายทองคำ มีพื้นที่เต็มไปด้วยต้นไม้มีผลวิจิตรนานาพรรณเป็นระเบียบเรียบร้อย น่ารื่นรมย์ เป็นวิมานซึ่งเกิดกับสำหรับบุญ มีซุ้มประตูแล้วด้วยแก้ว ๗ ประการ ที่ลานวิมานเรี่ยรายไปด้วยทรายทองงดงามมาก มีรัศมีส่องสว่างไปทั่วทุกทิศเหมือนพระอาทิตย์มีรัศมีตั้งพัน ซึ่งกำจัดความมืดมนได้เป็นปกติในยามสรทกาล หรือเหมือนกับแสงเปลวเพลิงซึ่งกำลังลุกอยู่บนยอดภูเขาในเวลากลางคืน หรือคล้ายกับการลืมตาขึ้นขณะที่ฟ้าแลบในโอกาสฉะนั้น วิมานนี้เป็นวิมานลอยอยู่ในอากาศ ก้องกังวาลไปด้วยเสียง

ดนตรี คือ พิณเครื่องใหญ่ กลอง และกังสดาล ประโคมอยู่มิได้ขาดระยะ สุทัสนะเทพนคร อันเป็นเมืองพระอินทร์ ซึ่งมั่งคั่งไปด้วยสมบัติทิพย์ฉันใด วิมานของท่านนี้ก็ฉันนั้น วิมานของท่านนี้ฟุ้งไปด้วยกลิ่นหอมอย่างยอดเยี่ยมหลายอย่างต่างๆ กัน คือกลิ่นดอกปทุม ดอกโกมุท ดอกอุบล ดอกจงกลณี ดอกคัดเค้า

ดอกพุดซ้อน ดอกกุหลาบ ดอกอังกาบ ดอกรัง ดอกอโศกแย้มกลีบ ส่งกลิ่นหอมระรื่น ทั้งตั้งอยู่ริมฝั่งสระโบกขรณี น่ารื่นรมย์ เรียงรายไปด้วยไม้หูกวาง ขนุนสำมะรอ และต้นไม้กลิ่นหอม มีทั้งไม้เลื้อยชูดอกออกช่อหอมระรื่น ห้อยย้อยเกาะก่ายลงมาจากปลายใบต้นตาล และมะพร้าว คล้ายกับข่ายแก้วมณี และแก้วประพาฬจัดเป็นของทิพย์ มีขึ้นสำหรับท่านผู้เรืองยศ อนึ่ง ต้นไม้และดอกไม้ผลทั้งหลายซึ่งเป็นต้นไม้เกิดอยู่ในน้ำและบนบก ทั้งเป็นรุกขชาติมีอยู่ในเมืองมนุษย์ และไม่มีในเมืองมนุษย์ ตลอดจนพรรณไม้ทิพย์ประจำเมืองสวรรค์ ก็ได้มีพร้อมอยู่ใกล้วิมานของท่านท่านได้สมบัติทิพย์ทั้งนี้ เป็นผลแห่งการประพฤติทางกาย วาจา ใจและการฝึกฝนอินทรีย์อย่างไร เพราะผลกรรมอะไร ท่านจึงมาเกิดในวิมานนี้ดูกรนางเทพธิดาผู้มีขนตางอนงาม ขอท่านจงตอบถึงผลกรรม เป็นเหตุได้วิมานที่ท่านได้แล้วนี้ เป็นไปตามที่อาตมาถามท่านแล้วตามลำดับด้วย

เถิด?

ลำดับนั้น นางเทพธิดาตอบว่า

ก็วิมานที่ดิฉันได้แล้วนี้ มีฝูงหงส์ นกกระเรียน ไก่ฟ้า นกกดและนกเขาไฟ เที่ยวร่อนร้องไปมา ทั้งเต็มไปด้วยหมู่นกนางนวลนกกะทุง และพญาหงส์ทอง ซึ่งเป็นนกทิพย์ เที่ยวบินไปมาอยู่ตามลำน้ำ และอึงคนึงไปด้วยฝูงนกประเภทอื่นๆ อีก คือ นก

เป็ดน้ำ นกค้อนหอย นกดุเหว่าลาย นกดุเหว่าขาว มีทั้งต้นไม้ดอก ไม้ต้น ไม้ผล อันเกิดเองหลายอย่างต่างพรรณคือ ต้นแคฝอย ต้นหว้า ต้นอโศก พระคุณเจ้าขา ดิฉันได้วิมานเหตุนี้ด้วยเหตุผลอันใด ดิฉันจะเล่าเหตุผลอันนั้นถวายพระคุณเจ้านิมนต์ฟังเถิด คือ มีหมู่บ้านหมู่หนึ่งชื่อนาฬกคาม ตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกของพระนครราชคฤห์ ดิฉันเป็นบุตรสะใภ้ประจำตระกูลของบ้านนั้นอันตั้งอยู่ภายในบุรี ชุมนุมในหมู่บ้านนั้นเรียกดิฉันว่าเสสวดี ดิฉันมีใจชื่นบาน ได้ก่อสร้างกุศลกรรมไว้ในชาตินั้น คือได้บูชาพระธาตุพระธรรมเสนาบดี นามว่า อุปติสสะ ซึ่งเป็นที่บูชาของทวยเทพและมนุษย์ทั้งหลายผู้มากไปด้วยคุณความดีมีศีลเป็นต้นหาประมาณมิได้ ซึ่งนิพพานไปแล้ว ด้วยเครื่องสักการะหลายอย่าง ล้วนแต่รัตนะและดอกคำ ก็แหละครั้นบูชาพระธาตุของพระผู้แสวงหาซึ่งคุณอย่างยอดยิ่ง ผู้ถึงอนุปทิเสสนิพพานธาตุแล้ว ซึ่งในที่สุดยังเหลืออยู่แต่พระธาตุเท่านั้น ครั้นดิฉันละกายมนุษย์นั้นแล้วจึงได้มาเกิดในดาวดึงส์สวรรค์ชั้นไตรทศ อยู่ประจำวิมานในเทวโลก.

จบ เสสวดีวิมานที่ ๗.

๘ ปีตวตฺเถ ปีตธเช ปีตาลงฺการภูสิเต

ปีตนฺตราหิ วคฺคูหิ อปิลนฺธา ว โสภสิ

กา กมฺพุกายุรธเร กญฺจนาเวฬภูสิเต

เหมชาลกสญฺฉนฺเน นานารตนมาลินี

โสวณฺณมยา โลหิตงฺกมยา จ

มุตฺตามยา เวฬุริยามยา จ

มสารคลฺลา สหโลหิตงฺกา

ปาเรวตกฺขีหิ มณีหิ จิตฺตตา

โกจิ โกจิ เอตฺถ มยูรสุสฺสโร

หํสสฺส รญฺโญ กรวีกสุสฺสโร

เตสํ สโร สุยฺยติ วคฺคุรูโป

ปญฺจงฺคิกํ ตุริยมิวปฺปวาทิตํ

รโถ จ เต สุโภ วคฺคู ๑ นานารตนจิตฺตงฺโค ๒

นานาวณฺณีหิ ธาตูหิ สุวิภตฺโต ว โสภติ

ตสฺมึ รเถ กาญฺจนพิมฺพวณฺเณ

ยตฺถ ฐิตา ภาสสิมํ ปเทสํ

เทวเต ปุจฺฉิตาจิกฺข กิสฺส กมฺมสฺสิทํ ผลนฺติ ฯ

โสวณฺณชาลํ ๓ มณิโสณฺณจิตฺตํ

มุตฺตาจิตฺตํ เหมชาเลน ฉนฺนํ

ปรินิพฺพุเต โคตเม อปฺปเมยฺเย

ปสนฺนจิตฺตา อหมาภิโรปยึ

ตาหํ กมฺมํ กริตฺวาน กุสลํ พุทฺธวณฺณิตํ

อเปตโสกา สุขิตา สมฺปโมทามนามยาติ ฯ

มลฺลิกาวิมานํ อฏฺฐมํ ฯ

๑ ม. ยุ. วคฺคุ ฯ ๒ ม. ยุ. นานารตนจิตฺติโต ฯ ๓ ม. มณิโสณฺณจิตฺติตํ ฯ

โป. มณิโสวณฺณจิตฺตํ ฯ

ดูกรนางเทพธิดา ผู้มีผ้านุ่งห่มและธงล้วนแต่สีเหลือง ประดับประดาด้วยเครื่องก็ล้วนเหลือง เธอถึงจะไม่ประดับด้วยเครื่องประดับอันงดงามเหลืองอร่ามเช่นนี้ ก็ยังงามโดยธรรมชาติ ดูกรนางเทพธิดา ผู้มีเครื่องประดับล้วนแต่ทองคำธรรมชาติ แก้วไพฑูรย์ จินดา มีกายาปกคลุมไว้ด้วยร่างแหทองคำเหลืองอร่าม เป็นระเบียบงดงามด้วยสายแก้วสีต่างๆ สายแก้วเหล่านั้น ล้วนแต่สำเร็จด้วยทองคำธรรมชาติ แก้วทับทิมแก้วมุกดา แก้วไพฑูรย์ บางสายก็ล้วนแล้วด้วยแก้วลาย คล้ายตาแมวบ้างก็สำเร็จด้วยแก้วแดงคล้ายสีเลือด บ้างก็สำเร็จด้วยแก้วอันสดใสสีตานกพิลาป เครื่องประดับทั้งหมดที่ตัวของท่านนี้ทุกๆ สาย ยามต้องลมพัด มีเสียงไพเราะเหมือนเสียงนกยูงพญาหงส์ทองหรือเสียงนกการะเวก หรือมิฉะนั้นก็เสียงเบญจางคดุริยดนตรี ที่พวกคนธรรพ์พากันบรรเลงเป็นคู่ๆ อย่างไพเราะน่าฟังก็ปานกัน อนึ่ง รถของท่านงดงามมาก หลากไปด้วยเนาวรัตนนานาพรรณ อันบุญกรรมจัดสรรมาให้จากธาตุนานาชนิด ดูมูลมองพิจิตรจรัสจำรูญยามท่านยืนอยู่เหนือสุพรรณรถขับไปถึงประเทศใด ที่ตรงนั้นก็สว่างไสวไปทั่วถึงกัน ดูกรนางเทพธิดา อาตมาถามท่านแล้ว ท่านจงตอบอาตมาว่า นี้เป็นผลแห่ง

กรรมอะไร?

นางมัลลิกาเทพธิดาตอบว่า

พระคุณเจ้าขา ดิฉันมีร่างกายซึ่งปกปิดไว้ด้วยร่างแหทองคำ วิจิตรไปด้วยแก้วแดงอ่อนๆ และแก้วมุกดา นับว่าดิฉันคลุมร่างไว้ด้วยตาข่ายทองคำเช่นนี้ ก็เพราะดิฉันมีจิตผ่องใส ได้บูชาพระโคดมบรมครูผู้ทรงพระคุณหาประมาณมิได้ ซึ่งเสด็จเข้าสู่นิพพานไปแล้ว ครั้นดิฉันทำกุศลธรรมที่พระพุทธเจ้าทั้งหลายสรรเสริญแล้ว จึงสร่างโศก หมดโรคภัย ได้รับแต่ความสุขกาย สุขใจ รื่นเริงบันเทิงใจเป็นนิตย์.

จบ มัลลิกาวิมานที่ ๘.

๙ กา นาม ตฺวํ วิสาลกฺขี รมฺเม จิตฺตลตาวเน

สมนฺตา อนุปริยาสิ นารีคณปุรกฺขิตา

ยทา เทวา ตาวตึสา ปวิสนฺติ อิมํ วนํ

สโยคฺคา สรถา สพฺเพ จิตฺรา โหนฺติ อิธาคตา

ตุยฺหญฺจ อิธ ปตฺตาย อุยฺยาเน วิจรนฺติยา

กาเยน ทิสฺสติ จิตฺตํ เกน รูปํ ตเวทิสํ

เทวเต ปุจฺฉิตาจิกฺข กิสฺส กมฺมสฺสิทํ ผลํ (อิติ ฯ)

เยน กมฺเมน เทวินฺท รูปํ มยฺหํ คตี จ เม

อิทฺธี จ อานุภาโว จ ตํ สุโณหิ ปุรินฺทุํ

อหํ ราชคเห รมฺเม สุนนฺทา นาม อุปาสิกา

สทฺธาสีเลน สมฺปนฺนา สํวิภาครตา สทา

อจฺฉาทนญฺจ ภตฺตญฺจ เสนาสนํ ปทีปิยํ

อทาสึ อุชุภูเตสุ วิปฺปสนฺเนน เจตสา

จาตุทฺทสึ ปญฺจทสึ ยา จ ปกฺขสฺส อฏฺฐมี

ปาฏิหาริยปกฺขญฺจ อฏฺฐงฺคสุสมาคตํ

อุโปสถํ อุปวสึ สทา สีเล สุสํวุตา

ปาณาติปาตา วิรตา มุสาวาทา จ สญฺญตา

เถยฺยา จ อติจารา จ มชฺชปานา จ อารกา

ปญฺจสิกฺขาปเท รตา อริยสจฺจาน โกวิทา

อุปาสิกา จกฺขุมโต โคตมสฺส ยสสฺสิโน

ตสฺสา เม ญาติกุลํ อาสิ สทา มาลาภิหารติ

ตาหํ ภควโต ถูเป สพฺพเมวาภิโรปยึ

อุโปสเถวหํ คนฺตฺวา มาลาคนฺธวิเลปนํ

ถูปสฺมึ อภิโรเปสึ ปสนฺนา สเกหิ ปาณิหิ

เตน กมฺเมน เทวินฺท รูปํ มยฺหํ คตี จ เม

อิทฺธี จ อานุภาโว จ ยญฺจ มาลาภิโรปยึ

ยญฺจ สีลวตี อาสึ น ตํ ตาว วิปจฺจติ

อาสา จ ปน เม เทวินฺท สกทาคามินี สิยนฺติ ฯ

วิสาลกฺขิวิมานํ นวมํ ฯ

ดูกรแม่เทพธิดาผู้มีนัยย์ตางาม เธอชื่อไร ได้ทำกรรมอะไรไว้ จึงได้มีหมู่นางฟ้าแวดล้อมเป็นบริวารเดินวนเวียนอยู่รอบๆ ในสวนจิตรลดาอันน่ารื่นรมย์ ในคราวที่พวกเทวดาชั้นดาวดึงส์ ล้วนแต่ขึ้นม้า ขึ้นรถตบแต่งร่างกายวิจิตรงดงาม เข้าไปยังสวนนั้นแล้ว จึงมาในที่นี้ แต่เมื่อเธอพอมาถึงในที่นี้ กำลังเที่ยวชมสวน รัศมีก็สว่างไสวไปทั่วจิตรลดาวันโอภาสของสวนมิได้ปรากฏ รัศมีของท่านมาข่มเสีย ดูกรแม่เทพธิดาฉันถามเธอแล้ว ขอเธอจงบอกว่า นี้เป็นผลแห่งกรรมอะไร?

นางสุนันทาเทพธิดาผู้เป็นอัครชายาทูลตอบว่า

ขอเดชะ ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นจอมเทพ ผู้ทรงบำเพ็ญทานมาแต่เก่าก่อน รูปอันสวยงาม คติ ฤทธิ์ และอานุภาพของหม่อมฉัน ย่อมมีได้ด้วยกรรมอันใด ขอพระองค์จงทรงสดับกรรมนั้น หม่อมฉันเป็นอุบาสิกามีนามว่าสุนันทาอยู่ในพระนครราชคฤห์อันน่ารื่นรมย์ ถึงพร้อมด้วยศรัทธา และศีล ยินดีในการจำแนกทานทุกเมื่อ คือหม่อมฉันมีจิตเลื่อมใส ได้ถวายผ้านุ่งผ้าห่ม ภัตตาหาร เสนาสนะและเครื่องประทีป ในภิกษุทั้งหลายผู้เที่ยงตรง ทั้งได้รักษาอุโบสถ อันประกอบด้วยองค์ ๘ ประการตลอดวัน ๑๔ ค่ำ วัน ๑๕ ค่ำ และวัน ๘ ค่ำแห่งปักษ์ และตลอดปฏิหาริยปักษ์ เป็นผู้สำรวมอยู่ในศีลเป็นนิตย์ หม่อมฉันยินดีแล้วในสิกขาบททั้ง ๕ คือ งดเว้นจากปาณาติบาต จากความเป็นขโมยจากการประพฤตินอกใจ ระมัดระวังจากการพูดเท็จ และเว้นไกล

จากการดื่มน้ำเมา เป็นผู้ฉลาดในอริยสัจจธรรมทั้ง ๔

เป็นอุบาสิกาของพระสมณโคดมผู้มีพระจักษุ ผู้เรืองยศ บิดาของหม่อมฉันใช้ให้หม่อมฉันนำดอกไม้มาทุกๆ วัน หม่อมฉันได้บูชาที่สถูปอันเป็นที่บรรจุพระบรมธาตุของพระผู้มีพระภาคทุกๆ วัน ในวันอุโบสถหม่อมฉันมีใจผ่องใส ได้ถือเอาพวงมาลัย ของหอมและเครื่องลูบไล้ไปบูชาพระสถูปของพระผู้มีพระภาคนั้นด้วยมือของตน ข้าแต่พระองค์ผู้จอมเทพ รูปอันสวยงาม คติ ฤทธิ์ และอนุภาพเช่นนี้ เกิดมีแก่หม่อมฉันเพราะกรรมนั้น มิใช่ว่าผลที่หม่อมฉันได้บูชาพระสถูปด้วยพวงมาลัย และที่หม่อมฉันได้รักษาศีล จะให้ผลเท่านั้นก็หามิได้ ยังกลับให้หม่อมฉันพึงได้สกทาคามี ตามความปรารถนาของหม่อมฉันอีกด้วย.

จบ วิสาลักขิวิมานที่ ๙

๑๐ ปาริฉตฺตเก โกวิฬาเร รมณีเย มโนรเม

ทิพฺพมาลํ คนฺถมานา คายนฺตี สมฺปโมทสิ

ตสฺสา เต นจฺจมานาย องฺคมงฺเคหิ สพฺพโส

ทิพฺพา สทฺทา นิจฺฉรนฺติ สวนียา มโนรมา

ตสฺสา เต นจฺจมานาย องฺคมงฺเคหิ สพฺพโส

ทิพฺพา คนฺธา ปวายนฺติ สุจิคนฺธา มโนรมา

วิวตฺตมานา กาเยน ยา เวณีสุ ปิลนฺธนา

เตสํ สุยฺยติ นิคฺโฆโส ตุริเย ปญฺจงฺคิเก ยถา

วฏํสกา วาตธูตา วาเตน สมฺปกมฺปิตา

เตสํ สุยฺยติ นิคฺโฆโส ตุริเย ปญฺจงฺคิเก ยถา

ยาปิ เต สิรสฺมึ มาลา สุจิคนฺธา มโนรมา

วาติ คนฺโธ ทิสา สพฺพา รุกฺโข มญฺชูสโก ยถา

ฆายเส ตํ สุจิคนฺธํ รูปํ ปสฺสสิ อมานุสํ

เทวเต ปุจฺฉิตาจิกฺข กิสฺส กมฺมสฺสิทํ ผลํ (อิติ ฯ)

ปภสฺสรํ อจฺฉิมนฺตํ วณฺณคนฺเธน สญฺญุตํ

อโสกปุปฺผมาลาหํ พุทฺธสฺส อุปนามยึ

ตาหํ กมฺมํ กริตฺวาน กุสลํ พุทฺธวณฺณิตํ

อเปตโสกา สุขิตา สมฺปโมทามนามยาติ ฯ

ปาริฉตฺตกวิมานํ ทสมํ ฯ

อุทฺทานํ

อุฬารํ อุจฺฉุปลฺลงฺกํ ๑ ลตา จ คุตฺติเลน จ

ททฺทลฺล เสสวตี มลฺลี วิสาลกฺขิ ปาริฉตฺตโก

วคฺโค เตน ปวุจฺจตีติ ฯ

ปาริฉตฺตกวคฺโค ตติโย ฯ

ดูนางเทพธิดา ท่านมาเก็บเอาดอกปาริกฉัตตกะ มีสีงามหอมหวนยวนใจอันเป็นดอกไม้ทิพย์ มาร้อยกรองเป็นพวงมาลัยประดับกายขับร้องเล่นสำเริงอยู่ เมื่อท่านกำลังฟ้อนรำอยู่ เสียงอันเป็นทิพย์น่าฟังวังเวงใจเปล่งจากอวัยวะใหญ่น้อยพร้อมๆ กัน ทั้งกลิ่นทิพย์อันหอมหวนยวนใจก็ฟุ้งขจรไปจากอวัยวะใหญ่น้อยทุกๆ ส่วน เมื่อท่านไหวกายผายผันกลับไปมา เสียงเครื่องประดับอันท่านประดับไว้ที่ช้องผมทุกๆ แห่ง เมื่อคราวลมพัดพานมาต้องเข้า ก็เปล่งเสียงไพเราะ คล้ายกับเสียงดนตรีเครื่อง ๕อนึ่ง เสียงแห่งมาลัย เครื่องประดับเศียร คือ มงกุฏ ที่ถูกลมพัดต้องเข้าแล้วก็กังวานไพเราะ คล้ายกับเสียงดนตรีเครื่อง ๕ แม้กลิ่นแห้งดอกไม้ที่ท่านสอดแซมไว้บนเศียรเกล้า ก็มีกลิ่นหอมหวนชวนให้ชื่นใจหอมฟุ้งไปทั่วสารทิศ ดังต้นอุโลกที่มีอยู่บนเขาคันธมาทน์ ฉะนั้น ท่านย่อมสูดดมกลิ่นอันหอมหวนนั้น ทั้งได้ชมรูปทิพย์ซึ่งมิใช่ของมนุษย์ดูกรนางเทพธิดา อาตมาถามท่านแล้ว ขอท่านจงบอก นี้เป็นผลแห่ง

กรรมอะไร?

นางเทพธิดานั้นตอบว่า

พระคุณเจ้าขา แต่ก่อน เมื่อดิฉันยังอยู่ในเมืองมนุษย์ ได้น้อมนำเอาดอกอโศกซึ่งมีเกษรงามเลื่อมประภัสสร มีกลิ่นหอมฟุ้ง ไปบูชาพระพุทธเจ้า ครั้นดิฉันทำกุศลกรรมที่พระพุทธเจ้าทรงสรรเสริญแล้วจึงสร่างโศกหมดโรคภัย ได้รับแต่ความสุขกายสุขใจ รื่นเริงบันเทิงอยู่

เป็นนิตย์.

จบ ปาริฉัตตกวิมานที่ ๑๐

_____________________

รวมวิมานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. อุฬารวิมาน ๒. อังฉุวิมาน

๓. ปัลลังกวิมาน ๔. ลตาวิมาน

๕. คุตติลวิมาน ๖. ทัททัลลวิมาน

๗. เสสวดีวิมาน ๘. มัลลิกาวิมาน

๙. วิสาลักขิวิมาน ๑๐. ปาริฉัตตกวิมาน.

จบ ปาริฉัตตกวรรคที่ ๓.