๑๔. มหารถวิมาน เล่ม ๒๖

๑๔ สหสฺสยุตฺตํ หยวาหนํ สุภํ

อารุยฺหิมํ สนฺทนเนกจิตฺตํ

อุยฺยานภูมึ อภิโต อนุกฺกมํ

ปุรินฺทโท ภูตปตีว วาสโว

โสวณฺณมยา เต รถกุพฺพรา อุโภ

ผเลหิ อํเสหิ อตีว สงฺคตา

สุชาตคุมฺพา นรวีรนิฏฺฐิตา

วิโรจติ ปณฺณรเสว จนฺโท

สุวณฺณชาลาวิตโต ๒ รโถ อยํ

พหูหิ นานารตเนหิ จิตฺติโต

สุนนฺทิโฆโส จ สุภสฺสโร จ

วิโรจติ จามรหตฺถพาหุหิ

อิมา จ นาโภฺย มนสาหิ ๓ นิมฺมิตา

รถสฺส ปาทนฺตรมชฺฌภูสิตา

อิมา จ นาโภฺย สตราชิจิตฺติตา

สเตริตา ๔ วิชฺชุริวปฺปภาสเร

อเนกจิตฺตาวิตโต ๑ รโถ อยํ

ปุถู จ เนมี จ สหสฺสรํสิโย ๒

เตสํ สโร สุยฺยติ วคฺคุรูโป

ปญฺจงฺคิกํ ตุริยมิวปฺปวาทิตํ

สิรสฺมึ จิตฺตํ มณิสนฺทกปฺปิตํ ๓

สทา วิสุทฺธํ รุจิรํ ปภสฺสรํ

สุวณฺณราชีหิ อตีว สงฺคตํ

เวฬุริยราชีหิ อตีว โสภติ

อิเม จ วาฬี มณิสนฺทกปฺปิตา ๓

อาโรหกมฺพู สุชวา พฺรหฺมูปมา

พฺรหา มหนฺตา พลิโน มหาชวา

มโน ตวญฺญาย ตเถว สึสเร

อิเม จ สพฺเพ สหิตา จตุกฺกมา

มโน ตวญฺญาย ตเถว สึสเร

สมํ วหนฺติ มุทุกา อนุทฺธตา

อาโมทมานา ตุรคานมุตฺตมา

ธุนนฺติ วคฺคนฺติ ปวตฺตนฺติ อมฺพเร

อพฺภุทฺธุนนฺตา สุกเต ปิลนฺธเน

เตสํ สโร สุยฺยติ วคฺคุรูโป

ปญฺจงฺคิกํ ตุริยมิวปฺปวาทิตํ

รถสฺส โฆโส อปิลนฺธนานิ ๑

ขุรสฺส นาทิ อภิหึสนาย จ

โฆโส สุวคฺคู สมิตสฺส สุยฺยติ

คนฺธพฺพตุริยานิ วิจิตฺรสวเน

รเถ ฐิตา ตา มิคมนฺทโลจนา

อาฬารปมฺหา หสิตา ปิยํวทา

เวฬุริยชาลา วินตา ๒ ตนุจฺฉวา

สเทว คนฺธพฺพสุรคฺคปูชิตา

รตฺตา รตฺตมฺพรปีตวาสสา

วิสาลเนตฺตา อภิรตฺตโลจนา

กุเลสุ ชาตา สุตนู สุวิมฺหิตา ๓

รเถ ฐิตา ปญฺชลิกา อุปฏฺฐิตา

ตา กมฺพุกายุรธรา สุวาสสา

สุมชฺฌิมา อูรุถโนปปนฺนา

วฏฺฏงฺคุลิโย สุมุขา สุทสฺสนา

รเถ ฐิตา ปญฺชลิกา อุปฏฺฐิตา

อญฺญาสุ เวณีสุ สุมิสฺสเกสิโย ๔

สมํ วิภตฺตาหิ ปภสฺสราหิ จ

อนุปุพฺพตา ตา ตว มานเส รตา

รเถ ฐิตา ปญฺชลิกา อุปฏฺฐิตา

อาเวฬินิโย ปทุมุปฺปลจฺฉทา

อลงฺกตา จนฺทนสารโวสิตา ๑

อนุปุพฺพตา ตา ตว มานเส รตา

รเถ ฐิตา ปญฺชลิกา อุปฏฺฐิตา

ตา มาลินิโย ปทุมุปฺปลจฺฉทา

อลงฺกตา จนฺทนสารโวสิตา

อนุปุพฺพตา ตา ตว มานเส รตา

รเถ ฐิตา ปญฺชลิกา อุปฏฺฐิตา

กณฺเฐสุ เต ๒ ยานิ ปิลนฺธนานิ จ

หตฺเถสุ ปาเทสุ ตเถว สีเส

โอภาสยนฺติ ทส สพฺพโต ๓ ทิสา

อพฺภุทฺทยํ สารทิโกว ภาณุมา

วาตสฺส เวเคน จ สมฺปกมฺปิตา

ภุเชสุ มาลา อปิลนฺธนานิ จ

มุญฺจนฺติ โฆสํ รุจิรํ สุจึ สุภํ

สพฺเพหิ วิญฺญูหิ สุสตฺตรูปํ ๔

อุยฺยานภุมฺยา จ ทุวฏฺฐิโต ๕ ฐิตา

รถา จ นาคา ตุริยานิ วาสโร ๑

ตเมว เทวินฺท ปโมทยนฺติ

วีณา ยถา โปกฺขรปตฺตพาหุหิ

อิมาสุ วีณาสุ พหูสุ วคฺคูสุ

มนุญฺญรูปาสุ หทเยริตมฺปิ ตํ

ปวชฺชมานาสุ อตีว อจฺฉรา

ภมนฺติ กญฺญา ปทุเมสุ สิกฺขิตา

ยถา จ คีตานิ จ วาทิตานิ จ

นจฺจานิ จิมานิ สเมนฺติ เอกโต

อเถตฺถ นจฺจนฺติ อเถตฺถ อจฺฉรา

โอภาสยนฺติ อุภโต ว รตฺติยา

โส โมทสิ ตุริยคณปฺปโพธโน

มหียมาโน วชิราวุโธริว

อิมาสุ วีณาสุ พหูสุ วคฺคูสุ

มนุญฺญรูปาสุ หทเยริตมฺปิ ตํ่

กึ ตฺวํ ปุเร กมฺมมกาสิ อตฺตนา

มนุสฺสภูโต ปุริมาย ชาติยา

อุโปสถํ กึ ว ตุวํ อุปาวิสิ

กึ ธมฺมจริยํ วตมาภิโรจสิ

นยิทํ อปฺปสฺส กตสฺส กมฺมุโน

ปุพฺเพ สุจิณฺณสฺส อุโปสถสฺส วา

อิทฺธานุภาโว วิปุโล อยํ ตว

ยํ เทวสงฺฆํ อภิโรจเส ภุสํ

ทานสฺส เต อิทํ ผลํ อโถ สีลสฺส วา ปน

อโถ อญฺชลิกมฺมสฺส ตมฺเม อกฺขาหิ ปุจฺฉิโต (อิติ) ฯ

โส เทวปุตฺโต อตฺตมโน โมคฺคลฺลาเนน ปุจฺฉิโต

ปญฺหํ ปุฏฺโฐ วิยากาสิ ยสฺส กมฺมสฺสิทํ ผลํ

ชิตินฺทฺริยํ พุทฺธมโนมนิกฺกมํ

นรุตฺตมํ กสฺสปมคฺคปุคฺคลํ

อปาปุรนฺตํ อมตสฺส ทฺวารํ

เทวาติเทวํ สตปุญฺญลกฺขณํ

ตมทฺทสํ กุญฺชรโมฆติณฺณํ

สุวณฺณสิงฺคินทพิมฺพสาทิสํ

ทิสฺวาน ตํ ขิปฺปมหุํ สุจิมโน

ตเมว ทิสฺวาน สุภาสิตทฺธชํ

ตมนฺนปานํ อถ วาปิ จีวรํ

สุจึ ปณีตํ รสสา อุเปตํ

ปุปฺผาภิกิณฺณมฺหิ สเก นิวาสเน

ปติฏฺฐเปสึ ส อสงฺคมานโส

ตมนฺนปาเนน จ จีวเรน จ

ขชฺเชน โภชฺเชน จ สายเนน จ

สนฺตปฺปยิตฺวา ทิปทานมุตฺตมํ

โส สคฺคโส เทวปุเร รมามหํ

เอเตนุปาเยน อิมํ นิรคฺคลํ

ยญฺญํ ยชิตฺวา ติวิธํ วิสุทฺธํ

ปหายหํ มานุสฺสกํ สมุสฺสยํ

อินฺทสโม เทวปุเร รมามหํ

อายุญฺจ วณฺณญฺจ สุขํ พลญฺจ

ปณีตรูปํ อภิกงฺขตา มุนิ

อนฺนญฺจ ปานญฺจ พหุํ สุสงฺขตํ

ปติฏฺฐเปตพฺพมสงฺคมานโส

อิมสฺมึ โลเก ปรสฺมึ วา ปน

พุทฺเธน เสฏฺโฐ จ สโม น วิชฺชติ

อาหุเนยฺยานํ ปรมาหุตํ ๑ คโต

ปุญฺญตฺถิกานํ วิปุลปฺผเลสินนฺติ ฯ

มหารถวิมานํ จุทฺทสมํ ฯ

อุทฺทานํ

มณฺฑูโก เรวตี ฉตฺโต กกฺกฏโก ๒ ทฺวารปาลโก

เทฺว กรณียา เทฺว สูจี ตโย นาคา จ เทฺว รถา

ปุริสานํ ปญฺจโม วคฺโคติ ปฐโม วคฺโค ๓ ปวุจฺจตีติ ฯ

ภาณวารํ ตติยํ ฯ

๑ ม. นนฺทเน จ วเน ฯ ยุ. ปวเน ฯ ๒ สุวณฺณชาลาวตโตติปิ ทิสฺสติ ฯ

๓ ม. ยุ. มนสาภินิมฺมิตา ฯ ๔ ม. สเตรตา ฯ

๑ อเนกจิตฺตาวตโตติปิ ทิสฺสติ ฯ ๒ ม. สหสฺสรํสิโก ฯ

๓ ...จนฺท... อิติปิ ทิสฺสติ ฯ

๑ อปิลนฺธนานญฺจ อิติปิ ทิสฺสติ ฯ ๒ เวฬุริยชาลาวิตตาติปิ ทิสฺสติ ฯ

๓ สุจิมฺหิตาติปิ ทิสฺสติ ฯ ๔ อญฺญา สุเวณี สุสฺ มิสฺสเกสิโยติปิ ทิสฺสติ ฯ

๑ ม ... วาสิตา ฯ ๒ ยุ. ตว ฯ ๓ ม. สพฺพโส ฯ

๔ โป. สุตคฺครูปํ ฯ ม. สุตพฺพรูปํ ฯ ๕ ม. ทุวทฺธโต ฯ ยุ. ทุหฏฺฐโต ฯ

๑ จ สโรติปิ ทิสฺสติ ฯ

๑ ม. ยุ. ปรมาหฺตึ ฯ ๒ ม. ยุ. กกฺกโฏ ฯ ๓ ยุ. ปฐโม วคฺโคติ อิเม ปาฐา นตฺถิ ฯ

ท่านขึ้นรถม้าอันงามวิจิตรมิใช่น้อย เทียมด้วยม้าหนึ่งพันมาในที่ใกล้ภูมิสถานอุทยาน ย่อมรุ่งเรือง ดุจท้าววาสวปุรินททะผู้เป็นใหญ่กว่าเทวดาแม่แคร่รถทั่งสองของท่านก็ล้วนแล้วด้วยทองคำ ปูเรียบด้วยแผ่นกระดานทองสนิทดี มีลูกกรงอันจัดไว้ได้ระเบียบเรียบร้อย ดังสำเร็จด้วยนายช่างผู้มีความเพียร งามไพโรจน์ดุจพระจันทร์ในวันเพ็ญ รถของท่านนี้ปกคลุมด้วยข่ายทอง วิจิตรด้วยรตนะต่างๆ อย่างมากมาย มีเสียงกึกก้องไพเราะ น่าเพลิดเพลิน รุ่งเรืองไปด้วยหมู่เทพบุตรและเทพนารีผู้ถือจามร

อนึ่ง ดุมรถเหล่านี้วิจิตรไปด้วยลวดลายอย่างละร้อย ดุจว่าเนรมิตแล้วดังใจนึก สว่างไสวดังสายฟ้าแลบ นับได้ด้านละร้อย รถนี้ปกคลุมด้วยมาลากรรมอันวิจิตรเป็นอเนก กงใหญ่อันมีรัศมีตั้งพัน เสียงแห่งกงเหล่านั้นดังไพเราะดุจดนตรีเครื่อง ๕ อันบุคคลบรรเลงแล้ว ที่งอนรถร้อยด้วยแก้วมณีกลมดุจมณฑล พระจันทร์ งามวิจิตร แต่งด้วยลายทองลายแก้วไพฑูรย์งามยิ่งนัก บริสุทธิ์ผุดผ่องทุกเมื่อ ม้าเหล่านี้ผูกสอดแล้วด้วยแก้วมณี ทั้งสูงทั้งใหญ่ ว่องไว ดังพรหมพลีมีฤทธิ์มาก อ้วนพี มีกำลังเร็วมาก รู้ใจของท่านวิ่งไปได้รวดเร็วดังใจนึก ม้าทั้งหมดนี้อดทนไปด้วยเท้า ๔ รู้ใจของท่าน วิ่งไปได้รวดเร็วดังใจนึก

เป็นม้าอ่อนโยน ไม่ลำพอง วิ่งเรียบยังใจผู้ขับขี่ให้เบิกบาน เป็นม้าอันอุดมกว่าม้าทั้งหลาย ผูกสอดเครื่องประดับอันนายช่างทองทำดีแล้วสลัดขนหางอยู่ไปมา บางทีก็วิ่งยกย่างเท้าไป บางทีก็เหาะไป เสียงแห่งเครื่องประดับเหล่านั้น ดังไพเราะน่าฟัง ดังดนตรีเครื่อง ๕ อันบุคคลบรรเลงแล้ว เสียงรถเสียงเครื่องประดับทั้งหลาย เสียงบันลือแห่งกลีบม้า เสียงม้าคำรนร้อง และเสียงเทพเจ้าผู้บันเทิง ดังไพเราะน่าฟัง ดังดนตรีแห่งคนธรรพ์ในสวนจิตรลดา มีนางเทพอัปสรทั้งหลายยืนอยู่บนรถ มีดวงตารุ่งเรืองดังตาลูกเนื้อทราย มีขนตาดก มีหน้ายิ้มแย้มพูดจาอ่อนหวาน มีสรีระปกคลุมด้วยข่ายแก้วไพฑูรย์ มีผิวพรรณอันละเอียดอ่อน

ผู้อันคนธรรพ์เทวดาผู้เลิศบูชาแล้ว นุ่งห่มผ้าแดงและผ้าเหลืองอันน่ากำหนัดรักใคร่ มีตากว้างยาว มีดวงตางาม มีสรีระงดงาม หัวเราะเพราะพริ้งเกิดแล้วในตระกูล นางอัปสรทั้งหลายยืนประนมปรากฏอยู่บนรถ สอดสวมกำไลทองมีร่างส่วนกลางงดงาม มีลำขาและถันอันสมบูรณ์ นิ้วมือกลม หน้างาม น่าดูน่าชม นางอัปสรบางพวกยืนประนมมืออยู่บนรถ มีช้องผมอันงาม ล้วนแต่เป็นสาวรุ่นๆมีผมอันสอดแซมด้วยแก้วมาลา ลอนผมเรียบร้อย งดงาม แบ่งออกเท่าๆ กัน นางอัปสรเหล่านั้น มีกิริยาเรียบร้อย มีใจยินดีต่อท่านนางอัปสรทั้งหลายยืนประนมมือปรากฏบนรถ บางเหล่าสวมพวงมาลัยปกคลุมไปด้วยดอกประทุมและดอกอุบล ตบแต่งแล้วด้วยมาลามาลัยลูบไล้ด้วยแก่นจันทน์

นางเทพอัปสรเหล่านั้นมีกิริยาเรียบร้อย มีใจยินดีต่อท่าน นางเทพอัปสรทั้งหลายยืนประนมมือปรากฏอยู่บนรถ บางพวกสว่างไสวไปทั่วทุกทิศ ด้วยเครื่องประดับทั้งหลายที่ประดับแล้วที่คอที่มือ ที่เท้า ที่ศีรษะ ดุจพระอาทิตย์ส่องแสงอุทัยในสารทกาล ดอกไม้และเครื่องประดับที่แขนทั้งสอง อันกำลังลมพัดพานแล้ว ย่อมเปล่งเสียงกึกก้องไพเราะเจริญใจ เป็นเสียงอันเลิศ อันวิญญูชนทั้งปวงพึงฟังดูกรท่านผู้เป็นจอมเทพ ก็เสียงอันเกิดแล้วเพราะรถ ช้างและดุริยางค์ดนตรีทั้งหลาย อันตั้งอยู่แล้วในภูมิสถานอุทยาน โดยสองข้างเหล่านั้นย่อมยังท่านให้บันเทิงใจ ดุจพิณทิพย์ทั้งหลาย มีรางและคันถือประกอบแล้วเรียบร้อย

อันนักดีดพิณบรรเลงอยู่ ย่อมยังชนผู้ฟังให้บันเทิงฉะนั้น เมื่อพิณเป็นอันมากนี้ มีเสียงไพเราะเจริญใจ อันนางอัปสรทั้งหลายบรรเลงอยู่ แม้เสียงนั้นจับใจยิ่งนัก นางเทพกัญญาทั้งหลายผู้ได้ศึกษาแล้ว พากันฟ้อนรำขับร้องอยู่ในดอกปทุมทั้งหลายเปรียบเหมือนการขับร้อง การฟ้อนรำ และการประโคม ย่อมประสานเสียงเป็นเสียงเดียวกัน ฉะนั้น นางเทพอัปสรบางพวกฟ้อนรำอยู่บนรถของท่านนี้ และนางเทพอัปสรบางพวกย่อมยังทศทิศให้สว่างไสว ในข้างทั้งสองในประเทศนั้น ด้วยสรีระของตนและด้วยรัศมีแห่งวัตถาภรณ์ ท่านนั้นเป็นผู้อันหมู่ทิพยดนตรีปลุกปลื้ม บันเทิงใจ อันหมู่ทวยเทพทั้งหลายบูชาอยู่ ดุจท้าววชิราวุธ

เมื่อพิณทิพย์เป็นอันมากนี้ เสียงไพเราะเจริญใจ อันนางอัปสรทั้งหลายบรรเลงอยู่ แม้เสียงนั้นก็จับใจอย่างยิ่งเมื่อชาติก่อน ท่านได้ทำกรรมอะไรไว้ด้วยตนเอง ชาติก่อน ท่านเป็นมนุษย์ได้รักษาอุโบสถ หรือว่าได้ชอบใจการประพฤติธรรม และการสมาทานวัตรอะไร การที่ท่านมีอิทธานุภาพอันไพบูลย์รุ่งโรจน์โชติช่วงครอบงำซึ่งหมู่เทวดาอย่างยิ่ง นี้ไม่ใช่ผลแห่งกรรมอันท่านทำแล้ว หรือแห่งอุโบสถอันท่านประพฤติแล้วในชาติก่อน มีประมาณนิดหน่อยเลยนี่เป็นผลแห่งทาน ศีลหรืออัญชลีกรรมของท่าน อาตมาถามแล้วขอท่าน

จงบอกผลกรรมนั้นแก่อาตมา?

เทพบุตรนั้น อันพระมหาโมคคัลลานเถระถามแล้ว มีความปลาบปลื้มใจจึงพยากรณ์ปัญหาแห่งผลกรรมที่ถูกถามนั้นว่า เมื่อชาติก่อน ข้าพเจ้าได้เห็นพระพุทธเจ้าผู้มีอินทรีย์อันชนะแล้ว มีความก้าวหน้าไม่ต่ำทรามผู้สูงสุดกว่านระ ทรงพระนามว่ากัสสปเป็นอัครบุคคล ผู้เปิดประตูแห่งอมตธรรม เป็นเทวดายิ่งกว่าเทวดา มีมหาปุริสลักษณะอันเกิดแล้วด้วยอำนาจบุญตั้งร้อย ผู้เช่นกับกุญชรข้ามโอฆะได้แล้ว มีพระรูปงามดุจทองสิงคิวรรณและทองชมพูนุท ครั้นได้เห็นพระพุทธเจ้าพระองค์นั้นแล้วก็เกิดความเลื่อมใสทันที ข้าพเจ้าได้เห็นพระพุทธเจ้า ผู้เป็นธงชัยแห่งพระธรรมได้ถวายข้าวและน้ำ อันประกอบด้วยรสอร่อย สะอาด ประณีตกับทั้งจีวร แก่พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ในที่อยู่ของตนอันเกลื่อนกล่นไปด้วยดอกไม้ ข้าพเจ้ามีใจไม่ข้องอยู่ในอะไรๆ ได้อังคาสพระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ซึ่งเป็นผู้สูงสุดกว่าหมู่สัตว์ ด้วยข้าว น้ำ จีวรของเคี้ยว ของบริโภค และของควรลิ้ม จึงรื่นรมย์อยู่ในสวรรค์อันเป็นเทพบุรีโดยอุบายนี้ ข้าพเจ้าได้ถวายมหาทานที่ควรบูชาอันบริสุทธิ์ ๓อย่างนี้เสมอๆ ละร่างมนุษย์แล้ว เป็นผู้เสมอด้วย พระอินทร์ รื่นรมย์

อยู่ในเทพบุรี.

โคบาลเทพบุตร ครั้นบอกบุรพกรรมอันตนทำแล้วแก่พระเถระด้วยประการดังนี้แล้ว บัดนี้มีความปรารถนาเพื่อยังชนแม้เหล่าอื่นให้ดำรงอยู่ในนิสสยสมบัติ เมื่อจะประกาศความเลื่อมใสของตนในพระตถาคต จึงกล่าวคาถา ๒ คาถาความว่า

ข้าแต่ท่านผู้เป็นมุนี เมื่อใครๆ หวังซึ่งอายุ วรรณะ สุขะ พละ และรูปอันประณีต อย่างพึงมีใจข้องอยู่ในสิ่งอื่น พึงยังข้าวและน้ำอันตนตบแต่งดีแล้วเป็นอันมาก ให้ตั้งไว้ในพระพุทธเจ้า เพราะใครๆ ในโลกนี้หรือโลกอื่น จะเป็นผู้ประเสริฐหรือเสมอด้วยพระพุทธเจ้า มิได้มีพระตถาคตเจ้านั้นถึงแล้วซึ่งความเป็นผู้ควรบูชาอย่างยิ่ง กว่าบุคคลผู้ควรบูชาทั้งหลาย ของชนผู้มีความต้องการบุญ แสวงหาผลอันไพบูลย์.

จบ มหารถวิมานที่ ๑๔.

________________________

รวมวิมานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. มัณฑุกเทวปุตตวิมาน ๒. เรวดีวิมาน

๓. ฉัตตมาณวกวิมาน ๔. กักกฏรสทายกวิมาน

๕. ทวารปาลกวิมาน ๖. กรณียวิมานที่ ๑

๗. กรณียวิมานที่ ๒ ๘. สูจิวิมานที่ ๑

๙. สูจิวิมานที่ ๒ ๑๐. นาควิมานที่ ๑

๑๑. นาควิมานที่ ๒ ๑๒. นาควิมานที่ ๓

๑๓. จูฬรถวิมาน ๑๔. มหารถวิมาน.

จบ มหารถวรรคที่ ๕.

จบ ภาณวารที่ ๓.