๑๔. มหารถวิมาน เล่ม ๒๖

สหสฺสยุตฺตํ หยวาหนํ สุภํ

อารุยฺหิมํ สนฺทนํ เนกจิตฺตํ

อุยฺยานภูมึ อภิโต อนุกฺกมํ

ปุรินฺทโท ภูตปตีว วาสโว.

ท่านขึ้นรถเทียมด้วยม้า ๑,๐๐๐ ตัวเป็นพาหนะ

งามวิจิตรอเนกประการ รุ่งเรืองเหมือนกับท้าววาสวปุรินททะ

ผู้เป็นจอมเทพซึ่งกำลังเสด็จไปใกล้พื้นที่อุทยานโดยลำดับ

โสวณฺณมยา เต รถกุพฺพรา อุโภ

ผเลหิ (๑) อํเสหิ อตีว สงฺคตา

สุชาตคุมฺพา นรวีรนิฏฺฐิตา

แคร่รถทั้งสองข้างของท่านก็ล้วนแล้วด้วยทองคำ

ประกอบไม้เท้าแขนสองข้าง

ไม้คานทั้งสองสนิทดี มีลูกกรงจัดไว้ได้ระเบียบเรียบร้อย

เหมือนช่างศิลป์บรรจงจัดไว้เสร็จแล้ว

รถของท่านนี้รุ่งเรืองดังดวงจันทร์ในวันเพ็ญ

วิโรจตี ปณฺณรเสว จนฺโท.

สุวณฺณชาลาวตโต รโถ อยํ

พหูหิ นานารตเนหิ จิตฺติโต

สุนนฺทิโฆโส จ สุภสฺสโร จ

วิโรจตี จามรหตฺถพาหุหิ.

รถคันนี้คลุมด้วยข่ายทองคำ วิจิตรด้วยรัตนะต่าง ๆ มากมาย

มีเสียงกึกก้องไพเราะน่าเพลิดเพลิน ทั้งมีรัศมีรุ่งโรจน์

รุ่งเรืองด้วยหมู่เทวดาถือแส้จามร

อิมา จ นาโภฺย มนสาหิ นิมฺมิตา

รถสฺส ปาทนฺตรมชฺฌภูสิตา

อิมา จ นาโภฺย สตราชิจิตฺติตา

สเตริตา วิชฺชุริวปฺปภาสเร.

ดุมรถเหล่านี้ประดับตรงกลางระหว่างล้อรถ ประดุจเนรมิตด้วยใจ

ทั้งวิจิตรด้วยลวดลายเป็นร้อย สว่างไสวดังสายฟ้าแลบ

เนกจิตฺตาวตโต รโถ อยํ

ปุถู จ เนมี จ สหสฺสรํสิโย

เตสํ สโร สุยฺยติ วคฺคุรูโป

ปญฺจงฺคิกํ ตูริยมิวปฺปวาทิตํ.

รถคันนี้พราวไปด้วยลวดลายวิจิตรอเนกประการ

และกงล้อใหญ่มีรัศมีตั้งพัน

มีเสียงดังไพเราะน่าฟัง คล้ายดนตรีเครื่องห้าที่ขับประโคมแล้ว

สิรสฺมึ จิตฺตํ มณิจนฺทกปฺปิตํ (๑)

สทา วิสุทฺธํ รุจิรํ ปภสฺสรํ

สุวณฺณราชีหิ อตีว สงฺคตํ

เวฬุริยราชีว (๒) อตีว โสภติ.

งอนรถร้อยไว้ด้วยแก้วมณี มีสัณฐานกลมดังดวงจันทร์

วิจิตร บริสุทธิ์ งดงาม ผุดผ่องทุกเมื่อ

ประกอบด้วยลายทองเนียนสนิท งามล้ำดุจลายแก้วไพฑูรย์

อิเม จ วาฬี มณิจนฺทกปฺปิตา

อาโรหกมฺพู สุชวา พฺรหูปมา

พฺรหา มหนฺตา พลิโน มหาชวา

มโน ตวญฺญาย ตเถว สึสเร.

ม้าเหล่านี้ผูกร้อยไว้ด้วยแก้วมณี มีสัณฐานกลมดังดวงจันทร์

สูงใหญ่ ว่องไว เปรียบเหมือนม้าใหญ่ที่เจริญเติบโต

มีฤทธิ์มาก ทรงพลัง รวดเร็วมาก

รู้ใจของท่าน วิ่งไปได้เร็วดังใจนึก

อิเม จ สพฺเพ สหิตา จตุกฺกมา

มโน ตวญฺญาย ตเถว สึสเร (๑)

สมํ วหนฺตา มุทุกา อนุทฺธตา

อาโมทมานา ตุรคานมุตฺตมา.

ด้วยว่า ม้าทั้งหมดนี้อดทน เหยาะย่างไปด้วยเท้าทั้ง ๔

รู้ใจของท่าน วิ่งไปได้เร็วดังใจนึก มีกิริยาท่าทางนุ่มนวล

ไม่ลำพอง วิ่งเรียบ ทำให้ผู้ขับขี่เบิกบานใจ เป็นยอดม้าทั้งหลาย

ธุนนฺติ วตฺตนฺติ ปวตฺตนฺติ จมฺพเร (๑)

อพฺภุทฺธุนนฺตา สุกเต ปิลนฺธเน

ตสํ สโร สุยฺยติ วคฺคุรูโป

ปญฺจงฺคิกํ ตูริยมิวปฺปวาทิตํ.

บางคราวก็แกว่งขนหางไปมา

บางคราวก็วิ่งเหยาะย่างเท้าไป บางคราวก็เหาะไป

ทำเครื่องประดับที่เขาตกแต่งไว้เรียบร้อยให้กวัดแกว่ง

เสียงเครื่องประดับเหล่านั้นดังไพเราะน่าฟัง

คล้ายดนตรีเครื่องห้าที่ขับประโคมแล้ว

รถสฺส โฆโส อปิลนฺธนาน จ

ขุรสฺส นาที (๑) อภิหึสนาย จ

โฆโส สุวคฺคู สมิตสฺส สุยฺยติ

คนฺธพฺพตูริยานิ วิจิตฺรสํวเน.

เสียงรถ เสียงเครื่องประดับทั้งหลาย เสียงกีบเท้าม้า

เสียงม้าเสียดสีกัน และเสียงเทพผู้บันเทิงดังไพเราะ

คล้ายดนตรีของคนธรรพ์ในสวนจิตรลดา

รเถ ฐิตา ตา มิคมนฺทโลจนา

อาฬารปมฺหา หสิตา ปิยํวทา

วฬุริยชาลาวตตา ตนุจฺฉวา

สเทว คนฺธพฺพสุรคฺคปูชิตา.

เหล่าเทพอัปสรอยู่บนรถ

มีดวงตาอ่อนโยนคล้ายดวงตาลูกเนื้อทราย

มีขนตาดก มีใบหน้ายิ้มแย้ม พูดจาอ่อนหวาน

มีร่างกายคลุมด้วยข่ายแก้วไพฑูรย์ มีผิวเนียน

ซึ่งคนธรรพ์และเทวดาผู้สูงศักดิ์บูชาทุกเมื่อเป็นประจำ

ตา รตฺตรตฺตมฺพรปีตวาสสา

วิสาลเนตฺตา อภิรตฺตโลจนา

กุเล สุชาตา (๑) สุตนู สุวิมฺหิตา

รเถ ฐิตา ปญฺชลิกา อุปฏฺฐิตา.

เทพอัปสรเหล่านั้นมีรูปโฉมเย้ายวนน่ายินดี

ทรงพัสตราภรณ์สีแดงและสีเหลือง

มีดวงตากลมโต มีนัยน์ตางามน่ารักยิ่งนัก

เป็นผู้ดีมีสกุล มีเรือนร่างสวยงาม

ยิ้มแย้มแจ่มใส ยืนประนมมือเด่นอยู่บนรถ

ตา กมฺพุเกยูรธรา (๑) สุวาสสา

สุมชฺฌิมา อูรุถโนปปนฺนา

วฏฺฏงฺคุลิโย สุมุขา สุทสฺสนา

รเถ ฐิตา ปญฺชลิกา อุปฏฺฐิตา.

เธอเหล่านั้นสวมใส่ทองต้นแขน ทรงพัสตราภรณ์งดงาม

มีเอวกลมกลึง ขาเรียวงาม ถันเต่งตึง นิ้วมือเรียวกลม

พักตร์ผุดผ่อง น่าชม ยืนประนมมือเด่นอยู่บนรถ

อญฺญา สุเวณี สุสุ มิสฺสเกสิโย

สมํ วิภตฺตาหิ ปภสฺสราหิ จ

อนุพฺพตา ตา ตว มานเส รตา

รเถ ฐิตา ปญฺชลิกา อุปฏฺฐิตา.

เทพอัปสรบางพวกมีช้องผมงาม ล้วนเป็นสาวแรกรุ่น

มีมวยผมแซมสลับด้วยแก้วทับทิมและพวงดอกไม้จัดแต่งไว้เรียบร้อย

มีประกายพรายพราว

เทพอัปสรเหล่านั้นมีกิริยาแช่มช้อย

มีใจชื่นชมต่อท่าน ยืนประนมมือเด่นอยู่บนรถ

อาเวฬินิโย ปทุมุปฺปลจฺฉทา

อลงฺกตา จนฺทนสารวาสิตา (๑)

อนุพฺพตา ตา ตว มานเส รตา

รเถ ฐิตา ปญฺชลิกา อุปฏฺฐิตา.

บางพวกมีมาลัยแก้วประดับเทริด

และทับทรวงด้วยดอกปทุมและอุบล

ทรงเครื่องประดับ อบด้วยแก่นจันทน์

เทพอัปสรเหล่านั้นมีกิริยาแช่มช้อย

มีใจชื่นชมต่อท่าน ยืนประนมมือเด่นอยู่บนรถ

ตา มาลินิโย ปทุมุปฺปลจฺฉทา

อลงฺกตา จนฺทนสารวาสิตา

อนุพฺพตา ตา ตว มานเส รตา

รเถ ฐิตา ปญฺชลิกา อุปฏฺฐิตา.

เทพอัปสรเหล่านั้นประดับพวงมาลัย

และทับทรวงด้วยดอกปทุมและดอกอุบล

ทรงเครื่องประดับ อบด้วยแก่นจันทน์

ถึงพวกนางก็มีกิริยาแช่มช้อย

มีใจชื่นชมต่อท่าน ยืนประนมมือเด่นอยู่บนรถ

กณฺเฐสุ เต ยานิ ปิลนฺธนานิ จ

หตฺเถสุ ปาเทสุ ตเถว สีเส

โอภาสยนฺติ ทส สพฺพโส (๑) ทิสา

อพฺภุทฺทยํ สารทิโกว ภาณุมา.

บางพวกสว่างไสวไปทั่วทั้งสิบทิศด้วยเครื่องประดับคอ มือ เท้า

และศีรษะ เหมือนพระอาทิตย์ในสารทกาลกำลังอุทัย

วาตสฺส เวเคน จ สมฺปกมฺปิตา

ภุเชสุ มาลา อปิลนฺธนานิ จ

มุญฺจนฺติ โฆสํ รุจิรํ สุจึ สุภํ

สพฺเพหิ วิญฺญูหิ สุตพฺพรูปํ.

ดอกไม้และเครื่องประดับที่แขนทั้งสองต้องลมก็ไหวพริ้ว

เปล่งเสียงกังวานไพเราะจับใจ อันวิญญูชนทุกคนควรฟัง

อุยฺยานภุมฺยา จ ทุวทฺธโต (๑) ฐิตา

รถา จ นาคา ตุริยานิ จ (๒) สโร

ตเมว เทวินฺท ปโมทยนฺติ

วีณา ยถา โปกฺขรปตฺตพาหุภิ.

ท่านผู้เป็นจอมเทพ เสียงรถ ช้าง ม้า และดนตรีทั้งหลาย

ซึ่งอยู่สองข้างพื้นอุทยานทำให้ท่านบันเทิงใจ

ดุจพิณทั้งหลายมีรางและคันถือที่ประกอบไว้เรียบร้อยแล้ว

อิมาสุ วีณาสุ พหูสุ วคฺคูสุ

มนุญฺญรูปาสุ หทเยริตมฺปิ ตํ (๑)

ปวชฺชมานาสุ อตีว อจฺฉรา

ภมนฺติ กญฺญา ปทุเมสุ สิกฺขิตา.

เมื่อพิณมีเสียงไพเราะจับใจจำนวนมากเหล่านี้

ที่เทพอัปสรทั้งหลายบรรเลงอย่างซาบซึ้งตรึงใจยิ่งอยู่

เหล่านางอัปสรเทพกัญญา ผู้ล้วนชำนาญศิลป์

ต่างพากันร่ายรำอยู่บนดอกปทุมทั้งหลาย

ยถา จ คีตานิ จ วาทิตานิ จ

นจฺจานิ จิมานิ สเมนฺติ เอกโต

อเถตฺถ นจฺจนฺติ อเถตฺถ อจฺฉรา

โอภาสยนฺติ อุภโต ว รตฺติยา.

ในเวลาที่มีการขับร้อง การประโคม และการฟ้อนเหล่านี้

ประสานกลมกลืนเป็นอันเดียวกัน

เทพอัปสรพวกหนึ่งฟ้อนรำอยู่บนรถของท่านนี้

อีกพวกหนึ่งทางด้านนี้เปล่งรัศมีสว่างไสวทั้งสองด้าน

โส โมทสิ ตุริยคณปฺปโพธโน

มหียมาโน วชิราวุโธริว

อิมาสุ วีณาสุ พหูสุ วคฺคูสุ

มนุญฺญรูปาสุ หทเยริตมฺปิ ตํ.

ท่านนั้นผู้อันหมู่เทพดุริยางค์ปลุกเร้าให้เกิดปีติโสมนัส

อันทวยเทพทั้งหลายบูชาอยู่

บันเทิงใจอยู่ ดังพระอินทร์ผู้ทรงวชิราวุธ

ในเมื่อพิณมีเสียงไพเราะจับใจจำนวนมากเหล่านี้

ที่เทพอัปสรทั้งหลายบรรเลงอย่างซาบซึ้งตรึงใจยิ่งอยู่

กึ ตฺวํ ปุเร กมฺมมกาสิ อตฺตนา

มนุสฺสภูโต ปุริมาย ชาติยา

อุโปสถํ กึว (๑) ตุวํ อุปาวสิ

กึ (๒) ธมฺมจริยํ วตมาภิโรจสิ.

เมื่อชาติก่อน ท่านเกิดเป็นมนุษย์ได้ทำกรรมอะไรไว้

ท่านได้รักษาอุโบสถหรือว่า

ได้ชอบใจการประพฤติธรรมและการสมาทานวัตรอะไร

นยิทํ อปฺปสฺส กตสฺส กมฺมุโน

ปุพฺเพ สุจิณฺณสฺส อุโปสถสฺส

วาอิทฺธานุภาโววิปุโล อยํ ตว

ยํ เทวสํฆํ อภิโรจเส ภุสํ.

การที่ท่านมีอิทธานุภาพไพบูลย์รุ่งโรจน์ยิ่งกว่าหมู่เทพนี้

มิใช่ผลกรรมเล็กน้อยที่ท่านทำไว้แล้ว

หรืออุโบสถที่ท่านประพฤติแล้วในชาติก่อน

ทานสฺส เต อิทํ ผลํ อโถ สีลสฺส วา ปน

อโถ อญฺชลีกมฺมสฺ ตมฺเม อกฺขาหิ ปุจฺฉิโตติ.

นี้เป็นผลของทาน หรือศีล หรือการกราบไหว้ของท่าน

อาตมาถามท่านแล้ว โปรดบอกผลกรรมนั้นแก่อาตมาเถิด

โส เทวปุตฺโต อตฺตมโน โมคฺคลฺลาเนน ปุจฺฉิโต

ปญฺหํ ปุฏฺโฐ วิยากาสิ ยสฺส กมฺมสฺสิทํ ผลํ. (๑)

เทพบุตรนั้นดีใจที่พระมหาโมคคัลลานเถระถาม

จึงตอบปัญหาผลกรรมไปตามที่พระเถระถามว่า

ชิตินฺทฺริยํ พุทฺธมโนมนิกฺกมํ

นรุตฺตมํ กสฺสปมคฺคปุคฺคลํ

อปาปุรนฺตํ (๑) อมตสฺส ทฺวารํ

เทวาติเทวํ สตปุญฺญลกฺขณํ.

ข้าพเจ้าได้เห็นพระกัสสปสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ทรงชนะอินทรีย์แล้ว

มีความเพียรไม่ย่อหย่อน ผู้สูงสุดแห่งนระทั้งหลาย เป็นอัครบุคคล

เปิดประตูอมตนิพพาน เป็นเทพยิ่งกว่าเทพ ซึ่งมีบุญลักษณะนับร้อย

ตมทฺทสํ กุญฺชรโมฆติณฺณํ

สุวณฺณสิงฺคีนทพิมฺพสาทิสํ

ทิสฺวาน ตํ ขิปฺปมหุํ สุจีมโน

ตเมว ทิสฺวาน สุภาสิตทฺธชํ.

ครั้นได้เห็นพระองค์ผู้ข้ามโอฆะได้แล้วเช่นกับกุญชร

มีพระวรกายงดงามเช่นกับทองสิงคี และทองชมพูนุท

พลันข้าพเจ้าก็มีใจหมดจดเพราะได้เห็นพระองค์

ผู้มีธรรมที่พระองค์ตรัสไว้ดีแล้วเป็นธงนั่นเอง

ตมนฺนปานํ อถวาปิ จีวรํ

สุจึ ปณีตํ รสสา อุเปตํ

ปุปฺผาภิกิณฺณมฺหิ สเก นิเวสเน

ปติฏฺฐเปสึ ส อสงฺคมานโส.

ข้าพเจ้านั้นมีใจไม่ติดข้องในอะไร ได้มอบถวายข้าวน้ำ

จีวร และของที่สะอาด ประณีต มีรสชาติ

เฉพาะพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น

ในที่อยู่ของตนซึ่งดารดาษด้วยดอกไม้

ตมนฺนปาเนน จ จีวเรน จ

ขชฺเชน โภชฺเชน จ สายเนน จ

สนฺตปฺปยิตฺวา ทิปทานมุตฺตมํ

โส สคฺคโส เทวปุเร รมามหํ.

ได้อังคาสพระพุทธเจ้าพระองค์นั้นซึ่งทรงเป็นผู้สูงสุด

กว่าเหล่ามนุษย์ ให้อิ่มหนำด้วยข้าว น้ำ จีวร ของเคี้ยว

ของฉัน และของลิ้ม จึงรื่นรมย์อยู่ในสวรรค์อันเป็นเทวบุรี

เอเตนุปาเยน อิมํ นิรคฺคฬํ

ยญฺญํ ยชิตฺวา ติวิธํ วิสุทฺธํ

ปหายหํ มานุสกํ สมุสฺสยํ

อินฺทสโม (๑) เทวปุเร รมามหํ.

โดยอุบายนี้ ข้าพเจ้าได้ถวายทานที่มีลิ่มสลักออกแล้วนี้

อันมีความบริสุทธิ์ ๓ ประการ ละร่างมนุษย์แล้ว

รื่นรมย์อยู่ในเทวบุรี เสมอเหมือนกับพระอินทร์

อายุญฺจ วณฺณญฺจ สุขํ พลญฺจ

ปณีตรูปํ อภิกงฺขตา มุนิ

อนฺนญฺจ ปานญฺจ พหุํ สุสงฺขตํ

ปติฏฺฐเปตพฺพมสงฺคมานเส. (๑)

ท่านพระมุนี บุคคลผู้มุ่งหวังอายุ วรรณะ สุขะ พละ

และรูปที่ประณีต มีใจไม่ติดข้องในอะไร ๆ

พึงถวายข้าวและน้ำซึ่งปรุงดีแล้วให้มากแด่พระสัมมาสัมพุทธเจ้า

อิมสฺมึ โลเก ปรสฺมึ วา ปน

พุทฺเธน เสฏฺโฐ จ สโม น วิชฺชติ

อาหุเนยฺยานํ ปรมาหุตึ (๑) คโต

ปุญฺญตฺถิกานํ วิปุลปฺผเลสินนฺติ.

มหารถวิมานํ จุทฺทสมํ.

มหารถวคฺโค ปญฺจโม.

ตสฺสุทฺทานํ

มณฺฑูโก เรวตี ฉตฺโต กกฺกโฏ ทฺวารปาลโก

เทฺว กรณียา เทฺว สูจี ตโย นาคา จ เทฺว รถา

ปุริสานํ ปญฺจโม วคฺโคติ ปฐโม วคฺโค ปวุจฺจตีติ.

ภาณวารํ ตติยํ.

ไม่ว่าในโลกนี้หรือโลกหน้า

ผู้ที่ประเสริฐกว่า หรือเสมอด้วยพระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่มี

บรรดาผู้ควรบูชาทั้งหลาย

พระพุทธเจ้าถึงความเป็นผู้ควรบูชาอย่างยิ่ง

ของเหล่าชนผู้ต้องการบุญหวังผลอันไพบูลย์

มหารถวิมานที่ ๑๔ จบ

มหารถวรรคที่ ๕ จบ

รวมเรื่องวิมานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. มัณฑูกเทวปุตตวิมาน ๒. เรวตีวิมาน

๓. ฉัตตมาณวกวิมาน ๔. กักกฏกรสทายกวิมาน

๕. ทวารปาลวิมาน ๖. ปฐมกรณียวิมาน

๗. ทุติยกรณียวิมาน ๘. ปฐมสูจิวิมาน

๙. ทุติยสูจิวิมาน ๑๐. ปฐมนาควิมาน

๑๑. ทุติยนาควิมาน ๑๒. ตติยนาควิมาน

๑๓. จูฬรถวิมาน ๑๔. มหารถวิมาน

ภาณวารที่ ๓ จบ