พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย วิมานวัตถุ · ปิฐวรรค
๕. กุญชรวิมาน เล่ม ๒๖
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๕ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๕/๑๗ ในปิฐวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย วิมานวัตถุ ปิฐวรรค กุญชรวิมาน (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๔๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๖ หน้า ๙–๑๑
๕. กุญชรวิมาน
ว่าด้วยอานิสงส์การถวายอาสนะทำด้วยผ้า
{๕}(พระมหาโมคคัลลานเถระถามว่า)
[๓๑] กุญชรที่เป็นพาหนะอันประเสริฐของท่านประดับประดา ด้วยรัตนะหลากชนิด ทั้งน่ารัก มีกำลังวังชาว่องไว เหาะเหินเดินอากาศได้[๓๒] มีสีเหมือนกับหม้อใหม่ มีนัยน์ตากลมคล้ายใบบัว งาม รุ่งเรืองด้วยพวงดอกปทุมและพวงอุบลทิพย์ มีกาย อันโปรยปรายไปด้วยเกสรปทุม ประดับด้วยปทุมทอง[๓๓] ช้างนั้นไม่กระทบหนทางที่งดงามชึ่งมีดอกบัวขนาดใหญ่ รองรับเท้าไว้ ประดับด้วยกลีบบัวหลากสี เวลาเดิน ก็ค่อย ๆ เดินไป[๓๔] ขณะเมื่อเดินไปเล่า กระดิ่งทองก็ส่งเสียงไพเราะ มีสำเนียงน่าฟัง คล้ายกับดนตรีเครื่องห้า ฉะนั้น
[๓๕] บนคอช้างนั้นมีผ้าสะอาดประดับประดาไว้ ท่านรุ่งเรือง กว่าหมู่เทพกัญญาใหญ่ ๆ ทางผิวพรรณ
- ๑ดนตรีเครื่องห้า หมายถึงดนตรีที่เหล่านักดนตรีผู้เชี่ยวชาญบรรเลงโดยใช้เครื่องดนตรี ๕ อย่าง คือ (๑) อาดตะ โทน (๒) วิตตะ ตะโพน (๓) อาดตวิตตะ บัณเฑาะว์ (กลองสองหน้าขนาดเล็กชนิด หนึ่ง (๔) ฆนะ กังสดาล (๕) สุสิระ ปี่หรีอสังข์ (ขุ.วิ.อ. ๓๗) ดนตรีเครื่องห้า ปี่พาทย์ที่ใช้เครื่อง ดนตรี ๕ อย่าง ตรงกับเบญจดุริยางค์ของอินเดีย มี ๒ ชนิด คือ ชนิดเบาใช้สำหรับการแสดง ละครและหนังในพื้นเมือง และชนิดหนักใช้สำหรับการแสดงโขน ชนิดเบาประกอบด้วย เครื่องทำลำนำ ๑ ทับ ๒ กลอง ๑ ฆ้องคู่ ๑ ชนิดหนักประกอบด้วย ปี่ ๑ ระนาด ๑ ฆ้องวง ๑ กลอง ๑ โทน (ตะโพน) กับ ฉิ่ง ๑ (พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๒๕ หน้า ๑๙๕)
[๓๖] ทิพยสมบัตินี้เกิดแก่ท่านด้วยผลแห่งทาน ด้วยผลแห่งศีล หรือว่าด้วยผลแห่งการกราบไหว้เล่า อาตมาถามท่านแล้ว ขอได้โปรดตอบคำถามนั้นแก่อาตมาด้วย[๓๗] นางเทพธิดานั้นถูกพระโมคคัลลานเถระถามแล้วมีใจ ยินดี ได้พยากรณ์ปัญหาแห่งผลกรรมที่ถูกถามว่า
[๓๘] ดิฉันได้พบพระเถระเจ้าผู้สมบูรณ์ด้วยคุณ ผู้เพ่งฌาน ยินดีในฌาน เป็นผู้มีสติ จึงได้ถวายอาสนะคือสันถัต ผ้าที่โปรยปรายดอกไม้
[๓๙] ดิฉันมีจิตเลื่อมใสได้โปรยปรายดอกปทุมครึ่งซีกด้วย ใบปทุมรอบ ๆ อาสนะด้วยมือทั้งสองของตน
[๔๐] ผลคือความที่เหล่าเทวดาสักการะและเคารพ ทั้งดิฉัน เป็นผู้ที่เหล่าเทวดาบูชาแล้วเช่นนั้น นี้เป็นผลแห่งกุศล กรรมนั้นของดิฉัน
[๔๑] ผู้ใดมีใจเลื่อมใสแล้วถวายอาสนะแก่เหล่าสาธุผู้หลุดพ้น แล้วโดยชอบ ผู้มีกายวาจาใจสงบระงับแล้ว ประพฤติ พรหมจรรย์อยู่ ผู้นั้นก็จะพึงรื่นเริงบันเทิงใจเหมือนอย่างดิฉัน[๔๒] เพราะเหตุนั้นแล ท่านที่มุ่งประโยชน์ตน ประสงค์ความสุขอันยิ่งใหญ่คือ เพื่อความเป็นผู้สิ้นอาสวะในชาติ อันเป็นอวสาน พึงถวายอาสนทานกันเถิด
จบ กุญชรวิมานที่ ๕
- ๑เหล่าสาธุผู้หลุดพ้นแล้วโดยชอบ หมายถึงเหล่าพระอรหันต์ผู้ละสรรพกิเลสได้แล้ว (ขุ.วิ.อ. ๓๙)
๖. ปฐมนาวาวิมาน
ว่าด้วยอานิสงส์การถวายนํ้าฉัน สูตรที่ ๑
{๖}(พระมหาโมคคัลลานเถระถามว่า)
[๔๓] ดูก่อนแม่เทพนารี ท่านขึ้นวิมานเรือที่บุด้วยทองคำ ยืน เข้าไปตามสระโบกขรณีเก็บดอกปทุมอยู่ ด้วยมือทั้งสอง ของตน
ปราสาทที่อยู่ของท่านถูกเนรมิตแยกออกเป็นส่วน ๆ รุ่งเรืองเป็นสง่าอยู่โดยรอบทั้ง ๔ ทิศด้วยบุญอะไร
[๔๔] ท่านมีวรรณะเช่นนี้เพราะบุญอะไร อิฏฐผลย่อมสำเร็จ แก่ท่านในที่นี้เพราะบุญอะไร อนึ่ง โภคะอันเป็นที่รัก แห่งใจ ทุกสิ่งทุกอย่างเกิดขึ้นแก่ท่านเพราะบุญอะไร[๔๕] ดูก่อนแม่เทพธิดาผู้มีอานุภาพมาก อาตมาขอถามท่าน เมื่อครั้งท่านเกิดเป็นมนุษย์ได้ทำบุญอะไรไว้ ท่านมีอานุภาพ รุ่งเรืองอย่างนี้ และรัศมีกายของท่านสว่างไสวไปทั่ว ทุกทิศ เพราะบุญอะไร[๔๖] นางเทพธิดานั้นถูกพระโมคคัลลานเถระถามแล้ว มีใจ ยินดี ได้พยากรณ์ปัญหาแห่งผลกรรมที่ถูกถามนั้นว่า
[๔๗] ในชาติก่อนเมื่อครั้งดิฉันยังเป็นมนุษย์อยู่ในหมู่มนุษย์ ทั้งหลายในมนุษยโลก ได้พบพวกภิกษุผู้เหน็ดเหนื่อย กระหายน้ำมา จึงได้ขมีขมันถวายนํ้าฉัน
- ๑-๑ข้อความนี้ บางฉบับไม่ปรากฏ
จบ ๕. กุญชรวิมาน