พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย วิมานวัตถุ · ปาริฉัตตกวรรค
๗. เสสวดีวิมาน เล่ม ๒๖
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๓๕ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๗/๑๐ ในปาริฉัตตกวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
_______
๗. เปสวตีวิมาน
๗.เปสวตีวิมาน
ว่าด้วยวิมานที่เกิดขึ้นแก่หญิงชื่อเปสวดี
(เมื่อพระวังคีสเถระจะไต่ถามถึงบุพกรรมที่เทพธิดานั้นทำแล้วจึงกล่าวสรรเสริญ วิมานของเธอเสียก่อนเป็นปฐมด้วยคาถา ๗ คาถาว่า)
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย วิมานวัตถุ ปาริฉัตตกวรรค เสสวดีวิมาน (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๔๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๒๖ หน้า ๖๑–๖๓ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๒๖ หน้า ๗๒–๗๔
ผลิกรชตเหมชาลฉนฺนํ
วิวิธจิตฺรตรมทฺทสํ สุรมฺมํ
พฺยมฺหํ สุนิมฺมิตํ โตรณูปปนฺนํ
ราชกูปกิณฺณมิทํ (๑) สุภํ วิมานํ.
- ๑ฉ.ม. รุจกุปกิณฺณมิทํ
(เทพธิดา) อาตมาได้เห็นวิมานสวยงาม(ของเธอ)นี้
ซึ่งมุงบังด้วยแก้วผลึก ข่ายเงินและข่ายทองคำ
มีพื้นวิจิตรตระการตาหลากสี เป็นที่น่ารื่นรมย์ยินดี
เป็นที่อยู่อาศัยอันเนรมิตไว้ดีแล้ว ประกอบด้วยซุ้มประตู
ที่ลานวิมานเกลื่อนกราดไปด้วยทรายทอง
ภาติ จ ทส ทิสา นเภว สุริโย
สรเท ตมปนุโท (๑) สหสฺสรํสี
ตถา ตปติ มิทํ ตว วิมานํ
ชลมิว ธูมสิโข นิเสนภคฺเค.
- ๑ฉ.ม. ตโมนุโท
วิมานของเธอนี้ส่องแสงสว่าง
เหมือนพระอาทิตย์บนท้องฟ้ามีรัศมีตั้งพัน
กำจัดความมืดในฤดูสารทกาล และสว่างไสวไปทั่วสิบทิศ
เหมือนเปลวเพลิงซึ่งกำลังลุกโชนอยู่บนยอดภูเขาในเวลากลางคืน
มุสตีว นยนํ สเตรตาว
อากาเส ฐปิตมิทํ มนุญฺญํ
วีณามุรชสมฺมตาฬฆุฏฺฐํ
อิทฺธํ อินฺทปุรํ ยถา ตว มิทํ. (๑)
- ๑ฉ.ม. ตเวทํ
วิมานนี้ประหนึ่งบาดนัยน์ตาอยู่ คล้ายกับสายฟ้าแลบ
ลอยอยู่ในอากาศ น่ารื่นรมย์ใจ
วิมานเธอนี้ก้องกังวาลไปด้วยเสียงดนตรี
คือพิณเครื่องใหญ่ กลอง ฉิ่งและกังสดาล
มั่งคั่งรุ่งเรือง ดุจเมืองพระอินทร์
ปทุมกุมุทอุปฺปลกุวลยํ
โยถิกา ภณฺฑิยา (๑) โนชกา จ สนฺติ
สาลกุสุมิตปุปฺผิตา อโสกา
วิวิธทุมคฺคสุคนฺธเสวิตมิทํ.
- ๑ฉ.ม. พนฺธุกโนชกา
วิมานของเธอนี้อบอวลไปด้วยกลิ่นหอมระรื่น
แห่งไม้ชั้นเลิศนานาพันธุ์
ได้แก่ ดอกปทุม ดอกโกมุท ดอกอุบล
ดอกจงกลนี ดอกคัดเค้า ดอกชบา
ดอกอังกาบ ดอกรัง ดอกอโศก
แย้มกลีบบานสะพรั่งส่งกลิ่นหอมระรื่น
สฬลลพุชสุชกสํยุตฺตา
กุสกสุผุลฺลิตลตา ว ลมฺพินีหิ
มณิชาลสทิสา ยสสฺสินี
รมฺมา โปกฺขรณี อุปฏฺฐิตา เต.
เทพธิดาผู้เรืองยศ สระโบกขรณีน่ารื่นรมย์
เรียงรายไปด้วยต้นหูกวาง ขนุนสำปะลอและต้นไม้มีกลิ่นหอม
มีทั้งไม้เลื้อยชูดอกออกช่อบานสะพรั่ง ห้อยย้อย
เกาะก่ายลงมาคล้ายกับข่ายแก้วมณี ปรากฏมีอยู่ใกล้วิมานเธอ
อุทกรุหา จ เยตฺถิ ปุปฺผชาตา
ผลชา (๑) เย จ สนฺติ รุกฺขชาตา
มานุสกา อมานุสฺสกา จ ทิพฺพา
สคฺเค (๒) ตุยฺหํ นิเวสนมฺหิ ชาตา.
- ๑ฉ.ม. ถลชา
- ๒ฉ.ม. สพฺเพ
บุปผชาติที่เกิดในน้ำและบนบกก็มี และพฤกษชาติเหล่าอื่น
ทั้งที่เป็นของมนุษย์ และเป็นทิพย์มิใช่เป็นของมนุษย์ก็มี
ทั้งหมดล้วนเกิดมีอยู่ใกล้วิมานของเธอ
กิสฺส สมทมสฺส (๑) อยํ วิปาโก
เกนาสิ กมฺมผเลนิธูปปนฺนา
ยถา จ เต อธิคตมิทํ วิมานํ
ตทนุปทํ อวจาสิ อฬารปขุเมติ. (๒)
- ๑ฉ.ม. สํยมทมสฺสยํ
- ๒ฉ.ม. ฬารปเมฺหติ
นี้เป็นผลแห่งการสำรวมและการฝึก อย่างไร
เพราะผลกรรมอะไรเธอจึงมาเกิดในวิมานนี้
เทพธิดา ผู้มีขนตาหนางอนงาม ขอเธอจงเล่าถึงกรรม
เป็นเหตุให้เธอได้วิมานนี้ตามที่อาตมาถามตามสมควร
(ลำดับนั้น เทพธิดาตอบว่า)
- ๑การสำรวมกายเป็นต้น และการฝึกฝนอินทรีย์เป็นต้น (ขุ.วิ.อ. ๖๕๒/๑๘๒)
ยถา จ เม อธิคตมิทํ วิมานํ
โกญฺจมยุรจโกร (๑) สํฆจริตํ
ทิพฺยปิลวหํ (๒) สราชจิณฺณํ
ทิชการณฺฑวโกกิลาภินทิตํ.
- ๑ม.
- ๒สี. อิ. ทิพฺพ...
วิมานที่ดิฉันได้แล้วนี้ มีฝูงนกกระเรียน
นกยูงและนกเขาไฟเที่ยวบินร่อนร้องไปมา
ทั้งนกนางนวลและพญาหงส์ทองซึ่งเป็นนกทิพย์เที่ยวบินว่อนไปมาอยู่
และอึงคะนึงไปด้วยฝูงนกเป็ดน้ำ นกกาน้ำ
นกดุเหว่าและฝูงนกประเภทอื่น ๆ
นานาสนฺตานกปุปฺผรุกฺขวิวิธา
ปาฏลิชมฺพุอโสกรุกฺขวนฺตํ
ยถา จ เม อธิคตมิทํ วิมานํ
ตนฺเต ปเวทิสฺสามิ (๑) สุโณหิ ภนฺเต.
- ๑ฉ.ม. ปเวทยามิ
มีไม้ดอกและไม้เลื้อยแผ่กิ่งก้านสาขานานาชนิด
มีต้นแคฝอย ต้นหว้า ต้นอโศก
ดิฉันจะเล่าเหตุผลที่ดิฉันได้วิมานนี้ถวายพระคุณเจ้า
พระคุณเจ้าโปรดฟังเถิดเจ้าค่ะ
มคธวรปุรตฺถิเมน
นาฬกคาโม นาม อตฺถิ ภนฺเต
ตตฺถ อโหสึ ปุเร สุณิสา
เปสวตีติ (๑) ตตฺถ ชานึสุ มมํ.
- ๑ก. สี. เสสวตีติ
ข้าแต่พระคุณเจ้า ในชาติก่อน ดิฉันได้เกิดเป็นหญิงสะใภ้
ในหมู่บ้านชื่อนาฬกคาม อยู่ทางทิศตะวันออก
ของแคว้นมคธ อันรุ่งเรือง
ชาวบ้านในหมู่บ้านนั้นรู้จักดิฉันในนามว่า เปสวดี
สาหํ อปจิ ตตฺถ กมฺมกุสลํ (๑)
เทวมนุสฺสปูชิตํ มหนฺตํ
อุปติสฺสํ นิพฺพุตํ อปฺปเมยฺยํ
มุทิตมนา กุสุเมหิ อพฺโภกิรึ. (๒)
- ๑ฉ.ม. สาหมปจิตตฺถธมฺมกุสล
- ๒ฉ. อพฺภุกิรึ
ปรมคติคตญฺจ ปูชยิตฺวา
อนฺติมเทหธรํ อิสึ อุฬารํ
ปหาย มานุสกํ สมุสฺสยํ
ติทสาคตา อิธมาวสามิ ฐานนฺติ.
เปสวตีวิมานํ (๑) สตฺตมํ.
- ๑ก. เสสวตีวิมานํ
ครั้นบูชาพระเถระผู้มีคุณอันโอฬาร ครองเรือนร่างเป็นชาติสุดท้าย
ผู้บรรลุอนุปาทิเสสนิพพานแล้ว
ดิฉันจึงละร่างมนุษย์มาเกิดในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์
ครอบครองวิมานในเทวโลกนี้
เปสวตีวิมานที่ ๗ จบ
จบ ๗. เสสวดีวิมาน