๘. นาวาสูตร เล่ม ๒๕

หงายของที่คว่ำเปิดของที่ปิด บอกทางแก่คนหลงทาง หรือส่องประทีปในที่มืดด้วยตั้งใจว่า ‘คนมีตาดีจะเห็นรูปได้’ ดังนี้ พวกข้าพระองค์นี้ขอถึงพระโคดมผู้เจริญ พร้อมทั้งพระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ ขอพระโคดมผู้เจริญได้โปรดจำพวกข้าพระองค์ไว้ว่าเป็นอุบาสกผู้มอบชีวิตถึง สรณะจำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป”

๘. นาวาสูตร

ว่าด้วยการเปรียบครูเหมือนเรือ

(พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสแก่ภิกษุทั้งหลายว่า)

{๓๒๕} [๓๑๙] คนเราได้รู้ธรรมมาจากครูอาจารย์ใด พึงบูชาครูอาจารย์นั้น เหมือนปวงเทพบูชาพระอินทร์ฉะนั้น ครูอาจารย์ผู้เป็นพหูสูตได้รับบูชาแล้วย่อมมีจิตยินดีในศิษย์นั้น ย่อมจะสอนธรรมให้อย่างแจ่มแจ้ง

[๓๒๐] ธีรชนผู้ไม่ประมาทได้คบหากับครูอาจารย์ผู้เป็นพหูสูตเช่นนั้น ทำธรรมนั้นให้เป็นประโยชน์ พิจารณาแล้วปฏิบัติตามธรรมคำสอนนั้น ย่อมเป็นผู้รู้แจ้ง แสดงธรรมแก่ผู้อื่นได้ และเป็นผู้ละเอียดรอบคอบ

[๓๒๑] ส่วนผู้ที่เข้าไปคบหากับครูอาจารย์ที่มีคุณธรรมน้อย ทั้งยังเป็นผู้โง่เขลา ยังไม่บรรลุถึงประโยชน์ (ยังศึกษาอยู่) และมีความริษยา ย่อมจะไม่เข้าใจธรรมในศาสนานี้อย่างแจ่มแจ้ง ยังไม่ข้ามพ้นความสงสัยไปได้ ย่อมเข้า ถึงความตาย(จากธรรม)[๓๒๒] คนที่ข้ามแม่นํ้าซึ่งมีนํ้ามาก มีกระแสเชี่ยวกราก ถูกนํ้าพัดไปตามกระแสนํ้า จะสามารถช่วยเหลือคนอื่น ๆ ให้ ข้ามนํ้าได้อย่างไร

[๓๒๓] คนที่ยังไม่เข้าใจธรรมอย่างแจ่มแจ้ง ยังมิได้พิจารณาเนื้อความจากสำนักของครูอาจารย์ผู้เป็นพหูสูต ยังไม่รู้ด้วยตัวเอง และยังไม่ข้ามพ้นความสงสัย ก็เหมือนกันนั่นแหละ จะสามารถให้คนอื่น ๆ พินิจพิเคราะห์ได้อย่างไร[๓๒๔] คนที่ขึ้นเรือที่แข็งแรง มีทั้งพายและถ่ออยู่พร้อมมูล ทั้งเป็นคนรอบรู้วิธีในเรื่องเรือ เป็นคนฉลาด มีปัญญา ย่อม จะพาคนอื่น ๆ ในเรือนั้นให้ข้ามนํ้าได้เป็นจำนวนมากฉันใด

[๓๒๕] ผู้ที่ถึงฝั่งแห่งเวทคือมรรคญาณ อบรมตนแล้ว เป็นพหูสูตไม่หวั่นไหวในโลกธรรม เป็นผู้รู้ทั่วถึง พึงช่วยให้ผู้ที่ตั้งใจฟังและผู้มีอุปนิสัยบรรลุธรรมพินิจพิเคราะห์ได้ฉันนั้น

[๓๒๖] เพราะเหตุนั้นแล พึงคบหากับครูอาจารย์ผู้เป็นสัตบุรุษผู้เป็นนักปราชญ์ เป็นพหูสูต ครั้นรู้ธรรมที่ท่านบอกแล้วปฏิบัติตามอยู่ ก็พึงเป็นผู้รู้แจ้งธรรม ได้รับความสุขได้

๙. กิงสีลสูตร

ว่าด้วยประพฤติธรรมอะไรอยู่เสมอจึงจะบรรลุอรหัตผล

(ท่านพระสารีบุตรทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นคาถาว่า)

{๓๒๖} [๓๒๗] นรชนควรมีปกติปฏิบัติตนอย่างไร มีความประพฤติอย่างไร จะเพิ่มพูนการกระทำอย่างไร จึงจะเป็นผู้ปฏิบัติถูกต้องและบรรลุอรหัตผลได้ พระเจ้าข้า(พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบเป็นพระคาถาว่า)

[๓๒๘] นรชนพึงเป็นผู้มีปกติประพฤติอ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่ ไม่มีจิตคิดริษยา และเมื่อจะเข้าไปหาครูอาจารย์ ก็พึงรู้กาลเทศะ และช่วงเวลาที่จะสอบถามท่าน ตั้งใจฟังคำที่ท่านกล่าวอธิบาย[๓๒๙] พึงกำจัดความอวดดื้อให้หมดไป อ่อนน้อมถ่อมตัว ไปสู่สำนักของอาจารย์ตามโอกาสอันควร พึงระลึกถึงอรรถธรรม ข้อสำรวม และพรหมจรรย์ (ที่ท่านแสดงแล้ว) พึงประพฤติตามโดยเอื้อเฟื้อด้วย[๓๓๐] นรชนพึงยินดีในธรรม พอใจในธรรม ดำรงอยู่ในธรรมรู้จักวินิจฉัยธรรม ไม่กล่าววาทะที่เป็นอันตรายต่อธรรม ใช้เวลาให้หมดไปด้วยวาทะที่เป็นสุภาษิตแท้จริง