๑๐. สัญชีวชาดก เล่ม ๒๗

๙. เอกปัณณชาดก (๑๔๙)

ว่าด้วยพระโพธิสัตว์ใช้ต้นไม้ใบเดียวสอนกุมารให้หมดมานะ

(ทุฏฐกุมารถูกดาบสโพธิสัตว์นำเข้าไปสอนในสวนโดยให้เคี้ยวใบสะเดา เข้าใจว่าต้นสะเดามีพิษร้าย จึงถอนต้นสะเดาขยี้ทิ้งเสีย แล้วกล่าวว่า){๑๔๙} [๑๔๙] ต้นไม้นี้มีเพียงใบเดียว สูงจากพื้นไม่ถึง ๔ นิ้ว ยังมีรสเช่นกับยาพิษ ต้นไม้นี้โตขึ้นจักขมสักเพียงไหนหนอ

๑๐. สัญชีวชาดก (๑๕๐)

ว่าด้วยโทษที่ยกย่องอสัตบุรุษ

(อาจารย์ทิศาปาโมกข์โพธิสัตว์เรียกเตือนมาณพว่า)

{๑๕๐} [๑๕๐] ผู้ใดยกย่องคนไม่ดีและคบหาคนไม่ดีคนไม่ดีย่อมทำผู้นั้น นั่นแหละให้เป็นเหยื่อ เหมือนเสือโคร่งที่ตายแล้ว สัญชีวมาณพ ร่ายมนต์ให้กลับฟื้นขึ้นมา ทำสัญชีวมาณพให้เป็นเหยื่อฉะนั้น

จบ กกัณฏกวรรคที่ ๑๕

รวมชาดกที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. โคธชาดก ๒. สิคาลชาดก

๓. วิโรจนชาดก ๔. นังคุฏฐชาดก

๕. ราธชาดก ๖. กากชาดก

๗. ปุปผรัตตชาดก ๘. สิคาลชาดก

๙. เอกปัณณชาดก ๑๐. สัญชีวชาดก

รวมวรรคที่มีเอกกนิบาตนี้ คือ

๑. อปัณณกวรรค ๒. สีลวรรค

๓. กุรุงควรรค ๔. กุลาวกวรรค

๕. อัตถกามวรรค ๖. อาสิงสวรรค

๗. อิตถีวรรค ๘. วรุณวรรค

๙. อปายิมหวรรค ๑๐. ลิตตวรรค

๑๑. ปโรสตวรรค ๑๒. หังสิวรรค

๑๓. กุสนาฬิวรรค ๑๔. อสัมปทานวรรค

๑๕. กกัณฏกวรรค

จบ เอกกนิบาต

๒. ทุกนิบาต

๑. ทัฬหวรรค

๑. ราโชวาทชาดก (๑๕๑)

ว่าด้วยวิธีชนะ

(นายสารถีของพระเจ้าพัลลิกะกล่าวอวดพระเกียรติพระราชาตนว่า)

{๑๕๑} [๑๕๑] พระเจ้าพัลลิกะทรงกำจัดคนแข็งด้วยความแข็ง ทรงชนะคน อ่อนด้วยความอ่อน ทรงชนะคนดีด้วยความดี ทรงชนะคนไม่ดี ด้วยความไม่ดี พระราชาพระองค์นี้เป็นเช่นนี้ ขอท่านจงหลีก ทางถวายพระราชาของเราเถิด ท่านสารถี(นายสารถีของพระเจ้าพาราณสีกล่าวอวดพระเกียรติพระราชาตนว่า)

{๑๕๒} [๑๕๒] พึงชนะคนโกรธด้วยความไม่โกรธ พึงชนะคนไม่ดีด้วยความดี พึงชนะคนตระหนี่ด้วยการให้ พึงชนะคนพูดเหลาะแหละด้วยคำสัตย์ พระราชาพระองค์นี้เป็นเช่นนี้ ขอท่านจงหลีกทางถวายพระราชาของเราเถิด ท่านสารถี

๒. สิคาลชาดก (๑๕๒)

ว่าด้วยเหตุที่ทำให้สุนัขจิ้งจอกตาย

(ราชสีห์โพธิสัตว์เห็นพี่ชายตายหมดทั้ง ๖ คน จึงกล่าวว่า)

{๑๕๓} [๑๕๓] การงานเหล่านั้นย่อมทำให้ผู้ไม่พิจารณาการงานให้ดี รีบร้อนแต่จะทำให้เสร็จได้รับความเดือดร้อน เหมือนของร้อนที่รีบใส่ เข้าไปในปากฉะนั้น