๙. ชยทิสจริยา เล่ม ๓๓

[๖๘] ในกาลนั้น มีเทพบุตรผู้ชั่วช้า เป็นผู้ตระหนี่ แสดงอกุศลกรรมบถ ๑๐ ประการ แม้เทพบุตรนั้นก็เที่ยวไปในแผ่นดินนี้มีมิตรสหาย มีบริวารชน[๖๙] เราทั้งสองคือธรรมวาทีเทพบุตรและอธรรมวาทีเทพบุตร เป็นข้าศึกแก่กัน เราทั้งสองนั่งรถสวนทางกันมา ชนรถของกันและกันที่แอกรถ[๗๐] การทะเลาะวิวาทกันน่ากลัวเป็นไปแก่เทพบุตรทั้งสองผู้ประกอบด้วยกัลยาณธรรมและบาปธรรม มหาสงครามปรากฎแล้วเพื่อต้องการจะให้กันและกันหลีกทาง[๗๑] ถ้าเราจะโกรธเคืองอธรรมเทพบุตรนั้น ถ้าเราจะทำลายตบะคุณ เราก็พึงทำอธรรมเทพบุตรนั้นพร้อมทั้งบริวารให้เป็นดุจผงคลีได้

[๗๒] แต่เพื่อจะรักษาศีลไว้ เราจึงระงับความปรารถนาแห่งใจเสีย พร้อมทั้งบริษัทได้หลีกทางให้แก่อธรรมวาทีเทพบุตร

[๗๓] พร้อมกับเมื่อเราหลีกจากทาง ทำการระงับจิตได้ แผ่นดินได้เปิดช่องให้แก่อธรรมเทพบุตรในขณะนั้น ฉะนี้แล

จบ ธัมมเทวปุตตจริยาที่ ๘

๙. ชยทิสจริยา

ว่าด้วยจริยาของพระเจ้าชัยทิศ

{๑๙} [๗๔] พระราชาพระนามว่าชัยทิศผู้ทรงประกอบด้วยศีลคุณเสวยสมบัติในพระนครกันประเสริฐชื่อกัปปิลา เป็นนครสูงสุดในปัญจาลรัฐ

[๗๕] เราเป็นพระโอรสของพระราชาพระองค์นั้นมีธรรมอันสดับแล้ว มีศีลงาม มีนามว่าอลีนสัตตกุมาร มีคุณความดี สงเคราะห์บริวารชนทุกเมื่อ[๗๖] พระบิดาของเราเสด็จไปล่าเนื้อ ได้ทรงพบพญาโปริสาทพญาโปริสาทนั้นได้จับพระบิดาของเราแล้วกล่าวว่า “ท่านเป็นอาหารของเรา อย่าดิ้นรนไปเลย”[๗๗] พระบิดาของเราทรงสดับคำของพญาโปริสาทนั้น ทรงกลัวสะดุ้ง หวาดหวั่นพระองค์ พระเพลาแข็งกระด้างเพราะทรงเห็นพญาโปริสาท[๗๘] พญาโปริสาทรับเอาเนื้อแล้วปล่อยไปโดยบังคับให้กลับมาอีกพระราชบิดาพระราชทานทรัพย์แก่พราหมณ์แล้วตรัสเรียกเรามาว่า[๗๙] “ลูกรัก จงปกครองราชสมบัติ อย่าประมาทปกครองนครนี้พญาโปริสาทบังคับพ่อ ให้พ่อกลับไปหาอีก”

[๘๐] เราถวายบังคมพระมารดาพระบิดาแล้วตกแต่งร่างกายสะพายธนูเหน็บพระแสงขรรค์ออกไปหาพญาโปริสาท

[๘๑] เราคิดว่า “พญาโปริสาทเห็นคนถืออาวุธ บางทีจักสะดุ้งกลัวบ้าง แต่เพราะเมื่อเราทำความสะดุ้งกลัวพญาโปริสาท ศีลของเราจะเศร้าหมอง”[๘๒] เพราะเรากลัวศีลจะขาด จึงไม่นําสิ่งที่พึงรังเกียจเข้าไปใกล้พญาโปริสาทนั้น เราเป็นผู้มีเมตตาจิต ชอบกล่าวแต่คำที่เป็นประโยชน์ จึงได้กล่าวคำนี้ว่า

[๘๓] “ท่านจงนำแก่นไม้มาก่อไฟให้เป็นกองใหญ่ ข้าพเจ้าจะโดดเข้ากองไฟ ท่านผู้เป็นปู่ทราบเวลาว่าข้าพเจ้าสุกดีแล้วจงกินเถิด”[๘๔] เราไม่ได้รักษาชีวิตของเราเพราะเหตุแห่งพระบิดาผู้ทรงศีล เราได้ให้พญาโปริสาทผู้ฆ่าสัตว์เป็นปกติทุกเมื่อนั้นบวชแล้วฉะนี้แล

จบ ชยทิสจริยาที่ ๙

๑๐. สังขปาลจริยา

ว่าด้วยจริยาของสังขปาลนาคราช

{๒๐} [๘๕] อีกเรื่องหนึ่ง เมื่อเราเป็นพญานาคชื่อสังขปาละผู้มีฤทธิ์มาก มีเขี้ยวเป็นอาวุธ มีพิษแรงกล้า มีลิ้นสองแฉก เป็นใหญ่กว่านาคทั้งหลาย[๘๖] เราอธิษฐานอุโบสถมีองค์ ๔ ประการว่า “ผู้ใดมีกิจที่ต้องทำด้วย หนังก็ดี เนื้อก็ดี เอ็นก็ดี กระดูกก็ดีของเรา ผู้นั้นจงนำอวัยวะที่ เราให้แล้วนี้ไปเถิด”[๘๗] แล้วสำเร็จการอยู่ ณ สถานที่ใกล้ทางใหญ่สี่แยกซึ่งพลุกพล่านด้วยหมู่ชนต่าง ๆ

[๘๘] พวกบุตรของนายพรานซึ่งดุร้าย หยาบช้า ไม่มีกรุณา ได้เห็นเราแล้วมีมือถือไม้พลองตะบองสั้นกรูกันเข้ามาหาเรา ณ ที่นั้น[๘๙] พวกบุตรนายพรานใช้หอกแทงเราที่จมูก ที่หาง ที่กระดูกสันหลัง แล้วใช้หวายร้อยหามเราไป