พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรีคาถา · เอกกนิบาต
๑๔. สุมนาเถรีคาถา เล่ม ๒๖
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๔๑๕ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑๔/๑๘ ในเอกกนิบาตมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรีคาถา เอกกนิบาต สุมนาเถรีคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๔ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๖ หน้า ๖๑๓–๖๑๔
๑๓. วิสาขาเถรีคาถา
สุภาษิตชวนประพฤติธรรม
(พระวิสาขาเถรีบรรลุอรหัตแล้วเสวยวิมุตติสุขอยู่ ได้พยากรณ์อรหัตตผลด้วยคาถานี้ว่า)
{๔๑๔}[๑๓] ท่านทั้งหลายจงทำตามคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าที่ บุคคลทำแล้วไม่เดือดร้อนในภายหลัง ท่านทั้งหลายจงรีบล้างเท้าทั้งสองแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งเถิด
๑๔. สุมนาเถรีคาถา
สุภาษิตสอนการพิจารณาธาตุ
(พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเปล่งพระรัศมีแสดงพระองค์ดุจประทับนั่ง อยู่ตรงหน้าตรัสสอนพระสุมนาเถรีด้วยพระพุทธคาถานี้)
{๔๑๕}[๑๔] เธอพิจารณาเห็นธาตุทั้งหลายโดยความเป็นทุกข์แล้ว อย่าเข้าถึงความเกิดอีกเลย เธอคลายความพอใจในภพได้แล้ว จักเป็นผู้สงบระงับเที่ยวไป
- ๑ข้อความนี้ หมายถึงว่าเพราะเหตุที่สุมนาเถรีนี้กลับจากบิณฑบาตภายหลังฉันภัตตาหารแล้ว แสดงวัตรแก่อาจารย์และอุปัชฌาย์ ล้างเท้าในที่พักกลางฉันของตนแล้วนั่งลำพัง (เจริญวิปัสสนา) จนสำเร็จอรหัตตผล ฉะนั้น จึงกล่าวชักชวนคนอื่นโดยวิธีนี้ (ขุ.เถรี.อ. ๒๖)
- ๒ธาตุทั้งหลาย ในที่นี้หมายถึงธาตุ ๑๘ มีจักขุธาตุ ธาตุคือจักษุประสาท เป็นต้น (ขุ.เถรี.อ. ๒๖)
- ๓จักเป็นผู้สงบระงับเที่ยวไป หมายถึงจักละกิเลสได้โดยสิ้นเชิงบรรลุนิพพานอยู่ (ขุ.เถรี.อ. ๒๖)
๑๕. อุตตราเถรีคาถา
สุภาษิตสอนการสังวร
(พระอุตตราเถรีครั้นบรรลุอรหัตแล้วได้ภาษิตอุทานคาถานี้ว่า)
{๔๑๖}[๑๕] เราเป็นผู้สำรวมแล้วด้วยกาย วาจา และใจ ถอนตัณหาพร้อมทั้งรากขึ้นแล้ว เป็นผู้มีความเย็นใจ ดับสนิทแล้ว
๑๖. วุฑฒปัพพชิตสุมนาเถรีคาถา
สุภาษิตสอนการนุ่งห่ม
(พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเห็นความแก่กล้าแห่งญาณของพระสมนา เถรีผู้บวชเมื่อชราภาพ จึงตรัสสอนด้วยพระพุทธคาถานี้ว่า){๔๑๗}[๑๖] ดูก่อนแม่เฒ่าสุมนา ท่านจงทำจีวรด้วยท่อนผ้าแล้ว นุ่งห่มอยู่ให้สบายเถิด เพราะว่าราคะของท่านสงบระงับแล้ว ท่านเป็นผู้มีความเย็นใจ ดับสนิทแล้ว
๑๗. ธัมมาเถรีคาถา
สุภาษิตสอนการพิจารณากาย
(พระธัมมาเถรีครั้นบรรลุอรหัตแล้วได้ภาษิตอุทานคาถานี้ว่า)
{๔๑๘}[๑๗] เราเป็นคนทุพพลภาพ มีกายสั่นเทา ถือไม้เท้าเที่ยว บิณฑบาตไป ได้ล้มลงบนแผ่นดินตรงนั้นเอง ทีนั้นจิตของเราหลุดพ้นแล้วเพราะพิจารณาเห็นโทษในกาย
จบ ๑๔. สุมนาเถรีคาถา