ติกนิบาต

๑ ปณฺณวีสติ วสฺสานิ ยโต ปพฺพชิตาย เม

นาภิชานามิ จิตฺตสฺส สมํ ลทฺธํ กุทาจนํ ฯ

อลทฺธา เจตโส สนฺตึ จิตฺเต อวสวตฺตินี

ตโต สํเวคมาปาทึ สริตฺวา ชินสาสนํ ฯ

พหูหิ ทุกฺขธมฺเมหิ อปฺปมาทรตาย เม

ตณฺหกฺขโย อนุปฺปตฺโต กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ

อชฺช เม สตฺตมี รตฺติ ยโต ตณฺหา วิโสสิตา ฯ

อญฺญตรา สามา ฯ

ตั้งแต่เราบวชแล้วตลอดเวลา ๒๕ ปี เราไม่รู้สึกว่าได้ความสงบจิตในกาลไหนๆ เลย เรามีปกติไม่ยังจิตให้เป็นไปในอำนาจ จึงไม่ได้ความสงบใจ เราระลึกถึงคำสอนแห่งพระชินเจ้าแล้ว ยังความสังเวชให้เกิดขึ้น เราผู้อันทุกข์เป็นอันมากถูกต้องแล้ว ยินดีในความไม่ประมาท บรรลุความสิ้นตัณหาแล้ว ได้ทำคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเสร็จแล้ว ตั้งแต่เราทำตัณหาให้เหือดแห้งไปแล้ว วันนี้เป็นวันที่ ๗.

๒ จตุกฺขตฺตุํ ปญฺจกฺขตฺตุํ วิหารา อุปนิกฺขมึ

อลทฺธา เจตโส สนฺตึ จิตฺเต อวสวตฺตินี ฯ

สา ภิกฺขุนึ อุปาคจฺฉึ ยา เม สทฺธายิกา อหุ

สา เม ธมฺมมเทเสสิ ขนฺธายตนธาตุโย ฯ

ตสฺสา ธมฺมํ สุณิตฺวาน ยถา มํ อนุสาสิ สา

สตฺตาหํ เอกปลฺลงฺเก ๑ นิสีทึ ปีติสุขมปฺปีตา ๒ ฯ

อฏฺฐมิยา ปาเท ปสาเรสึ [๓] ตโมกฺขนฺธํ ปทาลิย ฯ

อุตฺตมา ฯ

เรามีปกติไม่ยังจิตให้อยู่ในอำนาจ จึงไม่ได้ความสงบจิต ออกไปจากวิหารสี่ห้าครั้ง เราเข้าไปหาพระภิกษุณีผู้มีวาจาอันเราพึงเชื่อถือได้ พระภิกษุณีนั้นได้แสดงธรรม คือ ขันธ์ อายตนะ และธาตุ แก่เรา เราฟังธรรมของท่านแล้ว ปฏิบัติตามโอวาทที่ท่านพร่ำสอน เป็นผู้เอิบอิ่มด้วยสุขอันเกิดจากปีติ นั่งอยู่โดยบัลลังก์อันเดียวตลอด ๗ วัน เราทำลายกองแห่งความมืดแล้ว จึงเหยียดเท้าออกในวันที่ ๘.

๓ เย อิเม สตฺต โพชฺฌงฺคา มคฺคา นิพฺพานปตฺติยา

ภาวิตา เต มยา สพฺเพ ยถา พุทฺเธน เทสิตา ฯ

สุญฺญตสฺสานิมิตฺตสฺส ลาภินีหํ ยทิจฺฉิตํ

โอรสา ธีตา พุทฺธสฺส นิพฺพานาภิรตา สทา ฯ

สพฺเพ กามา สมุจฺฉินฺนา เย ทิพฺพา เย จ มานุสา

วิกฺขีโณ ชาติสํสาโร นตฺถิทานิ ปุนพฺภโว ฯ

อญฺญตรา อุตฺตมา ฯ

โพชฌงค์ ๗ ประการนี้ เป็นหนทางแห่งการบรรลุนิพพาน เราเจริญแล้วทั้งหมด ตามที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงแล้ว เรามีปกติได้สุญญตสมาบัติและอนิมิตตสมาบัติตามปรารถนา เราเป็นธิดาผู้เกิดแต่พระอุระของพระพุทธเจ้า ยินดีแล้วในนิพพานทุกเมื่อ กามทั้งปวงทั้งเป็นของทิพย์และเป็นของมนุษย์ เราก็ตัดขาดแล้ว ชาติสงสารสิ้นแล้วบัดนี้ ภพใหม่มิได้มี.

๔ ทิวาวิหารา นิกฺขมฺม คิชฺฌกูฏมฺหิ ปพฺพเต

นาคํ โอคาหมุตฺติณฺณํ นทีตีรมฺหิ อทฺทสํ ฯ

ปุริโส องฺกุสมาทาย เทหิ ปาทนฺติ ยาจติ

นาโค ปสารยิ ๔ ปาทํ ปุริโส นาคมารุหิ ฯ

ทิสฺวา อทนฺตํ ทมิตํ มนุสฺสานํ วสํ คตํ

ตโต จิตฺตํ สมาเธมิ ๑ ขลุ ตาย วนํ คตา ฯ

ทนฺติกา ฯ

๑ โป. ม. เอกปลฺลงฺเกน ฯ ๒ ยุ. ปีติสุขสมปฺปิตา ฯ ๓ โป. เอตฺถนฺตเร ยโต

ตณฺหา วิโสสิตา ปจฺฉา ธมฺมเทเสสินฺติ คาถาปาททฺวยํ ทิสฺสติ ฯ ๔ ม. ปสารยี ฯ

เราออกจากที่พักในกลางวันบนภูเขาคิชฌกูฏ ได้เห็นช้างลงสู่แม่น้ำแล้วขึ้นจากแม่น้ำนั้น ที่ฝั่งแม่น้ำจันทรภาคา นายหัตถาจารย์ถือขอแล้วให้สัญญาว่า จงเหยียดเท้าออก ช้างเหยียดเท้าออกแล้ว นายหัตถาจารย์จึงขึ้นช้างนั้น เราเห็นช้างนั้นผู้ไม่เคยได้รับการฝึก ครั้นนายหัตถาจารย์ฝึกแล้ว เป็นสัตว์ตกอยู่ในอำนาจของมนุษย์ทั้งหลาย ภายหลังแต่การเห็นช้างนั้นแล้ว เราจึงไปสู่ป่า ยังจิตให้เป็นสมาธิ เพราะกิริยานั้นเป็นเหตุ.

๕ อมฺม ชีวาติ วนมฺหิ กนฺทสิ อตฺตานํ อธิคจฺฉ อุพฺพิริ

จูฬาสีติสหสฺสานิ สพฺพา ชีวสนามิกา

เอตมฺหาฬาหเน ทฑฺฒา ตาสํ กมนุโสจสิ ฯ

อพฺพุหิ ๒ วต เม สลฺลํ ทุทฺทสํ หทยนิสฺสิตํ

ยํ เม โสกปเรตาย ธีตุ โสกํ พฺยปานุทิ ฯ

สาชฺช อพฺพูฬฺหสลฺลาหํ นิจฺฉาตา ปรินิพฺพุตา

พุทฺธํ ธมฺมญฺจ สงฺฆญฺจ อุเปมิ สรณํ มุนึ ฯ

อุพฺพิริ ฯ

ดูกรนางอุพพิริ ท่านคว่ำครวญอยู่ในป่าว่า "ลูกชีวาเอ๋ย" ดังนี้ ท่านจงรู้สึกตนก่อนเถิด บรรดาธิดาของท่านที่มีชื่อเหมือนกันว่าชีวา ถูกเผาอยู่ในป่าช้าใหญ่นี้ประมาณ ๘๔,๐๐๐ คน ท่านจะเศร้าโศกถึงธิดาคนไหน?

นางอุพพิริทูลว่า

ลูกศรคือความโศก เป็นของเห็นได้ยาก เสียบอยู่แล้วในหทัย หม่อมฉันถอนขึ้นได้แล้ว หม่อมฉันบรรเทาความเศร้าโศกถึงธิดาของหม่อมฉันผู้ถูกความโศกครอบงำได้แล้ว วันนี้ หม่อมฉันถอนลูกศรคือความโศกขึ้นแล้ว. หมดความอยาก ดับรอบแล้ว เข้าถึงแล้วซึ่งพระพุทธเจ้าผู้เป็นนักปราชญ์ กับทั้งพระธรรมและพระภิกษุสงฆ์ ว่าเป็นสรณะ

๖ กึเม กตา ราชคเห มนุสฺสา มธธ ปีตา ว อจฺฉเร

เย สุกฺกํ น อุปาสนฺติ เทเสนฺตึ พุทฺธสาสนํ ฯ

ตญฺจ อปฺปฏิวานียํ อเสจนกโมชวํ

ปิวนฺติ มญฺเญ สปฺปญฺญา วลาหกมิวทฺธคู ฯ

สุกฺกา สุกฺเกหิ ธมฺเมหิ วีตราคา สมาหิตา

ธาเรหิ อนฺติมํ เทหํ เชตฺวา มารํ สวาหนํ ฯ

สุกฺกา ฯ

พวกมนุษย์ในเมืองราชคฤห์เหล่านี้ ทำอะไรกัน มัวดื่มน้ำผึ้ง ดีดนิ้วมืออยู่ ไม่เข้าไปหาพระสุกกาเถรี ผู้แสดงคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าอยู่เล่า ส่วนชนเหล่าผู้มีปัญญา ย่อมดื่มธรรมคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้านั้น เป็นธรรมไม่นำกลับหลัง เป็นธรรมเครื่องทำบุคคลผู้ฟังให้ชุ่มชื่นมีโอชะดุจบุคคลผู้เดินทางไกล ดื่มน้ำอันไหลมาจากซอกเขา ฉะนั้นพระสุกกาเถรีมีธรรมอันบริสุทธิ์ ปราศจากราคะ มีจิตตั้งมั่น ชนะมารพร้อมทั้งพาหนะ ทรงไว้ซึ่งร่างกายอันมีในที่สุด.

๗ นตฺถิ นิสฺสรณํ โลเก กึ วิเวเกน กาหสิ

ภุญฺชาหิ กามรติโย มาหุ ปจฺฉานุตาปินี ฯ

สตฺติสูลูปมา กามา ขนฺธาสํ อธิกุฏฺฏนา

ยํ ตฺวํ กามรตึ พฺรูสิ อรติ ทานิ สา มมํ ฯ

สพฺพตฺถ วิหตา นนฺทิ ตโมกฺขนฺโธ ปทาลิโต

เอวํ ชานาหิ ปาปิม นิหโต ตฺวมสิ อนฺตก ฯ

เสลา ฯ

๑ โป. ม. สมาเธสึ ฯ ๒ ม. อพฺพหี ฯ

นิพพานอันเป็นที่สลัดออกไม่มีในโลก ท่านจักทำประโยชน์อะไรได้ด้วยวิเวกเล่า จงบริโภคความยินดีในกามทั้งหลายเถิด ท่านอย่าได้เป็นผู้มีความเดือดร้อนในภายหลังเลย.

พระเสลาเถรีกล่าวว่า

กามทั้งหลายมีอุปมาดังหอกและหลาว ครอบงำขันธ์ทั้งหลายไว้ ท่านกล่าวถึงความยินดีในกามชนิดใด เดี๋ยวนี้ ความยินดีในกามชนิดนั้นของเราไม่มีแล้ว เรากำจัดความเพลิดเพลินในสิ่งทั้งปวงแล้ว ทำลายกองแห่งความมืดได้แล้ว ดูกรมารผู้ชั่วช้า ท่านจงรู้อย่างนี้ ตัวท่านเป็นผู้อันเรากำจัดแล้ว

๘ ยนฺตํ อิสีหิ ปตฺตพฺพํ ฐานํ ทุรภิสมฺภวํ

น ตํ ทฺวงฺคุลิปญฺญาย สกฺกา ปปฺโปตุมิตฺถิยา ฯ

อิตฺถิภาโว โน กึ กยิรา จิตฺตมฺหิ สุสมาหิเต

ญาณมฺหิ วตฺตมานมฺหิ สมฺมา ธมฺมํ วิปสฺสโต ฯ

สพฺพตฺถ วิหตา นนฺทิ ตโมกฺขนฺโธ ปทาลิโต

เอวํ ชานาหิ ปาปิม นิหโต ตฺวมสิ อนฺตก ฯ

โสมา ฯ

ติกนิปาโต นิฏฺฐิโต ฯ

ฐานะอันประเสริฐกล่าวคือ อรหัต อันฤาษีทั้งหลายพึงบรรลุ บุคคลเหล่าอื่นให้สำเร็จได้โดยยาก ท่านเป็นหญิงมีปัญญาเพียง ๒ องคุลีเท่านั้นไม่สามารถจะบรรลุฐานะอันประเสริฐนั้นได้.

พระโสมาเถรีกล่าวว่า

เมื่อจิตตั้งมั่นดีแล้ว เมื่อญาณเป็นไปอยู่ และเมื่อเราเห็นแจ้งธรรมโดยชอบ ความเป็นหญิงจะพึงทำอะไรเราได้ เรากำจัดความเพลิดเพลินในสิ่งทั้งปวงได้แล้ว ทำลายกองแห่งความมืดแล้ว ดูกรมารผู้มีบาป ท่านจงรู้อย่างนี้ ท่านเป็นผู้อันเรากำจัดเสียแล้ว.

จบ ติกนิบาต.