กีสาโคตมีเถรีคาถา เล่ม ๒๖

กลฺยาณมิตฺตตา มุนินา โลกํ อาทิสฺส วณฺณิตา

กลฺยาณมิตฺเต ภชมาโน อปิ พาโล ปณฺฑิโต อสฺส.

พระมุนีกล่าวสรรเสริญความเป็นผู้มีกัลยาณมิตร

ไว้เฉพาะชาวโลกว่า ผู้คบกัลยาณมิตร

ถึงแม้จะเป็นพาล ก็จะพึงเป็นบัณฑิตได้บ้าง

ภชิตพฺพา สปฺปุริสา ปญฺญา ตถา วฑฺฒติ ภชนฺตานํ

ภชมาโน สปฺปุริเส สพฺเพหิปิ ทุกฺเขหิ ปมุจฺเจยฺย.

สัตบุรุษเป็นคนที่ควรคบ

ผู้คบสัตบุรุษ ปัญญาย่อมเจริญได้แน่นอน

ผู้คบสัตบุรุษ พึงพ้นจากทุกข์ทั้งมวลได้

ทุกฺขญฺจ วิชาเนยฺย ทุกฺขสฺส จ สมุทยํ.

นิโรธฏฺฐงฺคิกมคฺคํ จตฺตาริ อริยสจฺจานิ.

และพึงรู้แจ้งอริยสัจ ๔ คือ

ทุกข์ ๑ เหตุให้เกิดทุกข์ ๑ ความดับทุกข์ ๑

อริยมรรคมีองค์แปด ๑

(ยักษิณีกล่าวว่า)

ทุกฺโข อิตฺถิภาโว อกฺขาโต ปุริสทมฺมสารถินา

สปตฺติกมฺปิ หิ ทุกฺขํ อปฺเปกจฺจา สกึ วิชาตาโย.

พระผู้มีพระภาคเป็นสารถีผู้ทรงฝึกคนที่ควรฝึก

ตรัสว่า ความเป็นหญิงเป็นทุกข์

เพราะแม้ความเป็นหญิงมีสามีร่วมกันก็เป็นทุกข์

หญิงบางพวกคลอดครั้งเดียว

คลเก อปกนฺตนฺติ สุขุมาลิโย วิสานิ ขาทนฺติ

ชนมารกมชฺฌคตา เทฺว พฺยสนานุโภนฺติปิ.

อดกลั้นความทุกข์ที่เกิดขึ้นเพราะการคลอดบุตรไม่ไหว

จึงเชือดคอตนเองเสียก็มี

บางพวกมีร่างกายอ่อนแอ

ทนความลำบากไม่ได้ กินยาพิษเสียก็มี

เด็กอยู่ในครรภ์ และมารดาผู้มีครรภ์

ย่อมประสบความย่อยยับทั้งสองคนก็มี

(พระปฏาจาราเถรีกล่าวว่า)

อุปวิชญฺญา คจฺฉนฺติ อทฺทสาหํ ปตึ มตํ

ปนฺถมฺหิ วิชายิตฺวาน อปฺปตฺตาหํ สกํ เคหํ. (๑)

เราเวลามีครรภ์แก่ใกล้คลอด

เดินทางไปยังไม่ทันถึงเรือนตน

ก็คลอดบุตรที่ระหว่างทาง พบสามีตาย

เทฺว ปุตฺตา กาลกตา ปตี จ ปนฺเถ มโต กปณิกาย

มาตา ปิตา จ ภาตา จ ฑยฺหนฺติ เอกจิตกายํ.

บุตรทั้งสองก็ตาย สามีก็ตายเสียที่ระหว่างทาง

มารดาบิดา และพี่ชายของเราผู้กำพร้า

ถูกเผาอยู่บนเชิงตะกอนเดียวกัน

(พระกีสาโคตมีเถรีกล่าวว่า)

ขีณกุลมฺหิ (๑) กปเณ อนุภูตํ เต ทุขํ อปริมาณํ

อสฺสู จ เต ปวตฺตํ หิ พหูนิ ชาติสหสฺสานิ.

เจ้า เมื่อสิ้นตระกูลแล้ว ตกเป็นคนกำพร้า

เสวยทุกข์หาประมาณมิได้

ก็แลน้ำตาของเจ้าไหลตลอดมาหลายพันชาติ

ปสฺสึ ตํ สุสานมชฺเฌ (๑) อโถปิ ขาทิตานิ ปุตฺตมํสานิ

หตกุลิกา สพฺพครหิตา สหปติกา อมตํ อธิคจฺฉึ.

เราเห็นเจ้าและเนื้อบุตรของเจ้า

ถูกสุนัขเป็นต้นกัดกินที่ท่ามกลางป่าช้า

เราพร้อมกับสามีมีตระกูลฉิบหายแล้ว

ถูกชนทั้งปวงติเตียนแล้วได้บรรลุอมตธรรม

ภาวิโต เม อยํ มคฺโค อริโยฏฺฐงฺคิโก อมตคามี

นิพฺพานํปิ สจฺฉิกตํ ธมฺมาทาสํ อเวกฺขิหํ. (๑)

อริยมรรคมีองค์ ๘ เป็นข้อปฏิบัติให้ถึงอมตธรรม

เราได้เจริญแล้ว

แม้นิพพานเราก็ทำให้แจ้งแล้ว

เราได้พบกระจกคือธรรมแล้ว

อหมฺหิ กนฺตสลฺลา โอหิตภารา กตํ เม กรณียํ

กีสาโคตมี เถรี สุวิมุตฺตจิตฺตา (๑) อิมํ ภณีติ.

กิสาโคตมี เถรี เอกาทสกนิปาโต สมตฺโต .

ตัดลูกศรเสียได้ ปลงภาระได้แล้ว

กระทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว

กีสาโคตมีเถรีผู้มีจิตหลุดพ้นดีแล้ว

ได้กล่าวเนื้อความนี้ไว้

เอกาทสกนิบาต จบ