๑. มหาโมคคัลลานเถรคาถา เล่ม ๒๖

๒๐. สัฏฐินิบาต

๑. มหาโมคคัลลานเถรคาถา

คาถาสุภาษิตของพระมหาโมคคัลลานเถร

{๔๐๐}(ท่านพระมหาโมคคัลลานเถระเมื่อได้รับเอตทัคคะในด้านผู้มีฤทธิ์ อาศัย

เหตุนั้น จึงได้ภาษิตคาถา ๔ คาถาเบื้องต้น ความว่า)

[๑๑๔๙] ภิกษุผู้ถือการอยู่ป่าเป็นวัตร ถือการเที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตร ยินดีเฉพาะอาหารที่มีอยู่ในบาตรจากการบิณฑบาต มีจิตตั้งมั่นด้วยดีในภายใน พึงทำลายเสนามัจจุราชได้[๑๑๕๐] ภิกษุผู้ถือการอยู่ป่าเป็นวัตร ถือการเที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตร ยินดีเฉพาะอาหารที่มีอยู่ในบาตรจากการบิณฑบาต พึงกำจัดเสนามัจจุราชได้เหมือนช้างทำลายเรือนไม้อ้อ ฉะนั้น[๑๑๕๑] ภิกษุผู้ถือการอยู่โคนไม้เป็นวัตร มีความพากเพียรเป็นนิจ ยินดีเฉพาะอาหารที่มีอยู่ในบาตรจากการบิณฑบาต มีจิตตั้งมั่นด้วยดีในภายใน พึงทำลายเสนามัจจุราชได้[๑๑๕๒] ภิกษุผู้ถือการอยู่โคนไม้เป็นวัตร มีความพากเพียรเป็นนิจ ยินดีเฉพาะอาหารที่มีอยู่ในบาตรจากการบิณฑบาต พึง กำจัดเสนามัจจุราชได้ เหมือนช้างทำลายเรือนไม้อ้อ ฉะนั้น

(ท่านพระมหาโมคคัลลานเถระได้กล่าวสอนหญิงแพศยาซึ่งเข้ามา เล้าโลมท่านด้วยคาถาเหล่านี้ ความว่า)

[๑๑๕๓] น่าตำหนิกระท่อมคือสรีระที่ประกอบด้วยโครงกระดูกอันฉาบทาด้วยเนื้อ ร้อยรัดด้วยเส้นเอ็น เต็มไปด้วยของไม่สะอาด มีกลิ่นเหม็น ทั้งที่เป็นร่างของคนอื่นแต่ก็ยึดมั่น กันว่าเป็นของตน[๑๑๕๔] ในร่างกายของเธอซึ่งเหมือนกับถุงหนังที่เต็มไปด้วยคูถ มีหนังหุ้มห่อไว้ มีระฆังคู่อยู่ที่หน้าอกเหมือนนางปีศาจ มีช่อง ๙ ช่อง เป็นที่ไหลออกเนืองนิจ[๑๑๕๕] ภิกษุพึงละเว้นสรีระของเธอซึ่งมีช่องอยู่ ๙ ช่อง มีกลิ่นเหม็นเสีย เหมือนคนที่รักความสะอาดหลีกเลี่ยงมูตรคูถ แต่ไกลฉะนั้น

[๑๑๕๖] หากว่าคนพึงรู้จักสรีระของเธอเช่นเดียวกับที่เรารู้จัก ก็จะหลบหลีกเธอไปเสียห่างไกล เหมือนคนที่รักความ สะอาดเห็นหลุมคูถในฤดูฝนแล้วหลีกเลี่ยงเสียแต่ไกลฉะนั้น

(เมื่อหญิงแพศยานั้นได้ฟังดังนี้แล้วก็เกิดความสลดใจจึงตอบพระเถระเป็นคาถา ความว่า)

[๑๑๕๗] ข้าแต่สมณะมหาวีระ ท่านพูดอย่างไรก็เป็นจริงอย่างนั้น แต่คนบางพวกยังจมอยู่ในร่างกายนี้ เหมือนกับโคเฒ่าที่ จมอยู่ในปลักฉะนั้น

(ท่านพระมหาโมคคัลลานเถระเมื่อจะชี้แจงให้นางรู้ว่าการประพฤติ ตามใจชอบเช่นนี้ไม่มีประโยชน์ จึงกล่าวสอนนางเป็นคาถาต่อไปว่า)

[๑๑๕๘] ผู้ใดมาสำคัญว่า จะย้อมอากาศได้ด้วยขมิ้นหรือด้วย นํ้าย้อมอย่างอื่นการกระทำของผู้นั้นทำให้เกิดความลำบากขึ้นเสียเปล่า ๆ

[๑๑๕๙] จิตของฉันนี้เสมอกับอากาศเป็นจิตตั้งมั่นดีแล้วใน ภายใน ดูก่อนเธอผู้มีจิตบาป เธออย่ามายินดีคนเช่นฉัน เหมือนแมลงเม่ายินดีกองไฟฉะนั้นเลย[๑๑๖๐]เชิญดูอัตภาพที่ถูกสร้างให้วิจิตร มีปากแผล ๙ แห่ง มี กระดูกและ เส้นเอ็นยึดติดกันไว้ มีความเจ็บไข้ได้ป่วยอยู่ เป็นนิจซึ่งคนเป็นอันมากคิดถึงกัน ไม่มีความยั่งยืน มั่นคงเลย[๑๑๖๑]เชิญดูรูปร่างที่ถูกทำให้วิจิตรด้วยแล้วมณีและกุณฑล มี กระดูกอันหนังหุ้มห่อไว้ งามพร้อมด้วยเสื้อผ้าต่าง ๆ

[๑๑๖๒]เท้าที่ย้อมด้วยสีแดงสด ใบหน้าที่ไล้ทาด้วยแป้งฝุ่น พอที่ จะหลอกคนโง่ให้หลงได้แต่หลอกคนผู้แสวงฝั่งคือ พระนิพพานไม่ได้

[๑๑๖๓] ผมที่แต่งเป็นลอนเหมือนตาหมากรุกตาที่เยิ้มด้วยยา หยอด พอที่จะหลอกคนโง่ให้หลงได้แต่หลอกคนผู้ แสวงหาฝั่งคือพระนิพพานไม่ได้[๑๑๖๔]กายเน่าที่ถูกประดับด้วยเครื่องอลังการ เหมือนกล่องยา หยอดตาอันใหม่วิจิตร พอที่จะหลอกคนโง่ให้หลงได้ แต่ หลอกคนผู้แสวงหาฝั่งคือพระนิพพานไม่ได้[๑๑๖๕]ท่านเป็นดังพรานเนื้อดักบ่วงไว้ แต่เนื้อไม่ติดบ่วง เมื่อ พรานเนื้อกำลังคร่ำครวญอยู่อาตมาผู้เป็นเนื้อฉัน อาหารแล้วก็จะไป

[๑๑๖๖]บ่วงของนายพรานขาดไปแล้ว เนื้อไม่ติดบ่วง เมื่อนาย พรานเศร้าโศกอยู่ พวกเนื้อพากันมากินเหยื่อแล้วหนีไป

(ท่านพระมหาโมคคัลลานเถระ ปรารภการนิพพานของท่านพระสารีบุตรเถระเป็นเหตุ จึงภาษิตคาถาขึ้น ๔ คาถา ความว่า)

[๑๑๖๗] เมื่อท่านพระสารีบุตรเถระผู้เพียบพร้อมไปด้วยอาการ เป็นอันมากมีศีลสังวรเป็นต้นนิพพานไปแล้ว ก็เกิดเหตุ น่าสะพรึงกลัว ขนพองสยองเกล้า[๑๑๖๘] สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงหนอ มีความเกิดขึ้นและความเสื่อมไปเป็นธรรมดา เกิดขึ้นแล้วก็ดับไป ดวามสงบระงับไปแห่งสังขารเหล่านั้นเป็นสุข[๑๑๖๙] ชนเหล่าใดพิจารณาเห็นเบญจขันธ์โดยเป็นอนัตตา และ มิใช่โดยเป็นอัตตา ชนเหล่านั้นชื่อว่าแทงตลอดธรรมอันละเอียดได้อยู่ เหมือนนายขมังธนูยิงขนทรายได้ด้วย ลูกศรฉะนั้น[๑๑๗๐] อนึ่ง ชนเหล่าใดพิจารณาเห็นเบญจขันธ์โดยเป็นอนัตตา และมิใช่โดยเป็นอัตตา ชนเหล่านั้นชื่อว่าแทงตลอด ธรรมอันละเอียดได้แล้ว เหมือนนายขมังธนูยิงขนทราย ได้ด้วยลูกศรฉะนั้น

(ท่านพระมหาโมคคัลลานเถระ ปรารภพระติสสเถระและพระวัฑฒมานเถระ จึงภาษิตคาถาไว้ ๒ คาถา ความว่า)

[๑๑๗๑] คนที่ถูกแทงด้วยหอกย่อมรีบพยายามถอนออก หรือเมื่อถูกไฟไหม้ที่ศีรษะย่อมรีบพยายามดับ ฉันใด ภิกษุก็พึง เป็นผู้มีสติรีบพยายามเพื่อละความกำหนัดยินดีในกามอยู่ ฉันนั้น

[๑๑๗๒] คนที่ถูกแทงด้วยหอกย่อมรีบพยายามถอนออก หรือเมื่อถูกไฟไหม้ที่ศีรษะย่อมรีบพยายามดับ ฉันใด ภิกษุก็พึง เป็นผู้มีสติรีบพยายามเพื่อละความกำหนัดยินดีในภพอยู่ ฉันนั้น

[๑๑๗๓] เราเป็นผู้ถูกพระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงอบรมพระองค์มาแล้ว ผู้ทรงไว้ซึ่งพระสรีระเป็นชาติสุดท้ายทรงใช้ไปแล้ว จึงทำปราสาทของนางวิสาขามิคารมารดาให้สั่นไหวด้วย ปลายนิ้วเท้า[๑๑๗๔] พระนิพพานซึ่งเป็นเหตุปลดเปลื้องกิเลสเครื่องร้อยรัดทั้งปวงนี้ บุคคลจะพึงบรรลุได้เพราะปรารภความเพียรที่ หย่อนก็หาไม่ จะพึงบรรลุได้ด้วยกำลังความเพียรนิดหน่อยก็หาไม่ (แต่พึงบรรลุได้ด้วยความเพียรชอบ ๔ ประการ)[๑๑๗๕] ก็ภิกษุหนุ่มนี้นับว่าเป็นบุรุษที่ยอดเยี่ยม จึงมาชนะมารพร้อมทั้งพาหนะแล้วดำรงร่างกายเป็นชาติสุดท้ายได้

[๑๑๗๖] สายฟ้าแลบย่อมตกไปตามช่องภูเขาเวภาระ และภูเขาปัณฑวะ ฉันใด ภิกษุผู้เป็นบุตรแห่งพระพุทธเจ้าผู้คงที่ ไม่มีผู้เปรียบปาน ย่อมอยู่ตามช่องแห่งภูเขาเจริญฌานอยู่ ฉันนั้น

[๑๑๗๗] ภิกษุผู้สงบระงับ ยินดีแต่ในธรรมอันสงบ อยู่แต่ในเสนาสนะที่สงัด เป็นมุนี เป็นทายาทของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐที่สุด ย่อมเป็นผู้ที่ท้าวมหาพรหมและชาวโลก ตลอดทั้งเทวดากราบไหว้บูชา(พราหมณ์มิจฉาทิฏฐิผู้เป็นหลานของท่านพระสารีบุตรเถระคนหนึ่งยืนมองท่านพระมหากัสสปเถระด้วยจิตอกุศล ท่านพระมหาโมคคัลลานเถระเมื่อจะแนะนำให้ไปขอโทษพระเถระเสียจึงกล่าวคาถา ๕ คาถา ความว่า)[๑๑๗๘] ดูก่อนพราหมณ์ ท่านจงไหว้พระกัสสปะผู้สงบระงับยินดีแต่ในธรรมอันสงบ อยู่แต่ในเสนาสนะที่สงัด เป็นมุนี เป็นทายาทของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐที่สุดเสีย[๑๑๗๙] อนึ่งเล่า ในหมู่มนุษย์ ผู้ใดเป็นพราหมณ์ ถึงพร้อมด้วยไตรเพท สืบเชื้อสายพราหมณ์ติดต่อกันมาทั้งหมดถึง ๑๐๐ ชาติ

[๑๑๘๐] ถึงแม้จะเป็นผู้เล่าเรียนมนต์จบไตรเพทก็ตาม คุณมีการเรียนมนต์เป็นต้นของผู้นั้นก็ยังมีค่าไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๖ ของ บุญที่ได้ไหว้พระกัสสปะองค์นี้เพียงครั้งเดียวเลย[๑๑๘๑] ภิกษุใดเวลาเช้าเข้าวิโมกข์ ๘โดยอนุโลมและปฏิโลม ออกจากสมาบัตินั้นแล้วเที่ยวไปบิณฑบาต

[๑๑๘๒] ดูก่อนพราหมณ์ ท่านอย่าดูหมิ่นภิกษุเช่นนั้นเลย อย่าได้ทำลายตนเสียเลย ท่านจงทำใจให้เลื่อมใสในพระอรหันต์ผู้คงที่เถิด จงรีบประคองอัญชลีไหว้เสียเถิด ศีรษะของท่านอย่าแตกไปเสียเลย

(ท่านพระมหาโมคคัลลานเถระภาษิตคาถาปรารภพระโปฐิละว่า)

[๑๑๘๓] พระโปฐิละไม่เห็นพระสัทธรรมเพราะเป็นผู้ถูกอวิชชาหุ้มห่อไว้ เดินไปสู่ทางผิดซึ่งเป็นทางคดไม่ควรเดิน

[๑๑๘๔] พระโปฐิละหมกมุ่นอยู่ในสังขาร ติดอยู่ในลาภและสักการะ ดังหนอนที่ติดอยู่ในคูถ จึงเป็นผู้ไม่มีแก่นสาร

(พระมหาโมคคัลลานะภาษิตคาถาสรรเสริญท่านพระสารีบุตรเถระ ๒

คาถา ความว่า)

[๑๑๘๕] อนึ่ง เชิญท่านดูท่านพระสารีบุตรผู้กำลังเดินมาอยู่นี้ ซึ่งเป็นผู้เพียบพร้อมไปด้วยคุณที่น่าดูน่าชม พ้นแล้วจากกิเลสด้วยสมาธิและปัญญา มีจิตตั้งมั่นดีแล้วในภายใน[๑๑๘๖] เป็นผู้ปราศจากลูกศร สิ้นสังโยชน์ บรรลุวิชชา ๓ ละมัจจุราชเสียได้ เป็นพระทักขิไณยบุคคล เป็นเนื้อนา บุญอันยอดเยี่ยมของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย

(ท่านพระสารีบุตรเถระภาษิตคาถาสรรเสริญท่านพระมหาโมคคัลลานเถระ ความว่า)

[๑๑๘๗] เทวดาผู้มีฤทธิ์ เรืองยศจำนวนมาก พร้อมด้วยพรหม ชั้นพรหมปุโรหิตจำนวน ๒๐,๐๐๐ ได้พากันมาประคองอัญชลีนมัสการพระมหาโมคคัลลานเถระโดยกล่าวว่า[๑๑๘๘]‘ข้าแต่ท่านผู้เป็นบุรุษผู้อาชาไนย ขอนอบน้อมแด่ท่าน ข้าแต่ท่านผู้เป็นอุดมบุรุษ ขอนอบน้อมแด่ท่าน ข้าแต่ท่านผู้นิรทุกข์ พระคุณเจ้ามีอาสวะทั้งหลายสิ้นไปแล้ว เป็นทักขิไณยบุคคล

[๑๑๘๙] พระโมคคัลลานเถระเป็นผู้อันมนุษย์และเทวดาบูชาแล้ว เป็นผู้เกิดโดยอริยชาติ ครอบงำความตายได้แล้ว ไม่ติดอยู่ในสังขาร เหมือนดอกบัวไม่ติดอยู่ด้วยนํ้าฉะนั้น

[๑๑๙๐] พระโมคคัลลานเถระนั้นรู้แจ้งโลกได้ตั้งพันเพียงครู่เดียว เสมอด้วยท้าวมหาพรหม เป็นผู้ชำนาญในคุณคืออิทธิฤทธิ์ในจุติและอุบัติของสัตว์ ย่อมเห็นเทวดาทั้งหลายในกาลอันควร,

(ท่านพระมหาโมคคัลลานเถระภาษิตคาถาถึงท่านพระสารีบุตรเถระและตน ความว่า)

[๑๑๙๑] ภิกษุใดทรงคุณธรรมชั้นสูงด้วยปัญญา ศีล และอุปสมะภิกษุนั้นคือพระสารีบุตรผู้สูงสุดอย่างยิ่ง

[๑๑๙๒] แต่เราเป็นผู้ฉลาดในวิธีแสดงฤทธิ์ได้ต่าง ๆ เป็นผู้ถึงความชำนาญในฤทธิ์ พึงเนรมิตอัตภาพชั่วขณะเดียวได้ตั้งแสนโกฏิ

[๑๑๙๓] เราชื่อโมคคัลลานะโดยโคตร เป็นผู้ถึงที่สุดแห่งบารมี เป็นผู้ชำนาญในสมาธิและวิชชา เป็นนักปราชญ์ใน ศาสนาของพระพุทธเจ้าผู้อันตัณหาอาศัยไม่ได้แล้ว มีอินทรีย์มั่นคง ได้ตัดเครื่องจองจำคือกิเลสทั้งสิ้นเสียอย่างเด็ดขาด เหมือนช้างสลัดเครื่องพันธนาการที่ทำ ด้วยเถาหัวด้วนขาดสะบั้นฉะนั้น[๑๑๙๔] พระศาสดาเราก็ได้อยู่ใกล้ชิดแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเราก็ทำเสร็จแล้ว ภาระอันหนักก็ปลงลงแล้ว ตัณหาที่นำไปสู่ภพใหม่ก็ถอนได้แล้ว

[๑๑๙๕] ประโยชน์คือความสิ้นสังโยชน์ทั้งปวงที่กลบุตรผู้ออกจากเรือนมาบวชต้องการกัน เราก็บรรลุแล้วตามลำดับ

(พระมหาโมคคัลลานะได้กล่าวกะมารเป็นคาถา ความว่า)

[๑๑๙๖] ทุสสีมารเบียดเบียนพระสาวกนามว่าวิธุระและพระวิปัสสีสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วหมกไหม้อยู่ในนรกใด นรกนั้นเป็นเช่นไร

[๑๑๙๗] คือเป็นนรกที่มีขอเหล็กตั้งร้อย และเป็นที่ทำให้เกิดทุกขเวทนาเฉพาะตนทุกแห่ง ทุสสีมารเบียดเบียนพระ สาวกนามว่าวิธุระและพระวิบีสสีสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว หมกไหม้อยู่ในนรกใด นรกนั้นเป็นเช่นนี้[๑๑๙๘] ภิกษุใดเป็นสาวกของพระพุทธเจ้า รู้ประจักษ์ถึงกรรม และผลแห่งกรรม ดูก่อนมารดำ ท่านเบียดเบียนภิกษุ นั้นเข้าก็จะต้องประสบทุกข์เป็นแน่แท้[๑๑๙๙] วิมานทั้งหลายลอยอยู่ท่ามกลางมหาสมุทร ตั้งอยู่ตลอด กัปมีสีเหมือนแก้วไพฑูรย์ งดงามมีรัศมีพุ่งออก เหมือนเปลวไฟ ผุดผ่อง มีหมู่นางอัปสรผู้มีผิวพรรณ แตกต่างกันเป็นอันมากฟ้อนรำอยู่[๑๒๐๐] ภิกษุใดเป็นสาวกของพระพุทธเจ้า รู้ประจักษ์กรรมและผลแห่งกรรม ดูก่อนมารดำ ท่านเบียดเบียนภิกษุนั้น เข้าก็จะต้องประสบทุกข์เป็นแน่แท้

[๑๒๐๑] ภิกษุใดถูกพระพุทธเจ้าทรงใช้ไปแล้ว มีภิกษุสงฆ์เป็นอันมากเห็นอยู่ ได้ทำปราสาทของนางวิสาขามิคารมารดาให้สั่นไหวด้วยปลายนิ้วเท้า

[๑๒๐๒] ภิกษุใดเป็นสาวกของพระพุทธเจ้า รู้ประจักษ์กรรมและ ผลแห่งกรรม ดูก่อนมารดำ ท่านเบียดเบียนภิกษุนั้นเข้าก็จะต้องประสบทุกข์เป็นแน่แท้

[๑๒๐๓] ภิกษุใดมีกำลังฤทธิ์กล้าแข็ง ทำเวชยันตปราสารทให้สั่นไหวได้ด้วยปลายนิ้วเท้า และยังเทวดาทั้งหลายให้สลดใจ

[๑๒๐๔] ภิกษุใดเป็นสาวกของพระพุทธเจ้า รู้ประจักษ์กรรมและผลแห่งกรรม ดูก่อนมารดำ ท่านเบียดเบียนภิกษุนั้น เข้าก็จะต้องประสบทุกข์เป็นแน่แท้

[๑๒๐๕] ภิกษุใดไต่ถามท้าวสักกเทวราชที่เวชยันตปราสาทว่า‘มหาบพิตร ทรงทราบวิมุตติอันเป็นที่สิ้นตัณหาบ้างไหมขอถวายพระพร’ท้าวสักกเทวราชถูกถามปัญหาแล้ว ทรงพยากรณ์ตามแนวเทศนาที่พระศาสดาทรงแสดง แล้วแก่ภิกษุนั้น[๑๒๐๖] ภิกษุใดเป็นสาวกของพระพุทธเจ้า รู้ประจักษ์กรรมและผลแห่งกรรม ดูก่อนมารดำ ท่านเบียดเบียนภิกษุนั้นเข้าก็จะต้องประสบทุกข์เป็นแน่แท้

[๑๒๐๗] ภิกษุใดสอบถามท้าวมหาพรหมว่า ‘ดูก่อนอาวุโส แม้วันนี้ท่านก็ยังมีความเห็นผิดอยู่เหมือนเมื่อก่อนว่าสุธัมมสภา นิ้มีอยู่บนพรหมโลกเท่านั้น ที่ดาวดึงสพิภพไม่มีหรือ หรือว่าท่านยังมีความเห็นผิดอยู่เหมือนก่อน คือ ท่านยัง

เห็นอยู่ว่า บนพรหมโลกมีแสงสว่างพวยพุ่งออกได้เองหรือ,

[๑๒๐๘] ครั้นท้าวมหาพรหมถูกถามปัญหาแล้วได้พยากรณ์ตามความเป็นจริงแก่ภิกษุนั้นว่า ‘ข้าแต่พระคุณเจ้าผู้นิรทุกข์ ข้าพเจ้าไม่ได้เห็นผิดเหมือนเมื่อก่อน[๑๒๐๙] ข้าพเจ้าเห็นมีรัศมีพวยพุ่งไปในพรหมโลก ทุกวันนี้ข้าพเจ้าละทิ้งคำพูดได้ ข้าพเจ้าเป็นผู้เที่ยงแท้แน่นอน

[๑๒๑๐] ภิกษุใดเป็นสาวกของพระพุทธเจ้า รู้ประจักษ์กรรมและผลแห่งกรรม ดูก่อนมารดำ ท่านเบียดเบียนภิกษุนั้นเข้าก็จะต้องประสบทุกข์เป็นแน่แท้[๑๒๑๑] ภิกษุใดแสดงยอดขุนเขาสิเนรุ ชมพูทวีป และปุพพวิเทหทวีป ให้หมู่มนุษย์ชาวอมรโคยานทวีปและชาวอุตตรกุรุทวีปเห็นกันด้วยวิโมกข์[๑๒๑๒] ภิกษุใดเป็นสาวกของพระพุทธเจ้า รู้ประจักษ์กรรมและผลแห่งกรรม ดูก่อนมารดำ ท่านเบียดเบียนภิกษุนั้นเข้าก็จะต้องประสบทุกข์เป็นแน่แท้[๑๒๑๓]ไฟย่อมจะไม่ตั้งใจว่าเราจะไหม้คนพาลเลย แต่คนพาล ต่างหากที่เข้าไปหาไฟที่ลุกโพลงให้ไหม้ตนเอง ฉันใด[๑๒๑๔] ดูก่อนมาร ท่านประทุษร้ายพระตถาคตนั้นแล้ว ก็จักเผาตนเอง เหมือนคนพาลถูกไฟเผาเองฉะนั้น

[๑๒๑๕] แน่ะมารใจบาป ตัวท่านเป็นมารคอยแต่จะประทุษร้าย พระตถาคตพระองค์นั้น ก็ต้องพบแต่บาปมิใช่บุญ หรือท่านเข้าใจว่า ‘บาปจะไม่ให้ผลแก่เรา,

[๑๒๑๖] แน่ะมารผู้มุ่งแต่ความตาย เพราะท่านได้ทำกรรม สั่งสมบาปมาตลอดกาลนาน ท่านจงปลีกตัวจากพระพุทธ สาวกเสีย อย่าสร้างความหวังว่าจะเบียดเบียนภิกษุ ทั้งหลายอีกเลย[๑๒๑๗] พระมหาโมคคัลลานเถระได้คุกคามมารที่ป่าเภสกฬาวัน ดังนี้แล้ว ลำดับนั้น มารนั้นระทมใจจึงได้หายไป ณ ที่นั้นนั่นเอง

นัยว่าพระมหาโมคคัลลานเถระได้ภาษิตคาถาทั้งหลายไว้ด้วยประการ ฉะนี้แล

จบ สัฏฐินิบาต

สัฏฐินิบาตปรากฏว่า พระมหาโมคคัลลานเถระ ผู้มีฤทธิ์มากองค์เดียวเท่านั้น ได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ไว้ จำนวน ๖๘ คาถา

๒๑. มหานิบาต

๑. วังคีสเถรคาถา

คาถาสุภาษิตของพระวังคีสเถระ

(ท่านพระวังคีสเถระเมื่อบวชใหม่ ๆ ได้เห็นสตรีหลายคนซึ่งแต่งตัวงดงามเข้ามาในวิหาร ก็เกิดความกำหนัดยินดี เมื่อบรรเทาความกำหนัด ยินดีได้แล้ว จึงได้ภาษิตคาถา ๙ คาถาสอนตนเองความว่า){๔๐๑}[๑๒๑๘] ความตรึกทั้งหลายอันเป็นเหตุให้คึกคะนองเหล่านี้แล่น ออกจากฝ่ายดำกฤษณาเข้ามาสู่เราผู้ออกจากเรือนมา บวชเป็นบรรพชิตแล้วหนอ[๑๒๑๙] เหมือนดังพวกบุตรของผู้สูงศักดิ์มีธนูมาก ฝึกปรือมาแล้ว จับธนูมั่นคงกระหน่ำยิงธนูตั้งพันลูกมารอบตัวผู้ที่หนีไม่ได้ ฉะนั้น

[๑๒๒๐] ถึงแม้ว่าเหล่าสตรีจะพากันมามากกว่านี้ สตรีเหล่านั้นก็จักเบียดเบียนเราผู้มั่นคงอยู่ในธรรมของตนไม่ได้เลย

[๑๒๒๑] เพราะว่าเราได้ฟังธรรมที่เป็นทางนำไปสู่พระนิพพานนี้ ต่อพระพักตร์ของพระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระอาทิตย์แล้ว ใจของเรายินดีแล้วในธรรมที่เป็นทางนำไปสู่พระนิพพานนั้น[๑๒๒๒] มารใจบาปเอ๋ย ถ้าท่านยังดึงดันจะเข้ามาหาเราผู้อยู่อย่างนี้ เราก็จักทำโดยวิธีที่ท่านจะไม่ได้เห็นแม้กระทั่ง ทางไปของเรานะท่านมฤตยุราช