๖. อุปเสนวังคันตปุตตเถรคาถา เล่ม ๒๖

๖. อุปเสนวังคันตปุตตเถรคาถา

คาถาสุภาษิตของพระอุปเสนวังคันตปุตตเถระ

นัยว่า ท่านพระอุปเสนวังคันตปุตตเถระ (ถูกภิกษุรูปหนึ่งถามถึงวิธีหลีกเว้นจากการทะเลาะวิวาทกัน เมื่อจะประกาศถึงข้อปฏิบัติแก่ภิกษุนั้น) ได้ภาษิตคาถาไว้ ๑๐ คาถาอย่างนี้ว่า{๓๗๕}[๕๗๗] ภิกษุพึงเสพเสนาสนะที่สงัด ปราศจากเสียงอื้ออึง ซึ่งเป็นที่อยู่อาศัยแห่งสัตว์ร้าย เพราะเหตุที่ต้องการปลีกตัวออก

[๕๗๘] ภิกษุพึงเก็บผ้ามาจากกองขยะ จากป่าช้า จากถนน แล้วทำเป็นผ้านุ่งห่ม แล้วใช้สอยจีวรอันเศร้าหมอง

[๕๗๙] ภิกษุพึงทำใจให้ต่ำ คุ้มครองทวาร สำรวมด้วยดี เที่ยวไปบิณฑบาตตามลำดับตรอกคือตามลำดับตระกูล

[๕๘๐] ภิกษุพึงยินดีด้วยของ ๆ ตน แม้จะเป็นของที่เศร้าหมอง ไม่พึงปรารถนารสอย่างอื่นให้มาก เพราะใจของบุคคล ผู้ติดในรสย่อมไม่ยินดีในฌาน[๕๘๑] ภิกษุพึงเป็นผู้มีความปรารถนาน้อย สันโดษ ชอบสงัด เป็นมุนี ไม่คลุกคลีด้วยพวกคฤหัสถ์และพวกบรรพชิตทั้งสอง

[๕๘๒] ภิกษุผู้เป็นบัณฑิตพึงแสดงตนเหมือนอย่างคนบ้าและคนใบ้ ไม่พึงพูดมากในท่ามกลางสงฆ์

[๕๘๓] ไม่พึงว่าร้ายใคร พึงละเว้นการกระทบกระทั่ง พึงเป็นผู้สำรวมในพระปาติโมกข์ และพึงเป็นผู้รู้จักประมาณ ในโภชนะ

[๕๘๔] พึงเป็นผู้มีนิมิตที่กำหนดถือเอาดีแล้ว ฉลาดในความเกิดขึ้นแห่งจิต พึงประกอบสมถะและวิปัสสนาเนือง ๆ ตามกาลอันควร

[๕๘๕] พึงเป็นบัณฑิตผู้ถึงพร้อมด้วยความเพียรเป็นนิจ เป็นผู้ประกอบภาวนาทุกเมื่อ และยังไม่ถึงที่สุดทุกข์ ก็ไม่พึงถึงความวางใจ

[๕๘๖] อาสวะทั้งปวงของภิกษุผู้ปรารถนาความบริสุทธิ์อยู่อย่างนี้ ย่อมสิ้นไป และภิกษุนั้นย่อมบรรลุนิพพานได้

๗. โคตมเถรคาถา

สุภาษิตของพระโคตมเถระ

นัยว่า ท่านพระโคตมเถระ (ถูกพวกพราหมณ์ผู้เป็นญาติจำนวนมาก ถามถึงข้อปฏิบัติที่เป็นเหตุให้หมดการเวียนว่ายตายเกิด เมื่อจะประกาศถึง ข้อปฏิบัติแก่พราหมณ์เหล่านั้น) ได้ภาษิตคาถาไว้ ๑๐ คาถาอย่างนี้ว่า{๓๗๖}[๕๘๗] บุคคลพึงรู้จักประโยชน์ของตน พึงตรวจดูคำสั่งสอนของพระศาสดา และพึงตรวจตราสิ่งที่สมควรแก่กุลบุตรผู้เข้าถึง ความเป็นสมณะในพระศาสนานี้ด้วย