๑๖. สารีปุตตสูตร เล่ม ๒๕

๑๖. สารีปุตตสูตร

ว่าด้วยพระสารีบุตรกล่าวสรรเสริญพระพุทธคุณ

(ท่านพระสารีบุตรเถระกล่าวดังนี้ว่า)

{๔๒๓} [๙๖๒] พระศาสดาผู้มีพระสุรเสียงอันไพเราะ เสด็จจากชาวดุสิตมาสู่ความเป็นพระคณาจารย์อย่างนี้ ก่อนแต่นี้ ข้าพเจ้าไม่เคยเห็นเลย ทั้งไม่เคยได้ยินจากใคร ๆ เลย[๙๖๓] พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงมีพระจักษุทรงปรากฏเหมือนกันแก่ชาวโลกพร้อมทั้งเทวโลก พระองค์ทรงกำจัดความมืดทั้งปวงได้แล้ว ทรงเป็นเอก (พระองค์เดียว) บรรลุถึงแล้วซึ่งความยินดี(ในเนกขัมมะเป็นต้น)[๙๖๔] ข้าพระองค์มีความประสงค์ถามปัญหา จึงได้มาเฝ้าพระพุทธเจ้าพระองค์นั้นผู้ไม่อาศัย ผู้คงที่ ผู้ไม่หลอกลวง ผู้มาสู่ความเป็นพระคณาจารย์ของผู้ผูกพันกันเป็นอันมากในพระศาสนานี้[๙๖๕] เมื่อภิกษุเบื่อหน่ายความเกิดเป็นต้นจึงเสพอาศัยเสนาสนะอันว่างเปล่า คือ รุกขมูลบ้าง สุสานบ้าง หรือในถํ้าแห่งภูเขาทั้งหลายบ้าง

[๙๖๖] ที่นอนทั้งหลายทั้งสูงและต่ำ อารมณ์ที่น่ากลัวซึ่งเป็นเหตุให้ภิกษุหวาดหวั่นไม่ได้ในเสนาสนะอันปราศจาก เสียงรบกวนในที่นั้น มีประมาณเท่าไร

[๙๖๗] อันตรายในโลกของภิกษุผู้จะไปยังทิศที่ยังไม่เคยไปมีเท่าไรซึ่งภิกษุพึงบำราบเสียในเสนาสนะอันสงัด

[๙๖๘] ภิกษุผู้อบรมตนแล้วพึงมีวิธีการพูดอย่างไร พึงมีโคจรในศาสนานี้อย่างไร พึงมีศีลและวัตรอย่างไร

[๙๖๙] ภิกษุนั้นสมาทานสิกขาอะไร จึงเป็นผู้มีสมาธิเป็นธรรมเอกผุดขึ้น มีปัญญารักษาตน มีสติ กำจัดมลทินของตนได้เหมือนช่างทองกำจัดมลทินแห่งทองฉะนั้น

(พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า ดูก่อนสารีบุตร)

[๙๗๐] เราจะกล่าวถึงความผาสุกและธรรมอันสมควรของภิกษุผู้เบื่อหน่าย ผู้อยู่อาศัยที่นั่งที่นอนอันสงัด ผู้ปรารถนาสัมโพธิ(ความตรัสรู้ธรรม)แก่เธอตามที่รู้

[๙๗๑] ภิกษุผู้เป็นนักปราชญ์ มีสติ ประพฤติอยู่ในขอบเขตไม่พึงกลัวภัย ๕ ประการ คือ เหลือบ สัตว์ไต่ตอม สัตว์เลื้อยคลาน สัมผัสจากมนุษย์ และสัตว์สี่เท้า

[๙๗๒] ภิกษุไม่พึงหวาดหวั่นแม้ต่อคนที่นับถือลัทธิอื่น แม้เห็นความน่ากลัวเป็นอันมากของคนที่นับถือลัทธิอื่นนั้นก็ไม่พึงหวาดหวั่น อนึ่ง ภิกษุทั้งหลายผู้แสวงหากุศลพึง ย่ำยีอันตรายอื่น ๆ เสีย[๙๗๓] ภิกษุถูกผัสสะแห่งความเจ็บป่วยและความหิวกระทบแล้วพึงอดทนความหนาวและความร้อนให้ได้ ภิกษุนั้นแม้ถูกผัสสะเหล่านั้นกระทบแล้วโดยอาการมากอย่าง ก็ไม่พึงเปิดโอกาสให้(แก่ทุจริต) พึงทำความเพียรและความบากบั่นให้มั่นเข้าไว้[๙๗๔] ภิกษุไม่พึงทำการขโมย ไม่พึงพูดเท็จ พึงแผ่เมตตาไปยังสัตว์ทั้งผู้สะดุ้งและผู้มั่นคง เมื่อใดรู้ว่าใจขุ่นมัว เมื่อนั้น

พึงบรรเทาเสียด้วยมนสิการว่า ‘นี่เป็นฝ่ายของผู้มีกรรมดำ (มาร)’

[๙๗๕] ภิกษุไม่พึงลุอำนาจแก่ความโกรธและความดูหมิ่น พึงขุดรากความโกรธและความดูหมิ่นนั้นเสียแล้วดำรงอยู่ แต่เมื่อจะปราบ ก็พึงปราบสิ่งเป็นที่รักและสิ่งที่ไม่เป็นที่รักเสียโดยแท้[๙๗๖] ภิกษุผู้มีปีติงามพึงเชิดชูปัญญาแล้วข่มอันตรายเหล่านั้นเสีย พึงข่มความไม่ยินดีในเสนาสนะอันสงัด พึงข่มธรรมคือความรำพัน ๔ อย่าง คือ

[๙๗๗] (ความรำพันว่า) ‘เราจักฉันอะไร เราจักฉันที่ไหน วันนี้เรานอนลำบากหนอ คืนนี้เราจักนอนที่ไหน’ ภิกษุผู้เสขะพึงบำบัดเสียซึ่งวิตกอันเป็นที่ตั้งแห่งความรำพันเหล่านี้พึงเป็นผู้ไม่ห่วงกังวลท่องเที่ยวไป[๙๗๘] ภิกษุในธรรมวินัยนี้นั้นได้อาหารและเครื่องนุ่งห่มในกาลแล้วพึงรู้จักประมาณเพื่อความสันโดษ ภิกษุนั้นพึงเป็นผู้ระวังในปัจจัย ๔ เหล่านั้น เป็นผู้สำรวมเที่ยวไปในหมู่บ้าน แม้ถูกเขาด่า ก็ไม่พึงกล่าววาจาหยาบคาย[๙๗๙] ภิกษุพึงเป็นผู้สำรวมจักษุ ไม่พึงเป็นผู้เหลาะแหละทางเท้า (คือชอบเที่ยว) พึงเป็นผู้ขวนขวายในฌาน พึงเป็นผู้ตื่นอยู่โดยมาก พึงเป็นผู้ปรารภอุเบกขา มีจิตตั้งมั่น พึงตัดความตรึกธรรมเป็นที่อาศัยอยู่แห่งความตรึกและความรำคาญเสีย

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้

[๙๘๐] ภิกษุถูกอุปัชฌาย์เป็นต้นตักเตือนด้วยวาจา พึงมีสติยินดีรับฟัง พึงทำลายความเป็นผู้เหมือนตะปูในเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลาย พึงเปล่งวาจาอันเป็นกุศล ไม่พึงเปล่งวาจาเกินขอบเขต ไม่พึงคิดในการว่าร้ายผู้คน[๙๘๑] ลำดับต่อไป ภิกษุพึงเป็นผู้มีสติ ศึกษาเพื่อกำจัดธุลีคือราคะ ๕ ประการในโลก คือ พึงข่มราคะในรูป เสียง กลิ่น รส และโผฏฐัพพะ[๙๘๒] ภิกษุพึงเป็นผู้มีสติ มีจิตพ้นวิเศษดีแล้ว กำจัดความพอใจในธรรมเหล่านั้น ภิกษุนั้นเมื่อกำหนดพิจารณาธรรมโดยชอบตามกาล เป็นผู้มีสมาธิเป็นธรรมเอกผุดขึ้นพึงกำจัดความมืดได้

จบ อัฏฐกวรรคที่ ๔

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. กามสูตร ๒. คุหัฏฐกสูตร

๓. ทุฏฐัฏฐกสูตร ๔. สุทธัฏฐกสูตร

๕. ปรมัตถกสูตร ๖. ชราสูตร

๗. ติสสเมตเตยยสูตร ๘. ปสูรสูตร

๙. มาคันทิยสูตร ๑๐. ปุราเภทสูตร

๑๑. กลหวิวาทสูตร ๑๒. จูฬวิยูหสูตร

๑๓. มหาวิยูหสูตร ๑๔. ตุวฏกสูตร

๑๕. อัตตทัณฑสูตร ๑๖. สารีปุตตสูตร

พระสูตรเหล่านี้ทั้งหมดมี ๘ วรรคดังกล่าวมานี้

๕. ปารายนวรรค

วัตถุคาถา

ว่าด้วยเรื่องเบื้องต้นของพราหมณ์พาวรี

{๔๒๔} [๙๘๓] พราหมณ์พาวรีเป็นผู้เรียนจบมนต์ ปรารถนาความไม่มีกังวล จึงได้ออกจากพระนครของชาวโกศลอันน่ารื่นรมย์ไปยังทักขิณาปถะ (ถิ่นทางใต้)[๙๘๔] พราหมณ์นั้นอยู่ที่ฝั่งแม่นํ้าโคธาวารี อันเป็นพรมแดนแห่งแคว้นอัสสกะและแคว้นมุฬกะต่อกัน เลี้ยงชีวิตอยู่ด้วยการเที่ยวภิกขาจารและผลไม้[๙๘๕] หมู่บ้านได้อาศัยพราหมณ์นั้นก็ได้กลายเป็นหมู่บ้านใหญ่พราหมณ์นั้นได้บูชามหายัญด้วยรายได้ที่เกิดจากหมู่บ้านนั้น

[๙๘๖] พราหมณ์พาวรีนั้นบูชามหายัญแล้วก็กลับเข้าไปสู่อาศรมเมื่อพราหมณ์พาวรีกลับเข้าไปแล้ว พราหมณ์อื่นก็มา

[๙๘๗] พราหมณ์ผู้มาใหม่นั้นมีเท้าพิการ เดินงกเงิ่น ฟันเขลอะมีฝุ่นอยู่บนศีรษะ เข้าไปหาพาวรีพราหมณ์แล้วขอทรัพย์ ๕๐๐[๙๘๘] พราหมณ์พาวรีเห็นพราหมณ์นั้นเข้าแล้ว ก็เชิญให้นั่งแล้วถามถึงความสุขสำราญและการทำกุศล และได้กล่าวดังนี้ว่า[๙๘๙] “ทรัพย์ที่ควรจะให้ของเรา เราก็เสียลละไปหมดแล้ว ดูก่อนพราหมณ์ ท่านเชื่อเราเถิด ทรัพย์ ๕๐๐ ของเราไม่มี”