๒. คุหัฏฐกสูตร เล่ม ๒๕

๒ สตฺโต คุหายํ พหุนาภิฉนฺโน

ติฏฺฐํ นโร โมหนสฺมึ ปคาโฬฺห

ทูเร วิเวกา หิ ตถาวิโธ โส

กามา หิ โลเก น หิ สุปฺปหายา ฯ

อิจฺฉานิทานา ภวสาตพนฺธา ๑

เต ทุปฺปมุญฺจา น หิ อญฺญโมกฺขา

ปจฺฉา ปุเร วาปิ อเปกฺขมานา

อิเมว กาเม ปุริเมว ชปฺปํ ฯ

กาเมสุ คิทฺธา ปสุตา ปมูฬฺหา

อวทานิยา เต วิสเม นิวิฏฺฐา

ทุกฺขูปนีตา ปริเทวยนฺติ

กึสู ภวิสฺสาม อิโต จุตาเส ฯ

ตสฺมา หิ สิกฺเขถ อิเธว ชนฺตุ

ยํ กิญฺจิ ชญฺญา วิสมนฺติ โลเก

น ตสฺส เหตุ วิสมํ จเรยฺย

อปฺปญฺหิ ตํ ชีวิตมาหุ ธีรา ฯ

ปสฺสามิ โลเก ปริผนฺทมานํ

ปชํ อิมํ ตณฺหคตํ ภเวสุ

หีนา นรา มจฺจุมุเข ลปนฺติ

อวีตตณฺหาเส ภวาภเวสุ ฯ

มมายิเต ปสฺสถ ผนฺทมาเน

มจฺเฉว อปฺโปทเก ขีณโสเต

เอตมฺปิ ทิสฺวา อมโม จเรยฺย

ภเวสุ อาสตฺติมกุพฺพมาโน ฯ8

อุโภสุ อนฺเตสุ วิเนยฺย ฉนฺทํ

ผสฺสํ ปริญฺญาย อนานุคิทฺโธ

ยทตฺตครหี ตทกุพฺพมาโน

น ลิมฺปตี ทิฏฺฐสุเตสุ ธีโร ฯ

สญฺญํ ปริญฺญา ๑ วิตเรยฺย โอฆํ

ปริคฺคเหสุ มุนิ โนปลิตฺโต

อพฺพูฬฺหสลฺโล จรมปฺปมตฺโต

นาสึสติ ๒ โลกมิมํ ปรญฺจาติ ฯ

คุหฏฺฐกสุตฺตํ ทุติยํ ฯ

______________

สุตฺตนิปาเต จตุตฺถสฺส อฏฺฐกวคฺคสฺส ตติยํ ทุฏฺฐฏฺฐกสุตฺตํ

๑ โป. ม. ยุ. พทฺธา ฯ ๒ ม. อปฺปญฺหิทํ ฯ

๑ โป. ปริญฺญาย ตเรยฺย ฯ ๒ ม. นาสีสติ ฯ

นรชนผู้ข้องอยู่ในถ้ำคือกาย ถูกกิเลสเป็นอันมากปกปิดไว้แล้ว ดำรงอยู่ด้วยอำนาจกิเลสมีราคะเป็นต้น หยั่งลงในกามคุณเครื่องทำจิตให้ลุ่มหลงนรชนผู้เห็นปานนั้นแล เป็นผู้ไกลจากวิเวก เพราะว่ากามคุณทั้งหลายในโลก ไม่ใช่ละได้โดยง่ายเลย กามคุณทั้งหลายมีความปรารถนาเป็นเหตุ เนื่องด้วยความยินดีในภพ เปลื้องออกได้โดยยาก คนอื่นจะเปลื้องออกให้ไม่ได้เลย นรชนทั้งหลายมุ่งหวังกามในอนาคตบ้างในอดีตบ้าง คร่ำครวญถึงกามเหล่านี้ที่เคยมีแล้วบ้าง อันตนเปลื้องเองได้ยาก และคนอื่นก็เปลื้องให้ไม่ได้ สัตว์เหล่านั้นยินดี ขวนขวายลุ่มหลงอยู่ในกามทั้งหลาย ไม่เชื่อถือถ้อยคำของบัณฑิตมีพระพุทธเจ้าเป็นต้น

ตั้งอยู่แล้วในธรรมอันไม่สงบ ถูกทุกข์ครอบงำแล้ว ย่อมรำพันอยู่ว่า เราจุติจากโลกนี้แล้ว จักเป็นอย่างไรหนอ เพราะเหตุนั้นแลสัตว์พึงศึกษาไตรสิกขาในศาสนานี้แหละ พึงรู้ว่าสิ่งอะไรๆ ในโลกไม่เป็นความสงบ ไม่พึงประพฤติความไม่สงบเพราะเหตุแห่งสิ่งนั้นนักปราชญ์ทั้งหลายกล่าวชีวิตนั้นว่าเป็นของน้อยนักเราเห็นหมู่สัตว์นี้ ผู้เป็นไปในอำนาจความอยากในภพทั้งหลาย กำลังดิ้นรนอยู่ในโลกนรชนทั้งหลายผู้เลวทรามย่อมบ่นเพ้ออยู่ในปากมัจจุราช นรชนเหล่านั้น ยังไม่ปราศจากความอยากในภพและมิใช่ภพทั้งหลายเลย ท่านทั้งหลายจงดูชนทั้งหลายผู้ถือว่าสิ่งนั้นๆ เป็นของเรา กำลังดิ้นรนอยู่เหมือนปลาในแอ่งน้ำน้อยมีกระแสขาดสิ้นแล้วดิ้นรนอยู่

ฉะนั้นนรชนเห็นโทษแม้นั้นแล้ว ไม่พึงประพฤติเป็นคนถือว่าสิ่งนั้นๆเป็นของเรา ไม่กระทำความติดข้องอยู่ในภพทั้งหลาย พึงกำจัดความพอใจในที่สุดทั้ง ๒ (มีผัสสะและเหตุเกิดแห่งสัมผัสสะเป็นต้น)กำหนดรู้ผัสสะแล้วไม่กำหนัดตามในธรรมทั้งปวงมีรูปเป็นต้น ติเตียนตนเองเพราะข้อใด อย่าทำข้อนั้น เป็นนักปราชญ์ไม่ติดอยู่ในรูปที่ได้เห็นและเสียงที่ได้ฟังเป็นต้น กำหนดรู้สัญญาแล้วพึงข้ามโอฆะ เป็นมุนีไม่ติดอยู่ในอารมณ์ที่ควรหวงแหน ถอนลูกศรคือ กิเลสออกเสียไม่ประมาทเที่ยวไปอยู่ ย่อมไม่ปรารถนาโลกนี้และโลกหน้า ฉะนี้แล ฯ

จบคุหัฏฐกสูตรที่ ๒