๙. มาคันทิยสูตร เล่ม ๒๕

๙ ทิสฺวาน ตณฺหํ อรติญฺจ ราคํ ๑

นาโหสิ ฉนฺโท อปิ เมถุนสฺมึ

กิเมวิทํ มุตฺตกรีสปุณฺณํ

ปาทาปิ นํ สมฺผุสิตุํ น อิจฺเฉ ฯ

เอตาทิสญฺเจ รตนํ น อิจฺฉสิ

นารึ นรินฺเทหิ พหูหิ ปตฺถิตํ

ทิฏฺฐีคตํ สีลวตํ นุ ชีวิตํ

ภวูปปตฺติญฺจ วเทสิ กีทิสํ ฯ

อิทํ วทามีติ น ตสฺส โหติ (มาคนฺทิยาติ ภควา)

ธมฺเมสุ นิจฺเฉยฺย สมุคฺคหีตํ

ปสฺสญฺจ ทิฏฺฐีสุ อนุคฺคหาย

อชฺฌตฺตสนฺตึ ปจินํ อทฺทสํ ฯ

วินิจฺฉยา ยานิ ปกปฺปิตานิ (อิติ มาคนฺทิโย)

เต เว มุนี พฺรูสิ อนุคฺคหาย

อชฺฌตฺตสนฺตีติ ยเมตมตฺถํ

กถํ นุ ธีเรหิ ปเวทิตนฺตํ ฯ

น ทิฏฺฐิยา น สุติยา น ญาเณน (มาคนฺทิยาติ ภควา)

สีลพฺพเตนาปิ น สุทฺธิมาห

อทิฏฺฐิยา อสฺสุติยา อญาณา

อสีลตา อพฺพตา โนปิ เตน

เอเต จ นิสชฺช อนุคฺคหาย

สนฺโต อนิสฺสาย ภวํ น ชปฺเป ฯ

โน เจ กิร ทิฏฺฐิยา น สุติยา น ญาเณน (อิติ มาคนฺทิโย)

สีลพฺพเตนาปิ น สุทฺธิมาห

อทิฏฺฐิยา อสฺสุติยา อญาณา

อสีลตา อพฺพตา โนปิ เตน

มญฺญามหํ โมมุหเมว ธมฺมํ

ทิฏฺฐิยา จ เอเก ปจฺเจนฺติ สุทฺธึ ฯ

ทิฏฺฐิญฺจ ๑ นิสฺสาย อนุปุจฺฉมาโน (มาคนฺทิยาติ ภควา)

สมุคฺคหีเตสุ สโมหมาคา

อิโต จ นาทฺทกฺขิ อณุมฺปิ สญฺญํ

ตสฺมา ตุวํ โมมุหโต ทหาสิ

สโม วิเสสี อุท วา นิหีโน

โย มญฺญตี โส วิวเทถ เตน

ตีสุ วิธาสุ อวิกมฺปมาโน

สโม วิเสสีติ น ตสฺส โหติ ฯ

สจฺจนฺติ โส พฺราหฺมโณ กึ วเทยฺย

มุสาติ วา โส วิวเทถ เกน

ยสฺมึ สมํ วิสมํ วาปิ ๑ นตฺถิ

ส เกน วาทํ ปฏิสํยุเชยฺย ฯ

โอกมฺปหาย อนิเกตสารี

คาเม อกุพฺพํ มุนิ สนฺถวานิ

กาเมหิ ริตฺโต อปุเรกฺขราโน

กถํ น วิคฺคยฺห ชเนน กยิรา ฯ

เยหิ วิวิตฺโต วิจเรยฺย โลเก

น ตานิ อุคฺคยฺห วเทยฺย นาโค

เอลมฺพุชํ ๒ กณฺฏกวาริชํ ๓ ยถา

ชเลน ปงฺเกน จ นูปลิตฺตํ ๔

เอวํ มุนี สนฺติวาโท อคิทฺโธ

กาเม จ โลเก จ อนูปลิตฺโต ฯ

น เวทคู ทิฏฺฐิยา น มุติยา ๑

ส มานเมติ น หิ ตมฺมโย โส

น กมฺมุนา โนปิ สุเตน เนยฺโย

อนูปนีโต ส ๒ นิเวสเนสุ ฯ

สญฺญาวิรตฺตสฺส น สนฺติ คนฺถา

ปญฺญาวิมุตฺตสฺส น สนฺติ โมหา

สญฺญญฺจ ทิฏฺฐิญฺจ เย อคฺคเหสุํ

เต ฆฏฺฏมานา ๓ วิจรนฺติ โลเกติ ฯ

มาคนฺทิยสุตฺตํ นวมํ ฯ

_______________

สุตฺตนิปาเต จตุตฺถสฺส อฏฺฐกวคฺคสฺส ทสมํ ปุราเภทสุตฺตํ

๑ ม. ยุ. ราคญฺจ ฯ

๑ ม. ทิฏฺฐญฺจ ฯ

๑ ยุ. จาปิ ฯ ๒ ม. ชลมฺพุชํ ฯ ๓ ม. ยุ. กณฺฏกํ วาริชํ ฯ ๔ โป. อนูปลิตฺตํ ฯ

ความพอใจในเมถุนธรรม ไม่ได้มีแก่เราเพราะได้เห็นนางตัณหานางอรดีและนางราคาเลย ความพอใจในเมถุนธรรมอย่างไรจักมีเพราะได้เห็นสรีระแห่งธิดาของท่านอันเต็มไปด้วยมูตรและคูถเล่า เราไม่ปรารถนาจะถูกต้องสรีระแห่งธิดาของท่านนั้นแม้ด้วยเท้า ฯ

มาคันทิยพราหมณ์ทูลว่า

ถ้าพระองค์ไม่ทรงปรารถนานางแก้วเช่นนี้ ที่พระราชาผู้เป็นจอมนระเป็นอันมากทรงปรารถนากันแล้วไซร้ พระองค์ตรัสทิฐิ ศีล พรต ชีวิตและการเข้าถึงภพของพระองค์เช่นไรหนอ ฯ

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูกรมาคันทิยะ

กิจที่เราวินิจฉัยในธรรม คือ ทิฐิ ๖๒ แล้วจึงยึดถือเอาว่าเรากล่าวทิฐินี้ว่า ข้อนี้เท่านั้นจริง ข้ออื่นเปล่า ดังนี้ ย่อมไม่มีแก่เราและเราเห็นโทษในทิฐิทั้งหลายอยู่ ไม่ได้ยึดถือทิฐิอะไรๆ เมื่อค้นคว้าสัจจะทั้งหลาย ก็ได้เห็นนิพพานกล่าวคือความสงบ ณ ภายใน ฯ

มาคันทิยพราหมณ์ทูลว่า

ทิฐิเหล่าใด ที่สัตว์ทั้งหลายได้วินิจฉัยกำหนดไว้แล้ว ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นมุนี พระองค์ไม่ได้ยึดถือทิฐิเหล่านั้นเลย ตรัสเนื้อความนี้ได้ว่าความสงบ ณ ภายใน เนื้อความนั้นอันนักปราชญ์ทั้งหลายประกาศไว้อย่างไรหนอ ขอพระองค์จงตรัสบอกแก่ข้าพระองค์เถิด ฯ

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูกรมาคันทิยะ

เราไม่ได้กล่าวความบริสุทธิ์ด้วยการเห็น การฟัง การรู้ ทั้งด้วยศีลและพรต เราไม่กล่าวความบริสุทธิ์เว้นจากการเห็นจากการฟัง จากการรู้จากศีลและพรต ก็บุคคลสละธรรมเป็นไปในฝ่ายดำมีทิฐิเป็นต้นเหล่านี้แล้ว ไม่ถือมั่น เป็นผู้สงบไม่อาศัยธรรมอะไรแล้วไม่พึงปรารถนาภพ ฯ

มาคันทิยพราหมณ์ทูลว่า

ได้ยินว่า ถ้าพระองค์ไม่ตรัสความบริสุทธิ์ด้วยการเห็น การฟัง การรู้ทั้งศีลและพรต พระองค์ไม่ตรัสความบริสุทธิ์เว้นจากการเห็น จากการฟัง จากการรู้ จากศีลและพรตข้าพระองค์ย่อมสำคัญธรรมเป็นที่งงงวย ทีเดียวด้วยว่า ชนบางพวกยังเชื่อความบริสุทธิ์ด้วยการเห็น ฯ

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูกรมาคันทิยะ

ก็ท่านอาศัยการเห็นถามอยู่บ่อยๆ ได้ถึงความหลงใหลไปในทิฐิที่ท่านยึดมั่นแล้ว และท่านก็ไม่ได้เห็นสัญญาแม้แต่น้อยแต่ความสงบ ณภายในที่เรากล่าวแล้วนี้ เพราะเหตุนั้นท่านจึงตั้งอยู่โดยความเป็นผู้หลงผู้ใดย่อมสำคัญด้วยมานะหรือด้วยทิฐิว่า เราเป็นผู้เสมอเขาวิเศษกว่าเขาหรือเลวกว่าเขา ผู้นั้นพึงวิวาท เพราะมานะหรือทิฐินั้น ผู้ใดไม่หวั่นไหวในการถือตัวว่า เสมอเขา วิเศษกว่าเขาดังนี้เป็นต้น ผู้นั้นย่อมไม่มีการวิวาท บุคคลผู้มีมานะและทิฐิอันละได้แล้วนั้นชื่อว่าเป็นพราหมณ์จะพึงกล่าวอะไรว่า สิ่งนี้เท่านั้นจริงหรือจะพึงวิวาทเพราะมานะหรือทิฐิอะไรว่า ของเราจริง ของท่านเท็จ

อนึ่ง ความสำคัญว่าเสมอเขาหรือว่าไม่เสมอเขาย่อมไม่มีในผู้ใด ผู้นั้นจะพึงโต้ตอบวาทะกับใครๆมุนีละอาลัยได้แล้ว ไม่ระลึกถึงอารมณ์เครื่องกำหนดหมาย ไม่กระทำความสนิทสนมในชาวบ้าน เป็นผู้สงัดจากกามทั้งหลาย ไม่ทำอัตภาพให้เกิดต่อไป ไม่พึงกล่าวถ้อยคำแก่งแย่งกับคนบุคคลผู้ประเสริฐสงัดแล้วจากธรรมมีทิฐิเป็นต้นเหล่าใดพึงเที่ยวไปในโลก ไม่พึงถือเอาธรรมมีทิฐิเป็นต้นเหล่านั้นขึ้นกล่าว มุนีผู้มีถ้อยคำสงบ ไม่กำหนัดยินดี ไม่ติดอยู่ในกามและในโลก เหมือนดอกปทุม มีก้านเป็นหนามเกิดในน้ำโคลนตม ไม่ติดอยู่ด้วยน้ำและโคลนตม ฉะนั้น บุคคลผู้ถึงเวทคือมรรค ๔ เป็นผู้ไม่ดำเนินไปด้วยทิฐิ บุคคลนั้นไม่กลับมาสู่มานะด้วยการทราบ อันต่างด้วยอารมณ์ มีรูปที่ได้ทราบแล้วเป็นต้น บุคคลนั้นไม่เป็นผู้สำเร็จแล้วด้วยตัณหามานะ และทิฐินั้น บุคคลนั้นแม้กรรมและสุตะพึงนำไปไม่ได้ บุคคลนั้นอันสิ่งใดสิ่งหนึ่งน้อมนำเข้าไปไม่ได้แล้วในนิเวศน์ คือ ตัณหาและทิฐิ กิเลสเครื่องร้อยรัดทั้งหลายย่อมไม่มีแก่บุคคลผู้คลายสัญญาได้แล้ว ความหลงทั้งหลายย่อมไม่มีแก่บุคคลผู้หลุดพ้นแล้วด้วยปัญญา ชนเหล่าใดยึดถือกามสัญญาและทิฐิ ชนเหล่านั้นกระทบกระทั่งกันและกันเที่ยวไปอยู่ในโลก ฯ

จบมาคันทิยสูตรที่ ๙