๑๔. ตุวฏกสูตร เล่ม ๒๕

๑๔.ตุวฏกสูตร

[๙๒๑] มุนีนั้นกำจัดเสนา(คือกิเลส)ได้แล้วในธรรมทั้งปวง คือในรูปที่ได้เห็น ในเสียงที่ได้ยิน ในอารมณ์ที่ได้รู้ มุนีนั้นเป็นผู้ปลงภาระลงได้แล้ว พ้นได้แล้ว ไม่มีความกำหนด ไม่เข้าไปยินดี ไม่มีความปรารถนา

๑๔.ตุวฏกสูตร

ว่าด้วยภิกษุผู้กำจัดบาปธรรมได้เร็วพลัน

{๔๒๑} [๙๒๒] (พระพุทธเนรมิตมูลถามว่า)

ข้าพระองค์ขอทูลถามพระองค์ผู้ทรงเป็นผ่าพันธุ์พระอาทิตย์ผู้ทรงวิเวก มีสันติบท ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ว่า ภิกษุเห็นอย่างไรจึงไม่ถือมั่นอะไร ๆ ในโลกดับไป

[๙๒๓] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า)

ภิกษุพึงกำจัดรากเหง้าของส่วนแห่งธรรมที่ทำให้เนิ่นช้าและอัสมิมานะทั้งปวงเสียด้วยปัญญา ก็ตัณหาอย่างใดอย่างหนึ่งที่มีในภายใน ภิกษุพึงเป็นผู้มีสติศึกษาในกาลทุกเมื่อ เพื่อกำจัดตัณหาเหล่านั้น

[๙๒๔] ภิกษุพึงรู้ถึงคุณธรรมอย่างใดอย่างหนึ่งที่อยู่ภายในหรืออยู่ภายนอก ไม่พึงทำความดื้อรั้นเพราะคุณธรรมนั้น เพราะการทำความดื้อรั้นนั้นอันสัตบุรุษทั้งหลายไม่กล่าวว่าเป็นความดับกิเลส

[๙๒๕] ภิกษุไม่พึงสำคัญตนว่า ‘เราดีกว่าเขา’ ‘เราด้อยกว่าเขา’ หรือ ‘เราเสมอเขา’ เพราะคุณธรรมนั้น ภิกษุผู้เพียบพร้อมด้วยคุณธรรมเป็นอเนกไม่พึงกำหนดตน(โดยนัยว่าเราบวชมาจากตระกูลสูง)ดำรงอยู่[๙๒๖] ภิกษุพึงสงบกิเลสภายในเท่านั้น ไม่พึงแสวงหาความสงบโดยทางอื่น เมื่อภิกษุสงบกิเลสภายในได้แล้ว ความเห็นว่ามีตัวตนหรือความเห็นว่าปราศจากตัวตนย่อมไม่มีแต่ที่ไหน ๆ[๙๒๗] คลื่นย่อมไม่เกิดในกลางสมุทร สมุทรย่อมมั่นคงอยู่ฉันใด ภิกษุก็พึงเป็นผู้มั่นคง ไม่มีความหวั่นไหว ฉันนั้นภิกษุไม่พึงก่อกิเลสที่ทำให้ฟูขึ้นในที่ไหน ๆ

[๙๒๘] (พระพุทธเนรมิตทูลถามอีกว่า)

พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้มีพระจักษุแจ่มแจ้งได้ทรงแสดงธรรมที่ทรงประจักษ์เองซึ่งเป็นเครื่องกำจัดอันตรายไว้แล้ว ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอพระองค์โปรดตรัสบอกข้อปฏิบัติด้วยเถิด จะเป็นปาติโมกข์หรือสมาธิก็ได้[๙๒๙] (พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า)

ภิกษุไม่พึงเป็นผู้มีตาลอกแลก พึงปิดกั้นหูเสียจากถ้อยคำของชาวบ้าน ไม่พึงติดใจในรส ไม่พึงยึดถือสิ่งใด ๆ ในโลกว่าเป็นของเรา

[๙๓๐] เมื่อใด ภิกษุถูกผัสสะกระทบเข้าแล้ว เมื่อนั้น ไม่พึงทำความรำพันในที่ไหน ๆ ไม่พึงปรารถนาภพ และไม่พึงหวั่นไหวในเพราะอารมณ์ที่น่ากลัว

๑๔.ตุวฏกสูตร

[๙๓๑] ภิกษุได้ข้าวก็ดี น้ำก็ดี ของขบเคี้ยวก็ดี ผ้าก็ดี ไม่พึงทำการสะสม แต่เมื่อไม่ได้ข้าวเป็นต้นนั้น ก็ไม่พึงสะดุ้ง

[๙๓๒] ภิกษุพึงเป็นผู้มีฌาน ไม่พึงเป็นผู้เหลวไหลเพราะเท้า (คือชอบเที่ยว) พึงเว้นจากความรำคาญ ไม่พึงประมาทและพึงอยู่ในที่นั่งที่นอนซึ่งสงัดเสียง[๙๓๓] ภิกษุไม่พึงหลับมาก พึงมีความเพียร ประกอบความเป็นผู้ตื่นตัวอยู่เสมอ พึงละเว้นความเกียจคร้าน ความหลอกลวง ความหัวเราะร่าเริง การเล่น เมถุนธรรม รวมทั้งการประดับตกแต่ง[๙๓๔] ภิกษุผู้นับถือพระรัตนตรัยไม่พึงประกอบการทำอาถรรพณ์การทำนายฝัน การทำนายลักษณะ และการดูฤกษ์ยามไม่พึงประกอบการทำนายเสียงสัตว์ร้อง การปรุงยาให้ตั้งครรภ์ และการรักษาโรค[๙๓๕] ภิกษุไม่พึงหวั่นไหวในเพราะการนินทา ถึงแม้เขาสรรเสริญก็ไม่พึงลำพองตน พึงบรรเทาความโลภ รวมทั้งความตระหนี่ ความโกรธ และการพูดส่อเสียดเสีย[๙๓๖] ภิกษุไม่พึงตั้งอยู่ในการซื้อการขาย ไม่พึงทำการว่าร้ายใครในที่ไหน ๆ ไม่พึงข้องเกี่ยวในบ้าน และไม่พึงพูดเลียบเคียงกะผู้คนเพราะความอยากได้ลาภ[๙๓๗] ภิกษุไม่พึงเป็นผู้พูดโอ้อวด ไม่พึงกล่าววาจามุ่งแต่จะได้ไม่พึงสำเหนียกความเป็นผู้คะนอง และไม่พึงกล่าวถ้อยคำทุ่มเถียงกัน

[๙๓๘] ภิกษุไม่พึงนำ(ตน)ไปในการพูดเท็จ ทั้งที่รู้ตัวอยู่ก็ไม่พึงทำความโอ้อวด อนึ่ง ไม่พึงดูหมิ่นผู้อื่นด้วยความเป็นอยู่ด้วยสติปัญญา และด้วยศีลและวัตรปฏิบัติ

[๙๓๙] ภิกษุผู้ถูกกระทบกระทั่ง ได้ฟังคำพูดมากมายของพวกสมณะหรือของพวกปุถุชน แล้วไม่พึงโต้ตอบพวกเขาด้วยคำหยาบ เพราะผู้สงบย่อมไม่ก่อศัตรู

[๙๔๐] อนึ่ง ภิกษุรู้ธรรมนั้นแล้วพึงเลือกเฟ้น มีสติศึกษาอยู่ในกาลทุกเมื่อ ภิกษุรู้ความดับกิเลสว่าเป็นความสงบแล้วไม่พึงประมาทในศาสนาของพระโคดม

[๙๔๑] ภิกษุนั้นแลเป็นผู้ครอบงำอารมณ์มีรูปเป็นต้นได้ ไม่ถูกอารมณ์เหล่านั้นครอบงำ ได้เห็นแล้วซึ่งธรรมที่ตนเห็นเองโดยไม่ต้องอ้างว่าท่านว่ากันมาอย่างนี้ เพราะฉะนั้นแล ภิกษุพึงเป็นผู้ไม่ประมาทในศาสนาของพระผู้มีพระภาคเจ้านั้น พึงนอบน้อมหมั่นศึกษาในกาลทุกเมื่อ

๑๕. อัตตทัณฑสูตร

ว่าด้วยภัยที่เกิดจากโทษของตน

(พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า)

{๔๒๒} [๙๔๒] ภัยเกิดจากโทษของตน ท่านทั้งหลายจงดูคนที่ทุ่มเถียงกัน เราจักแสดงความสังเวชใจอย่างที่เราได้เคยสังเวชมาแล้ว