๑๐. เสริสสกวิมาน เล่ม ๒๖

(พราหมณ์กล่าวว่า)

[๑๒๒๕] พ่อเทวดาผู้ควรบูชา เธอเป็นผู้ปรารถนาประโยชน์ ปรารถนาสิ่งเกื้อกูลแก่ฉัน ฉันจะทำตามคำของเธอ เธอเป็นอาจารย์ของฉัน[๑๒๒๖] ฉันขอถึงพระพุทธเจ้า พระธรรมอันยอดเยี่ยม และ พระสงฆ์สาวกของพระพุทธเจ้าผู้เป็นนรเทพว่าเป็นสรณะ

[๑๒๒๗] ฉันของดเว้นจากการฆ่าสัตว์โดยพลัน ขอเว้นจากการถือเอาสิ่งของที่เขามิได้ให้ในโลก จะยินดีด้วยภรรยาของตน ไม่กล่าวเท็จ และไม่ดื่มนํ้าเมา

จบ มัฏฐกุณฑลีวิมานที่ ๙

๑๐. เสริสสกวิมาน

ว่าด้วยผลบุญที่ทำให้ไปเกิดในเสริสสกวิมาน

{๘๔} (ท่านพระควัมปติกล่าวว่า)

[๑๒๒๘] ขอท่านทั้งหลายจงฟังเรื่องที่เทวดาและพวกพ่อค้ามาพบกัน อนึ่ง ถ้อยคำที่พวกเทวดาและพวกพ่อค้าเหล่านั้น โต้ตอบกันเป็นประการใด ขอท่านทั้งหลายจงฟังประการนั้นเถิด

[๑๒๒๙] คือยังมีพระราชาพระนามว่าปายาสิ ผู้เรืองยศ ถึงความเป็นสหายของภุมมเทวดาบันเทิงอยู่ในวิมานของตนเป็นเทวดา แต่ได้มาปราศรัยกับพวกมนุษย์(เสริสสกเทพบุตรถามพวกพ่อค้าว่า)

[๑๒๓๐] มนุษย์ทั้งหลายผู้กลัวทางคดเคี้ยว หลงทางอยู่ในป่าที่น่าสงสัย เป็นที่สัญจรแห่งพวกอมนุษย์ เป็นที่กันดาร ไม่มีน้ำ ไม่มีอาหาร เดินไปได้แสนยาก อยู่ท่ามกลางป่าทึบ[๑๒๓๑] ในทะเลทรายนี้ ไม่มีผลไม้ ไม่มีเผือกมัน ขนาดเชื้อไฟ ยังไม่มี จักมีอาหารแต่ที่ไหน นอกจากฝุ่นและทรายที่ร้อนระอุรุนแรงดังไฟเผา

[๑๒๓๒] สถานที่นี้เป็นพื้นที่มีดินแข็ง ร้อนดังแผ่นเหล็กแดง หาความสุขสบายมิได้ เท่ากับนรก สถานที่นี้เป็นที่อยู่ดั้งเดิม ของพวกที่หยาบช้า เป็นภูมิประเทศที่เหมือนถูกสาปไว้[๑๒๓๓] เออก็พวกท่านหวังประโยชน์อะไร จึงไม่ทันพิจารณา พากันเข้ามายังประเทศนี้ เพราะเหตุไร เพราะความโลภ หรือความกลัว หรือเพราะหลงทาง(พวกพ่อค้าตอบว่า)

[๑๒๓๔] พวกข้าพเจ้าเป็นพ่อค้าเกวียนอยู่ในแคว้นมคธและแคว้นอังคะ บรรทุกสินค้ามามาก ข้าพเจ้าทั้งหลายมีความ ต้องการทรัพย์ปรารถนาผลกำไรจึงพากันไปยังสินธุประเทศ และโสวีรประเทศ

[๑๒๓๕] ข้าพเจ้าทุกคนไม่อาจจะอดกลั้นความกระหายในเวลากลางวัน และหมายจะอนุเคราะห์โคทั้งหลาย จึงได้ พากันรีบเดินทางมาในเวลาวิกาลยามราตรี[๑๒๓๖] พวกข้าพเจ้าจึงได้พลัดจากทางไปสู่ทางผิด สับสนดุจคนตาบอดหลงเข้าไปในป่าท่ามกลางป่าทึบที่ไปได้แสนยาก มีจิตงงงวยกำหนดทิศทางไม่ได้

[๑๒๓๗] ดูก่อนเทวดา พวกข้าพเจ้าได้เห็นวิมานอันประเสริฐนี้ ของท่านกับตัวท่าน ซึ่งไม่เคยพบเห็นมาก่อน ก็หวังว่า จะรอดชีวิตได้ยิ่งกว่าก่อน เห็นแล้ว พวกข้าพเจ้าจึงมีความปลื้มใจ ดีใจ เบิกบานใจขึ้น(เสริสสกเทพบุตรกล่าวว่า)

[๑๒๓๘] ท่านทั้งหลายพากันข้ามฝั่งทะเล ข้ามป่า ข้ามหนทาง ที่ต้องใช้คานหามหวาย และหนทางต้องใช้ขอเกี่ยว หนามไหน่ ทั้งข้ามแม่นํ้าและภูเขาไปยังทิศต่าง ๆ เป็นอันมาก ก็เพราะเหตุที่อยากได้โภคทรัพย์[๑๒๓๙] เมื่อพวกท่านไปยังแว่นแคว้นของพระราชาเหล่าอื่น พวกท่านไปเห็นชาวต่างประเทศมา พวกท่านได้ยินหรือได้ เห็นสิ่งที่น่าอัศจรรย์อันใดมาบ้าง ข้าพเจ้าจะขอฟังสิ่งอัศจรรย์นั้นหน่อย พ่อคุณทั้งหลาย(พวกพ่อค้าตอบว่า)

[๑๒๔๐] ดูก่อนกุมาร พวกข้าพเจ้าไม่เคยได้ยินหรือได้เห็นสมบัติมนุษย์ที่แล้ว ๆ มาทั้งหมด ที่น่าอัศจรรย์ยิ่งไปกว่าสมบัติ

ในวิมานของท่านนี้ พวกข้าพเจ้าได้เห็นวิมานของท่านซึ่งมีรัศมีไม่ต่ำต้อย ลอยอยู่ในอากาศ ก็ให้อิ่มใจนัก

[๑๒๔๑] ในวิมานของท่านนี้ มีทั้งสระโบกขรณี ดอกไม้ บัวบุณฑริก มากมาย มีหมู่รุกขชาติที่เผล็ดดอก ออกผลอยู่เป็นนิจ ส่งกลิ่นหอมฟุ้งขจรไป

[๑๒๔๒] ในวิมานนี้มีเสาแล้วด้วยแก้วไพฑูรย์ สูงร้อยศอก ประดับด้วยแก้วผลึก แก้วประพาฬ บุษราคัม และแก้วมณี มีเหลี่ยมกว้าง เสาเหส่านี้มีรัศมีแผ่กระจายไป[๑๒๔๓] วิมานที่งดงามของท่านนี้ตั้งอยู่บนเสาเหล่านั้น มีเสาราย ๑,๐๐๐ ต้น มีอานุภาพหาที่เปรียบมิได้ ประกอบด้วยรัตนะต่าง ๆ ล้อมด้วยอัฒจันทร์ทอง มุงเรียบดีด้วยแผ่นทอง[๑๒๔๔] วิมานของท่านนี้แพรวพราวด้วยทองชมพูนุทที่ทอแสงขึ้น มีปราสาท บันได และแผ่นกระดานที่เกลี้ยงเกลา มั่นคงสวยงาม และมีทรวดทรงลงตัว ทนต่อการเพ่งดูได้ น่ารื่นรมย์ใจยิ่งนัก[๑๒๔๔] ภายในวิมานแก้วนั้น มีข้าวและนํ้ามากมาย ท่านเองก็แวดล้อมด้วยหมู่เทพอัปสร ถูกประโคมด้วยตะโพน เปิงมาง และดุริยางค์เป็นนิจ ถูกหมู่เทวดานอบนบแล้ว ด้วยการ ชมเชยและกราบไหว้[๑๒๔๖] ท่านนั้นเบิกบานอยู่ด้วยหมู่เทพนารี บันเทิงใจอยู่ในวิมานและปราสาทอันประเสริฐน่ารื่นรมย์ใจ มีอานุภาพเป็นอจินไตย ประกอบไปด้วยคุณทั้งปวง ดุจท้าว

เวสสวัณในนลินยกีฬาสถานฉะนั้น

[๑๒๔๗] ท่านเป็นเทวดาหรือเป็นยักษ์ เป็นท้าวสักกะจอมเทพ หรือเป็นมนุษย์ พ่อค้าเกวียนทั้งหลายขอถามท่าน ขอท่านจงบอกว่า ท่านเป็นเทวดาชื่ออะไร(เสริสสกเทพบุตรตอบว่า)

[๑๒๔๘] ข้าพเจ้าเป็นเทวดาชื่อว่าเสริสกะ เป็นผู้รักษาทางกันดาร คุ้มครองทางป่า (เป็นเจ้าทะเลทราย) ทำตามคำสั่งของ ท้าวเวสสวัณรักษาประเทศนี้อยู่(พวกพ่อค้าถามว่า)

[๑๒๔๙] วิมานนี้ท่านอธิฐานได้มา หรือเกิดขึ้นตามกาลเวลา ท่านทำเอง หรือเทวดาทั้งหลายมอบให้ พ่อค้าเกวียนทั้งหลายขอถามท่าน วิมานอันเป็นที่ชอบใจนี้ท่านได้มาอย่างไร(เสริสสกเทพบุตรตอบว่า)

[๑๒๕๐] วิมานอันเป็นที่ชอบใจนี้มิใช่ข้าพเจ้าอธิฐานได้มา มิใช่เกิดขึ้นตามกาลเวลา ข้าพเจ้ามิได้ทำเอง และเทวดาทั้งหลายก็มิได้มอบให้ วิมานอันเป็นที่ชอบใจนี้ข้าพเจ้า ได้มาด้วยบุญกรรมอันดีงามของตน(พวกพ่อค้าถามว่า)

[๑๒๕๑] อะไรเป็นวัตรและเป็นพรหมจรรย์ของท่าน นี้เป็นวิบากแห่งบุญอะไรที่ท่านสั่งสมไว้แล้ว พ่อค้าเกวียนทั้งหลาย ขอถามท่าน วิมานนี้ท่านได้มาอย่างไร(เสริสสกเทพบุตรตอบว่า)

[๑๒๕๒] ครั้งข้าพเจ้ามีนามว่าปายาสิ เสวยราชสมบัติในแคว้นโกศล ข้าพเจ้ามีความเห็นผิดว่าทานที่ให้ไม่มีผลจริง มีความตระหนี่ มีบาปธรรม และเป็นอุจเฉทวาที[๑๒๕๓] มีสมณะนามว่ากุมารกัสสปะ ผู้เป็นพหูสูต มีถ้อยคำอันวิจิตร เป็นเลิศ ครั้งนั้น ท่านได้แสดงธรรมกถาแก่ข้าพเจ้า ได้บรรเทาความเห็นผิดของข้าพเจ้า[๑๒๕๔] ข้าพเจ้าได้ฟังธรรมกถาของท่านนั้นแล้ว ได้ประกาศตนเป็นอุบาสก งดเว้นจากปาณาติบาต จากอทินนาทาน ยินดีด้วยภรรยาของตน ไม่พูดเท็จ ไม่ดื่มน้ำเมา[๑๒๕๕] ข้อนั้นเป็นวัตรและเป็นพรหมจรรย์ของข้าพเจ้า นี้เป็นวิบากแห่งบุญนั้นที่ข้าพเจ้าสั่งสมไว้แล้ว วิมานนี้ข้าพเจ้า ได้มาด้วยบุญกรรมอันดีงามนั้นนั่นแล(พวกพ่อค้าถามว่า)

[๑๒๕๖] ได้ยินว่า นรชนผู้มีปัญญาพูดคำจริง ถ้อยคำของบัณฑิตไม่ กลับกลายเป็นอย่างอื่น บุคคลผู้ทำบุญไว้จะไปในที่ใดๆ ย่อมได้ตามความปรารถนา บันเทิงใจในที่นั้น ๆ

[๑๒๕๗] ความเศร้าโศก ความรํ่าไร การเบียดเบียน การจองจำ ความเศร้าหมองมีอยู่ในที่ใด ๆ คนทำบาปไว้ย่อมไปในที่นั้น ๆ ย่อมไม่พ้นจากทุคติในกาลไหน ๆ[๑๒๕๘] ดูก่อนกุมาร เพราะเหตุอะไรหนอ ความโทมนัสจึงได้เกิดแก่เทวดาผู้เป็นบริวารของท่านนี้และแก่ท่าน ดุจคนผู้หลงใหลฟั่นเฟือน และดุจน้ำที่ขุ่นในครู่เดียวนี้(เสริสสกเทพบุตรตอบว่า)

[๑๒๕๙] แน่ะพ่อทั้งหลาย กลิ่นทิพย์จากป่าไม้ชึกเหล่านี้หอมฟุ้งไป ป่าไม้เหล่านั้นหอมตลบไปทั่ววิมานนี้ ใช่แต่เท่านั้น ยังกำจัดความมืดได้ทั้งกลางวันและกลางคืน[๑๒๖๐] ล่วงไป ๑๐๐ ปี เปลือกฝักแห่งต้นชึกนี้จึงจะสุกหล่นลงครั้งหนี่ง เป็นอันรู้ว่า ๑๐๐ ปีของมนุษย์ล่วงไปแล้ว

[๑๒๖๑] ดูก่อนพ่อทั้งหลาย จำเดิมแต่ข้าพเจ้าเกิดในเทพนิกายนี้แล้ว ก็จักดำรงอยู่ในวิมานนี้เป็นเวลา ๕๐๐ ปีทิพย์แล้วจึงจุติ เพราะสิ้นอายุ เพราะสิ้นบุญ ข้าพเจ้าสยบ ซบเซาเพราะความเศร้าโศกนั่นแล(พวกพ่อค้ากล่าวว่า)

[๑๒๖๒] ท่านได้วิมานที่หาที่เปรียบมิได้นี้มานาน ถึงเป็นเช่นนั้น จะเศร้าโศกไปทำไมเล่า ก็คนเหล่าใดได้เข้ามาอยู่ในวิมาน นี้เพียงนิดหน่อย คนเหล่านั้นถือว่ามีบุญน้อย จึงควรที่จะโศกเศร้าแน่แท้(เสริสสกเทพบุตรกล่าวว่า)

[๑๒๖๓] ดูก่อนท่านทั้งหลาย การที่พวกท่านกล่าววาจาอันเป็นที่รักนั้น เป็นการสั่งสอนอันสมควรแก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าจะติดตามคุ้มครองพวกท่าน ขอพวกท่านจงเดินทางไป โดยสวัสดิภาพตามที่พวกท่านปรารถนาเถิด(พวกพ่อค้ากล่าวว่า)

[๑๒๖๔] ข้าพเจ้าทั้งหลายมีความต้องการทรัพย์ ปรารถนาผลกำไร เดินทางไปยังสินธุประเทศและโสวีรประเทศแล้วจักจัด เตรียมบริจาคตามที่ประกอบที่ปฏิญญาไว้ ทำการบูชาท่านเสริสสกเทพบุตรให้ยิ่งใหญ่(เสริสสกเทพบุตรกล่าวว่า)

[๑๒๖๕] ท่านทั้งหลายอย่าได้ทำการบูชาแก่เสริสสกเทพบุตรเลย สิ่งที่ท่านพูดถึงทั้งหมดก็จักเป็นของท่าน ขอพวกท่านจงงดเว้นกรรมทั้งหลายอันเป็นบาป และจงตั้งมั่นประกอบการตามธรรม[๑๒๖๖] ในหมู่พ่อค้าเกวียนนี้ มีอุบาสกผู้เป็นพหูสูต ถึงพร้อมด้วยศีลและวัตร มีศรัทธา มีปกติบริจาค มีศีลเป็นที่รัก มีปัญญาแจ้งประจักษ์ เป็นผู้สันโดษ เป็นผู้รู้อยู่ด้วย[๑๒๖๗] อุบาสกผู้นั้นจะไม่พูดมุสาทั้งที่รู้ตัว ไม่คิดเพื่อเบียดเบียนผู้อื่น ไม่กล่าวคำส่อเสิยดให้เขาแตกกัน พูดแต่วาจาอ่อนหวานละมุนละม่อม

[๑๒๖๘] มีความเคารพ มีความยำเกรง อ่อนน้อม ไม่ทำบาปหมดจดในอธิศีล เป็นคนเลี้ยงมารดาและบิดาโดยธรรม มีความประพฤติประเสริฐ

[๑๒๖๙] อุบาสกผู้นั้นแสวงหาโภคะทั้งหลายเพราะเหตุแห่งมารดาและบิดา ไม่ใช่เพราะเหตุแห่งตน เมื่อมารดาบิดาล่วงลับไปแล้ว จักมีจิตน้อมไปในเนกขัมมะ ประพฤติพรหมจรรย์

[๑๒๗๐] เป็นคนตรง ไม่คดโกง ไม่โอ้อวด ไม่มีมายา ไม่พูดด้วยอ้างเลศ อุบาสกผู้ทำกุศลกรรมเป็นปกติ ตั้งอยู่ในธรรมเช่นนี้ จะพึงได้รับความทุกข์อย่างไรเล่า

[๑๒๗๑] เพราะอุบาสกนั้นเป็นเหตุ ข้าพเจ้าจึงมาปรากฏตัว ดูก่อนพ่อค้าทั้งหลาย เพราะฉะนั้น พวกท่านจึงได้เห็นข้าพเจ้า ก็ถ้าเว้นอุบาสกนั้นเสีย พวกท่านก็จักมืดมนเหมือนคนตาบอดหลงเข้าไปในป่าจักเป็นเถ้าถ่าน อันคนอื่นเบียดเบียนคนอื่นนั้นเป็นการทำได้ง่าย การสมาคมด้วย สัตบุรุษนำมาซึ่งความสุข(พวกพ่อค้าถามว่า)

[๑๒๗๒] อุบาสกนั้นทำกรรมอะไรไว้หรือ มีชื่ออย่างไร มีโคตรอย่างไร ดูก่อนเทวดา ท่านมาในที่นี้เพื่ออนุเคราะห์อุบาสกคนใด แม้พวกข้าพเจ้าก็ต้องการจะเห็นอุบาสกคนนั้น ท่านรักอุบาสกคนใด ก็เป็นลาภของอุบาสกคนนั้นแท้

(เสริสสกเทพบุตรกล่าวว่า)

[๑๒๗๓] บุรุษใดเป็นกัลบกมีชื่อว่าสัมภวะ อาศัยการตัดผมเลี้ยงชีพ ท่านทั้งหลายจงรู้บุรุษนั้นว่าเป็นอุบาสก เขาเป็นคนรับใช้ ของพวกท่าน ท่านทั้งหลายอย่าได้ดูหมิ่น อุบาสกนั้น ด้วยว่าอุบาสกนั้นเป็นผู้มีศีลเป็นที่รัก

(พวกพ่อค้ากล่าวว่า)

[๑๒๗๔] ดูก่อนเทวดา พวกข้าพเจ้ารู้จักคนที่ท่านพูดถึงแล้ว แต่ก่อนพวกข้าพเจ้าไม่รู้จักเขาว่าเป็นเช่นนี้เลย เพราะฟังคำของท่าน แม้พวกข้าพเจ้าก็จักบูชาอุบาสกนั้นเป็นอย่างยิ่ง(เสริสสกเทพบุตรกล่าวว่า)

[๑๒๗๔] พวกมนุษย์ทุกหมู่เหล่าในกองเกวียนนี้ ไม่ว่าจะเป็นคนหนุ่ม คนแก่ หรือปานกลาง ขอเชิญขึ้นสู่วิมานกันทั้งหมด สำหรับคนตระหนี่ก็จงดูผลบุญ(พระธรรมสังคีติกาจารย์ได้รจนาคาถาเหล่านี้ไว้ในที่สุดว่า)

[๑๒๗๖] พวกพ่อค้าเหล่านั้นทั้งหมดในที่นั้นพูดว่า ‘เราก่อน ๆ, แล้ว แย่งกันห้อมล้อมช่างกัลบกนั้นขึ้นสู่วิมาน เหมือนแย่งกัน ขึ้นสู่ภพดาวดึงส์ของท้าววาสวะ[๑๒๗๗] พวกพ่อค้าทั้งหมดนั้นได้ประกาศความเป็นอุบาสกว่า ‘เราก่อนๆ’ เป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต จากอทินนาทาน ยินดีด้วยภรรยาของตน ไม่พูดเท็จ ไม่ดื่มน้ำเมา[๑๒๗๘] พวกพ่อค้าทั้งหมดนั้นครั้นประกาศความเป็นอุบาสกแล้ว ผู้อันเสริสกเทพบุตรอนุมัติแล้ว ชื่นชมยินดีในเทวฤทธิ์บ่อย ๆ พลางหลีกไป[๑๒๗๙] พวกพ่อค้าเหล่านั้นมีความต้องการทรัพย์ ปรารถนาผล กำไร ได้เดินทางไปยังสินธุประเทศและโสวีรประเทศ ทำความพยายามตามความปรารถนาของตน ได้ทรัพย์

บริบูรณ์แล้วเดินทางกลับสู่พระนครปาตลีบุตร

[๑๒๘๐] พวกเขามีความสวัสดีไปยังเรือนของตน พรั่งพร้อมด้วยบุตรและภรรยา มีจิตยินดีโสมนัสปลาบปลื้ม ทำการบูชาท่านเสริสกเทพบุตรอย่างยิ่งใหญ่ ให้สร้างเทวาลัย ชื่อว่าเสริสสกะไว้ด้วย[๑๒๘๑] การคบหาสัตบุรุษยังประโยชน์ให้สำเร็จอย่างนี้ การคบหา บุคคลผู้มีคุณธรรมมีประโยชน์มาก สัตว์ทั้งปวง ย่อมได้รับประโยชน์และมีความสุขเพราะคบหาอุบาสกคนหนึ่ง

จบ เสริสสกวิมานที่ ๑๐

๑๑. สุนิกขิตตวิมาน

ว่าด้วยผลบุญที่ทำให้ไปเกิดในสุนิกขิตตวิมาน

(พระมหาโมคคัลลานเถระถามเทพบุตรองค์หนึ่งว่า)

{๘๕}[๑๒๘๒] วิมานของท่านนี้สูงมาก มีเสาบุด้วยแก้วมณี รอบตัวมี ขนาด ๑๒ โยชน์ มียอดซื่งมีเสาบุด้วยแก้วไพฑูรย์ ๗๐๐ ยอด ปูลาดด้วยแผ่นทองงามวิจิตรอย่างยิ่ง[๑๒๘๓] ท่านอาศัยและดื่มกินอยู่ในวิมานนี้ มีพิณทิพย์บรรเลงไพเราะ เบญจกามคุณมีรสอันเป็นทิพย์ก็มีพร้อมอยู่ในวิมานนี้ อนึ่ง เหล่าเทพนารีผู้ประดับประดาด้วย อาภรณ์ทองก็มาฟ้อนรำกันอยู่[๑๒๘๔] ท่านมีวรรณะงามเช่นนี้เพราะบุญอะไร อิฏฐผลย่อม