๑. ปิฐวิมาน ที่ ๑ เล่ม ๒๖

พระไตรปิฏกภาษาไทย

พระบาลีสุตตันตปิฎก

ขุททกนิกาย

วิมานวัตถุ เปตวัตถุ เถรคาถา เถรีคาถา

ฉบับเฉลิมพระเกียรติ

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว

เนื่องในการจัดงานฉลองสิริราชสมบัติครบ ๖๐ ปี

พุทธศักราช ๒๕๔๙

มหาเถรสมาคม จัดพิมพ์

๒๖

พระบาลีสุตตันตปิฎก

ขุททกนิกาย วิมานวัตถุ

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

๑. อิตถีวิมาน

๑. ปีฐวรรค

๑. ปฐมปีฐวิมาน

ว่าด้วยอานิสงส์การถวายอาสนะ สูตรที่ ๑

{๑}(พระมหาโมคคัลลานเถระถามว่า)

[๑] ตั่งทองคำของท่านใหญ่โต ลอยไปในที่ต่าง ๆ ได้เร็วดังใจปรารถนา ท่านมีกายอันประดับแล้ว คล้องพวงมาลัย นุ่งห่มผ้าสวยงาม มีรัศมีเปล่งปลั่งดังสายฟ้าอันแลบ ออกจากกลีบเมฆ

[๒] ท่านมีวรรณะเช่นนี้เพราะบุญอะไร อิฏฐผลย่อมสำเร็จแก่ ท่านในที่นี้เพราะบุญอะไร อนึ่ง โภคะอันเป็นที่รักแห่งใจ ทุกสิ่งทุกอย่างเกิดขึ้นแก่ท่านเพราะบุญอะไร

๓] ดูก่อนแม่เทพธิดาผู้มีอานุภาพมาก อาตมาขอถามท่าน เมื่อครั้งท่านเกิดเป็นมนุษย์ได้ทำบุญอะไรไว้ ท่านนั้นมีอานุภาพรุ่งเรืองอย่างนี้ และรัศมีกายของท่านสว่างไสว ไปทั่วทุกทิศเพราะบุญอะไร

ดังนั้น คำว่า วิมานวัตถุ จึงแปลว่า เหตุให้ได้วิมาน หมายถึงเรื่องของผู้เกิดในวิมาน ซึ่งประมวล เป็นเรื่องประวัติของพวกเทพธิดาและเทพบุตรผู้เกิดในวิมานหรีอฺได้วิมานว่าได้สร้างกุศลกรรมอะไร ไว้จึงได้วิมานงดงามเช่นนั้น ๆ มีจำนวน ๘๕ วิมาน หรือ ๘๕ เรื่อง แบ่งเป็นวรรคได้ ๗ วรรค คือ (๑) ปีฐวรรค มี ๑๗ วิมาน (๒) จิตตลดาวรรค มี ๑๑ วิมาน (๓) ปาริจฉัตตกวรรค มี ๑๐ วิมาน (๔) มัญชิฏฐกวรรค มี ๑๒ วิมาน ทั้ง ๔ วรรคนี้จัดอยู่ใน อิตถีวิมาน คือว่าด้วยวิมานของเทพธิดา ๕๐ วิมาน (๕) มหารถวรรค มี ๑๔ วิมาน (๖) ปายาสิวรรค มี ๑๐ วิมาน (๗) สุนิกขิตตวรรค มี ๑๑วิมาน ทั้ง ๓ วรรคนี้จัดอยู่ใน ปุริสวิมาน คือว่าด้วยวิมานของเทพบุตร ๓๕วิมาน รวมเป็น ๘๕ วิมาน (ถ้านับอันตรวิมานที่แทรกอยู่ในคุตติลวิมานอีก ๓๖ วิมาน ก็จะมีจำนวน ๑๒๐ วิมาน) มีรูปแบบการดำเนินเรื่องเป็นแบบถาม – ตอบในลักษณะที่ผู้ถามถามด้วยมุทิตาจิต เพี่อขอทราบถึงเหตุ ที่ได้รับวิมานนั้น ๆ และผู้ตอบก็ตอบด้วยความเคารพ ด้วยไมตรีจิต และด้วยอารมณ์เบิกบานใน ผลกรรมของตน โดยถาม - ตอบกันในรูปของคำฉันท์หรือที่เรียกกันว่า คาถา (คำร้อยกรอง) ซึ่งเป็น รูปแบบหนึ่งของพระพุทธพจน์ ๙ รูปแบบที่เรียกว่า นวังคสัตถุศาสน์ ซึ่งผู้ถามได้แก่พระผู้มีพระภาคเจ้า (ในกรณีที่เทวดานั้น ๆ มาเข้าเฝ้า) บ้าง ท้าวสักกเทวราชบ้าง เทวดาด้วยกันบ้าง พระอรหันตสาวกทั้งหลายบ้าง แต่โดยส่วนมากได้แก่ท่านพระมหาโมคคัลลานเถระผู้เป็นเลิศทางฤทธิ์ เพราะท่านได้รับพุทธานุญาตให้จาริกไปในเทวโลกเพี่อสอบถามถึงบุรพกรรมของเหล่าคนที่มีศรัทธา เลื่อมใสในพระพุทธศาสนาเมื่อสิ้นชีวิตแล้วไปเกิดในเทวโลกได้เสวยสุขในวิมานต่าง ๆ แล้วนำมากราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้า ทั้งนี้เพี่อประมวลให้ชาวโลกได้ยึดถือเป็นทิฏฐานุคติตามท่านผู้เสวยสุขในวิมานเหล่านั้น ส่วนผู้ตอบก็คือเทพบุตรเทพธิดาเจ้าของวิมานเหล่านั้น (นัย ขุ.วิ.อ.๒-๕) ต่อมา เมื่อคราวปฐมสังคายนา ท่านพระธรรมลังคาหกาจารย์ได้รวบรวมประมวลเรื่องราวของเทพบุตร เทพธิดาผู้เกิดในวิมานนั้น ๆ มาร้อยกรองจัดเป็นหมวดหมู่ เรียกชื่อว่า วิมานวัตถุ จัดอยู่ใน ขุททกนิกาย คัมภีร์ที่ ๖ ในบรรดา ๑๕ คัมภีร์ของขุททกนิกาย และจัดอยู่ใน เล่มที่ ๒๖ (รวมกับ เปตวัตถุ เถรคาถา เถรีคาถา) ในบรรดาพระไตรปิฎก ๔๕ เล่ม

[๔] นางเทพธิดานั้นถูกพระโมคคัลลานเถระถามแล้ว มีใจ ยินดี ได้พยากรณ์ปัญหาแห่งผลกรรมที่ถูกถามนั้นว่า

[๕] เมื่อดิฉันเกิดเป็นมนุษย์ในมนุษยโลก ได้ถวายอาสนะแก่หมู่ภิกษุผู้มาใหม่ ได้อภิวาท ได้ทำอัญชลี และได้ให้ทานตามสติกำลัง

[๖] ดิฉันมีวรรณะเช่นนี้เพราะบุญนั้น อิฏฐผลย่อมสำเร็จแก่ ดิฉันในที่นี้เพราะบุญนั้น อนี่ง โภคะอันเป็นที่รักแห่งใจ ทุกสิ่งทุกอย่างเกิดขึ้นแก่ดิฉันก็เพราะบุญนั้น[๗] ข้าแต่ภิกษุผู้มีอานุภาพมาก ดิฉันขอบอกแก่ท่าน เมื่อ ครั้งดิฉันเกิดเป็นมนุษย์ได้ทำบุญใดไว้ ดิฉันนั้นมีอานุภาพ รุ่งเรืองอย่างนี้ และมีรัศมีกายสว่างไสวไปทั่วทุกทิศ ก็เพราะบุญนั้น

จบ ปฐมปีฐวิมานที่ ๑

๒. ทุติยปีฐวิมาน

ว่าด้วยอานิสงส์การถวายอาสนะ สูตรที่ ๒

{๒}(พระมหาโมคคัลลานเถระถามว่า)

[๘] ตั่งแก้วไพฑูรย์ของท่านใหญ่โต ลอยไปในที่ต่าง ๆ ได้เร็ว ดังใจปรารถนา ท่านมีกายอันประดับแล้ว คล้องพวง มาลัย นุ่งห่มผ้าอันสวยงาม มีรัศมีเปล่งปลั่งดังสายฟ้า อันแลบออกจากกลีบเมฆ