ปเทสวิหารญาณนิทเทส เล่ม ๓๑

ความถูกต้องรูป จึงชื่อว่าปริโยคาหนญาณ ปัญญาย่อมถูกต้องเวทนา ... สัญญา ... สังขาร ... วิญญาณ ... จักขุ... ชราและมรณะ โดยเป็นของไม่เที่ยง โดยเป็นทุกข์ โดยเป็นอนัตตา ย่อมถูกต้องชราและมรณะใด ๆ ก็เข้าไปสู่ชราและมรณะนั้น ๆ เพราะฉะนั้น ปัญญาในความถูกต้องชราและมรณะจึงชื่อว่าปริโยคาหนญาณ

ชื่อว่าญาณเพราะอรรถว่ารู้ธรรมนั้น ชื่อว่าปัญญาเพราะอรรถว่ารู้ชัด เพราะเหตุนั้น ท่านจึงกล่าวว่า “ปัญญาในความถูกต้องธรรมชื่อว่า ปริโยคาหนญาณ”

จบ ปริโยคาหนญาณนิทเทสที่ ๔๒

๔๓. ปเทสวิหารญาณนิทเทส

แสดงญาณความรู้ในปเทสวิหาร

{๒๔๕} [๒๔๕] ปัญญาในการรวมธรรมชื่อว่าปเทสวิหารญาณอย่างไร

กุศลเวทนาย่อมมีเพราะมิจฉาทิฏฐิเป็นปัจจัยบ้าง กุศลเวทนาย่อมมีเพราะความสงบแห่งมิจฉาทิฏฐิเป็นปัจจัยบ้าง กุศลเวทนาย่อมมีเพราะสัมมาทิฏฐิเป็นปัจจัยบ้าง อกุศลเวทนาย่อมมีเพราะความสงบแห่งสัมมาทิฏฐิเป็นปัจจัยบ้าง อกุศลเวทนาย่อมมีเพราะมิจฉาสังกัปปะเป็นปัจจัยบ้าง กุศลเวทนาย่อมมีเพราะความสงบแห่งมิจฉาสังกัปปะเป็นปัจจัยบ้าง กุศลเวทนาย่อมมีเพราะสัมมาสังกัปปะเป็นปัจจัยบ้าง อกุศลเวทนาย่อมมีเพราะความสงบแห่งสัมมาสังกัปปะเป็นปัจจัยบ้าง ... อกุศลเวทนาย่อมมีเพราะมิจฉาวิมุตติเป็นปัจจัยบ้าง กุศลเวทนาย่อมมีเพราะความสงบแห่งมิจฉาวิมุตติเป็นปัจจัยบ้าง กุศลเวทนาย่อมมีเพราะสัมมาวิมุตติเป็นปัจจัยบ้าง

อกุศลเวทนาย่อมมีเพราะความสงบแห่งสัมมาวิมุตติเป็นปัจจัยบ้าง อกุศลเวทนาย่อมมีเพราะฉันทะเป็นปัจจัยบ้าง กุศลเวทนาย่อมมีเพราะความสงบแห่งฉันทะเป็นปัจจัยบ้าง อกุศลเวทนาย่อมมีเพราะวิตกเป็นปัจจัยบ้าง กุศลเวทนาย่อมมีเพราะความสงบแห่งวิตกเป็นปัจจัยบ้าง กุศลเวทนาย่อมมีเพราะสัญญาเป็นปัจจัยบ้าง กุศลเวทนาย่อมมีเพราะความสงบแห่งสัญญา เป็นปัจจัยบ้าง

กุศลเวทนาย่อมมีเพราะฉันทะ วิตก และสัญญาเป็นธรรมที่ยังไม่สงบเป็นปัจจัยบ้าง อกุศลเวทนาย่อมมีเพราะฉันทะและวิตกเป็นธรรมที่สงบแล้ว แต่สัญญาเป็นธรรมที่ยังไม่สงบเป็นปัจจัยบ้าง อกุศลเวทนาย่อมมีเพราะฉันทะและวิตกเป็นธรรมที่สงบแล้ว แต่สัญญาเป็นธรรมที่ยังไม่สงบเป็นปัจจัยบ้าง อกุศลเวทนาย่อมมีเพราะฉันทะ วิตก และสัญญาเป็นธรรมที่สงบแล้วเป็นปัจจัยบ้าง ความเพียรเพื่อจะบรรลุอรหัตตผลที่ยังไม่บรรลุมีอยู่ กุศลเวทนาย่อมมีเพราะเมื่อยังไม่ได้บรรลุอริยมรรคอันเป็นเหตุแห่งอรหัตตผลนั้นเป็นปัจจัยบ้างชื่อว่าญาณเพราะอรรถว่ารู้ธรรมนั้น ชื่อว่าปัญญาเพราะอรรถว่ารู้ชัด เพราะเหตุนั้น ท่านจึงกล่าวว่า “ปัญญาในการรวมธรรมชื่อว่าปเทสวิหารญาณ”

จบ ปเทสวิหารญาณนิทเทสที่ ๔๓

๔๔-๔๙. ฉวิวัฏฏญาณนิทเทส

แสดงญาณความรู้ในการหลีกออก ๖ อย่าง

{๒๔๖} [๒๔๖] ปัญญาในความมีกุศลธรรมเป็นอธิบดี ชื่อว่าสัญญาวิวัฏฏญาณ อย่างไร