ทุติยภาณวาร เล่ม ๓๑

ปริคฺคหฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ปริวารฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ปริปูรฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกคฺคฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย อวิกฺเขปฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ปคฺคหฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย อวิสารฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย อนาวิลฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย อนิญฺชนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกตฺตุปฏฺฐานวเสน จิตฺตสฺส ฐิตฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย อารมฺมณฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย โคจรฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ปหานฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ปริจฺจาคฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย วุฏฺฐานฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย วิวฏฺฏนฏฺโฐ ๑ อภิญฺเญยฺโย สนฺตฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ปณีตฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย วิมุตฺตฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย อนาสวฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ตรณฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย อนิมิตฺตฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย อปฺปณิหิตฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย สุญฺญตฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกรสฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย อนติวตฺตนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ยุคนทฺธฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย นิยฺยานฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เหตฏฺโฐ ๒ อภิญฺเญยฺโย ทสฺสนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย อาธิปเตยฺยฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ฯ

๑ ม. ... วาโร ฯ

สภาพแห่งธรรมที่ควรกำหนดถือเอา สภาพแห่งธรรมที่เป็นบริวาร สภาพแห่งธรรมที่เต็มรอบ สภาพแห่งสมาธิที่มีอารมณ์อย่างเดียว สภาพแห่งสมาธิไม่มีความฟุ้งซ่าน สภาพแห่งธรรมที่ประคองไว้ สภาพแห่งธรรมที่ไม่กระจายไปสภาพแห่งจิตไม่ขุ่นมัว สภาพแห่งจิตไม่หวั่นไหว สภาพแห่งจิตตั้งอยู่ด้วยสามารถแห่งความปรากฏแห่งจิตมีอารมณ์อย่างเดียว สภาพแห่งธรรมเป็นอารมณ์ สภาพแห่งธรรมเป็นโคจร สภาพแห่งธรรมที่ละ สภาพแห่งธรรมที่สละ สภาพแห่งธรรมที่ออก สภาพแห่งธรรมที่หลีกไป สภาพแห่งธรรมที่ละเอียด สภาพแห่งธรรมที่ประณีต

สภาพแห่งธรรมที่หลุดพ้น สภาพแห่งธรรมที่ไม่มีอาสวะ สภาพแห่งธรรมเครื่องข้าม สภาพแห่งธรรมที่ไม่มีเครื่องหมาย สภาพแห่งธรรมที่ไม่มีที่ตั้ง สภาพแห่งธรรมที่ว่างเปล่า สภาพแห่งธรรมที่มีกิจเสมอกัน สภาพแห่งธรรมที่ไม่ล่วงเลยกัน สภาพแห่งธรรมที่เป็นคู่ สภาพแห่งธรรมที่นำออกสภาพแห่งธรรมที่เป็นเหตุ สภาพแห่งธรรมที่เห็น สภาพแห่งธรรมที่เป็นอธิบดี ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง ฯ

สมถสฺส อวิกฺเขปฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย วิปสฺสนาย อนุปสฺสนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย สมถวิปสฺสนานํ เอกรสฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ยุคนทฺธสฺส อนติวตฺตนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย สิกฺขาย สมาทานฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย อารมฺมณสฺส โคจรฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ลีนสฺส จิตฺตสฺส ปคฺคหฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย อุทฺธตสฺส จิตฺตสฺส( วินิคฺคหฏฺโฐ ๓ อภิญฺเญยฺโย อุโภวิสุทฺธานํ อชฺฌุเปกฺขนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย วิเสสาธิคมฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย อุตฺตริปฏิเวธฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย สจฺจาภิสมยฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย นิโรเธ ปติฏฺฐาปกฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ฯ

๑ ม. วิวตฺตนฏฺโฐ ฯ ๒ ม. ยุ. เหตุฏฺโฐ ฯ เอวมุปริปิ ฯ ๓ ม. นิคฺคหฏฺโฐ ฯ

สภาพที่ไม่ฟุ้งซ่านแห่งสมถะ สภาพที่พิจารณาเห็นแห่งวิปัสนา สภาพที่มีกิจ

เสมอกันแห่งสมถะและวิปัสนา สภาพมิได้ล่วงกันแห่งธรรมที่เป็นคู่สภาพที่สมาทานแห่งสิกขาบทสภาพที่โคจรแห่งอารมณ์ สภาพที่ประคองจิตที่ย่อท้อ สภาพที่ปราบจิตที่ฟุ้งซ่าน สภาพที่คุมจิตอันบริสุทธิ์จากความย่อท้อและฟุ้งซ่านทั้ง ๒ ประการ สภาพที่จิตบรรลุคุณวิเศษ สภาพที่แทงตลอดอริยมรรคอันประเสริฐ สภาพที่ตรัสรู้สัจจะ สภาพที่ให้จิตตั้งอยู่เฉพาะในนิโรธ ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง ฯ

สทฺธินฺทฺริยสฺส อธิโมกฺขฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย วิริยินฺทฺริยสฺส ปคฺคหฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย สตินฺทฺริยสฺส อุปฏฺฐานฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย สมาธินฺทฺริยสฺส อวิกฺเขปฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ปญฺญินฺทฺริยสฺส ทสฺสนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ฯ

สภาพที่น้อมไปแห่งสัทธินทรีย์ สภาพที่ประคองไว้แห่งวิริยินทรีย์ สภาพที่ตั้งมั่นแห่งสตินทรีย์ สภาพที่ไม่ฟุ้งซ่านแห่งสมาธินทรีย์ สภาพที่เห็นแห่งปัญญินทรีย์ ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง ฯ

สทฺธาพลสฺส อสฺสทฺธิเย อกมฺปิยฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย วิริยพลสฺส โกสชฺเช อกมฺปิยฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย สติพลสฺส ปมาเท อกมฺปิยฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย สมาธิพลสฺส อุทฺธจฺเจ อกมฺปิยฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ปญฺญาพลสฺส อวิชฺชาย ๑ อกมฺปิยฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ฯ

สภาพที่ศรัทธาพละมิได้หวั่นไหวเพราะจิตตุปบาทอันเป็นข้าศึกแก่ศรัทธา สภาพที่วิริยพละมิได้หวั่นไหวเพราะความเกียจคร้าน สภาพที่สติพละมิได้หวั่นไหวเพราะความประมาทสภาพที่สมาธิพละมิได้หวั่นไหวเพราะอุธัจจะ สภาพที่ปัญญาพละมิได้หวั่นไหวเพราะอวิชชา ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง ฯ

สติสมฺโพชฺฌงฺคสฺส อุปฏฺฐานฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ปวิจยฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย วิริยสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ปคฺคหฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ปีติสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ผรณฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺคสฺส อุปสมฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย สมาธิสมฺโพชฺฌงฺคสฺส อวิกฺเขปฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ปฏิสงฺขานฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ฯ

สภาพที่ตั้งมั่นแห่งสติสัมโพชฌงค์ สภาพที่เลือกเฟ้นแห่งธรรมวิจัยสัมโพชฌงค์สภาพที่ประคองไว้แห่งวิริยสัมโพชฌงค์ สภาพที่แผ่ไปแห่งปีติสัมโพชฌงค์ สภาพที่สงบแห่งปัสสัทธิสัมโพชฌงค์ สภาพที่ไม่ฟุ้งซ่านแห่งสมาธิสัมโพชฌงค์ สภาพที่พิจารณาหาทางแห่งอุเบกขาสัมโพชฌงค์ ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง ฯ

สมฺมาทิฏฺฐิยา ทสฺสนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย สมฺมาสงฺกปฺปสฺส อภินิโรปนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย สมฺมาวาจาย ปริคฺคหฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย สมฺมากมฺมนฺตสฺส สมุฏฺฐานฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย สมฺมาอาชีวสฺส โวทานฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย สมฺมาวายามสฺส ปคฺคหฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย สมฺมาสติยา อุปฏฺฐานฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย สมฺมาสมาธิสฺส อวิกฺเขปฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ฯ

๑ สี. อภิชฺฌาย ฯ

สภาพที่เห็นแห่งสัมมาทิฐิ สภาพที่ตรึกแห่งสัมมาสังกัปปะ สภาพที่กำหนด

แห่งสัมมาวาจา สภาพที่ประชุมแห่งสัมมากัมมันตะ สภาพที่ผ่องแผ้วแห่งสัมมาอาชีวะ สภาพที่ประคองไว้แห่งสัมมาวายามะ สภาพที่ตั้งมั่นแห่งสัมมาสติ สภาพที่ไม่ฟุ้งซ่านแห่งสัมมาสมาธิ ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง ฯ

อินฺทฺริยานํ อาธิปเตยฺยฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย พลานํ อกมฺปิยฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย โพชฺฌงฺคานํ นิยฺยานฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย มคฺคสฺส เหตฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย สติปฏฺฐานานํ อุปฏฺฐานฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย สมฺมปฺปธานานํ ปทหนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย อิทฺธิปาทานํ อิชฺฌนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย สจฺจานํ ตถฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ปโยคานํ ปฏิปฺปสฺสทฺธฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ผลานํ สจฺฉิกิริยฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย วิตกฺกสฺส อภินิโรปนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย วิจารสฺส อุปวิจารฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ปีติยา ผรณฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย สุขสฺส อภิสนฺทนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย จิตฺตสฺส เอกคฺคฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย อาวชฺชนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย วิชานฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ปชานนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย สญฺชานนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอโกทฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ฯ

สภาพที่เป็นใหญ่แห่งอินทรีย์ สภาพที่ไม่หวั่นไหวแห่งพละ สภาพที่นำออกแห่งโพชฌงค์ สภาพที่เป็นเหตุแห่งมรรค สภาพที่ตั้งมั่นแห่งสติปัฏฐาน สภาพที่เริ่มตั้งแห่งสัมมัปปธาน สภาพที่สำเร็จแห่งอิทธิบาท สภาพที่เที่ยงแท้แห่งสัจจะ สภาพที่ระงับแห่งประโยชน์สภาพที่ทำให้แจ้งแห่งผลสภาพที่ตรึกแห่งวิตก สภาพที่ตรวจตราแห่งวิจาร สภาพที่แผ่ไปแห่งปีติสภาพที่ไหลมาแห่งสุข สภาพที่มีอารมณ์เดียวแห่งจิต สภาพที่คำนึง สภาพที่รู้แจ้ง สภาพที่รู้ชัดสภาพที่จำได้ สภาพที่สมาธิเป็นธรรมเอกผุดขึ้น ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง ฯ

อภิญฺญาย ญาตฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ปริญฺญาย ตีรณฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ปหานสฺส ปริจฺจาคฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ภาวนาย เอกรสฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย สจฺฉิกิริยาย ผสฺสนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ขนฺธานํ ขนฺธฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ธาตูนํ ธาตฏฺโฐ ๑ อภิญฺเญยฺโย อายตนานํ อายตนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย สงฺขตานํ สงฺขตฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย อสงฺขตสฺส อสงฺขตฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ฯ

๑ ม. ยุ. ธาตุฏฺโฐ ฯ เอวมุปริปิ ฯ

สภาพที่รู้แห่งปัญญาที่รู้ยิ่ง สภาพที่กำหนดรู้แห่งปริญญา สภาพแห่งปฏิปักขธรรมที่สละแห่งปหานะ สภาพแห่งภาวนามีกิจเป็นอย่างเดียว สภาพที่ถูกต้องแห่งสัจฉิกิริยา สภาพที่เป็นกองแห่งทุกข์ สภาพที่ทรงไว้แห่งธาตุ สภาพที่ต่อแห่งอายตนะ สภาพที่ปัจจัยปรุงแต่งแห่งสังขตธรรม สภาพที่ปัจจัยไม่ปรุงแต่งแห่งอสังขตธรรม ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง ฯ

จิตฺตฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย จิตฺตานนฺตริกฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย จิตฺตสฺส วุฏฺฐานฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย จิตฺตสฺส วิวฏฺฏนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย จิตฺตสฺส เหตฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย จิตฺตสฺส ปจฺจยฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย จิตฺตสฺส วตฺถฏฺโฐ ๑ อภิญฺเญยฺโย จิตฺตสฺส ภุมฺมฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย จิตฺตสฺส อารมฺมณฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย จิตฺตสฺส โคจรฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย จิตฺตสฺส จริยฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย จิตฺตสฺส คตฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย จิตฺตสฺส อภินีหารฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย จิตฺตสฺส นิยฺยานฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย จิตฺตสฺส นิสฺสรณฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ฯ

สภาพที่คิด สภาพแห่งจิตไม่มีระหว่าง สภาพที่ออกแห่งจิต สภาพที่หลีกไปแห่งจิต สภาพแห่งจิตเป็นเหตุ สภาพแห่งจิตเป็นปัจจัย สภาพที่เป็นที่ตั้งแห่งจิต สภาพที่เป็นภูมิแห่งจิต สภาพที่เป็นอารมณ์แห่งจิต สภาพที่เป็นโคจรแห่งจิต สภาพที่เที่ยวไปแห่งจิต สภาพที่ไปแห่งจิต สภาพที่นำไปยิ่งแห่งจิต สภาพที่นำออกแห่งจิต สภาพที่สลัดออกแห่งจิต ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง ฯ

เอกตฺเต อาวชฺชนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกตฺเต วิชานนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกตฺเต ปชานนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกตฺเต สญฺชานนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกตฺเต เอโกทฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกตฺเต อุปนิพนฺธฏฺโฐ ๒ อภิญฺเญยฺโย เอกตฺเต ปกฺขนฺทนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกตฺเต ปสีทนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกตฺเต สนฺติฏฺฐนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกตฺเต วิมุจฺจนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกตฺเต เอตํ สนฺตนฺติ ปสฺสนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกตฺเต ยานีกตฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกตฺเต วตฺถุกตฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกตฺเต อนุฏฺฐิตฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกตฺเต ปริจิตฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกตฺเต สุสมารทฺธฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกตฺเต ปริคฺคหฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกตฺเต

ปริวารฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกตฺเต ปริปูรฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกตฺเต สโมธานฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกตฺเต อธิฏฺฐานฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกตฺเต อาเสวนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกตฺเต ภาวนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกตฺเต พหุลีกมฺมฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกตฺเต สุสมุคฺคตฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกตฺเต สุวิมุตฺตฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกตฺเต พุชฺฌนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกตฺเต อนุพุชฺฌนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกตฺเต ปฏิพุชฺฌนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกตฺเต สมฺพุชฺฌนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกตฺเต โพธนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกตฺเต อนุโพธนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกตฺเต ปฏิโพธนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกตฺเต สมฺโพธนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกตฺเต โพธิปกฺขิยฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกตฺเต อนุโพธิปกฺขิยฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกตฺเต ปฏิโพธิปกฺขิยฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกตฺเต สมฺโพธิปกฺขิยฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกตฺเต โชตนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกตฺเต อุชฺโชตนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกตฺเต อนุโชตนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกตฺเต ปฏิโชตนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย เอกตฺเต สญฺโชตนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ฯ

๑ ม. ยุ. วตฺถุฏฺโฐ ฯ ๒ ม. ยุ. อุปนิพนฺธนฏฺโฐ ฯ

สภาพที่นึกในความที่จิตมีอารมณ์อย่างเดียว สภาพที่รู้แจ้ง ...สภาพที่รู้ชัด ...

สภาพที่จำได้ ... สภาพที่จิตมั่นคง ... สภาพที่เนื่อง ... สภาพที่แล่นไป ... สภาพที่ผ่องใส ... สภาพที่ตั้งมั่น ... สภาพที่หลุดพ้น ... สภาพที่เห็นว่านี่ละเอียด ... สภาพที่ทำให้เป็นเช่นดังยาน ... สภาพที่ทำให้เป็นที่ตั้ง ... สภาพที่ตั้งขึ้นเนืองๆ ... สภาพที่อบรม ... สภาพที่ปรารภชอบด้วยดี ... สภาพที่กำหนดถือไว้ ... สภาพที่เป็นบริวาร ... สภาพที่เต็มรอบ ... สภาพที่ประชุม ... สภาพที่อธิษฐาน ... สภาพที่เสพ...

สภาพที่เจริญ ... สภาพที่ทำให้มาก ... สภาพที่รวมดี ... สภาพที่หลุดพ้นด้วยดี ... สภาพที่ตรัสรู้ ...

สภาพที่ตรัสรู้ตาม ... สภาพที่ตรัสรู้เฉพาะ ... สภาพที่ตรัสรู้พร้อม สภาพที่ตื่น ... สภาพที่ตื่นตาม ...

สภาพที่ตื่นเฉพาะ ... สภาพที่ตื่นพร้อม ... สภาพที่เป็นไปในฝักฝ่ายความตรัสรู้ ... สภาพที่เป็นไปในฝักฝ่ายความตรัสรู้ตาม ... สภาพที่เป็นไปในฝักฝ่ายความตรัสรู้เฉพาะ... สภาพที่เป็นไปในฝักฝ่ายความตรัสรู้พร้อม ... สภาพที่สว่าง ... สภาพที่สว่างขึ้น ... สภาพที่สว่างเนืองๆ ... สภาพที่สว่างเฉพาะ ...

สภาพที่สว่างพร้อมในความที่จิตมีอารมณ์อย่างเดียว ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง ฯ

ปตาปนฏฺโฐ ๑ อภิญฺเญยฺโย วิโรจนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย กิเลสานํ สนฺตาปนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย อมลฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย วิมลฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย นิมฺมลฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย สมฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย สมยฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย วิเวกฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย๓ วิเวกจริยฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย วิราคฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย วิราคจริยฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย นิโรธฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย นิโรธจริยฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย โวสฺสคฺคฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย โวสฺสคฺคจริยฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย วิมุตฺตฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย วิมุตฺติจริยฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ฯ

๑ ยุ. ปกาสนฏฺโฐ ฯ

สภาพที่อริยมรรคให้สว่าง สภาพที่อริยมรรคให้รุ่งเรือง สภาพที่อริยมรรคให้กิเลสทั้งหลายเร่าร้อน สภาพที่อริยมรรคไม่มีมลทิน สภาพที่อริยมรรคปราศจากมลทิน สภาพที่อริยมรรคหมดมลทิน สภาพที่อริยมรรคสงบ สภาพที่อริยมรรคให้กิเลสระงับ สภาพแห่งวิเวกสภาพแห่งความประพฤติในวิเวกสภาพที่คลายกำหนัด สภาพแห่งความประพฤติในความคลายกำหนัด สภาพที่ดับสภาพแห่งความประพฤติความดับ สภาพที่ปล่อย สภาพแห่งความประพฤติในความปล่อย สภาพที่พ้น สภาพแห่งความประพฤติในความพ้น ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง ฯ

ฉนฺทฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ฉนฺทสฺส มูลฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ฉนฺทสฺส ปาทฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ฉนฺทสฺส ปธานฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ฉนฺทสฺส อิชฺฌนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ฉนฺทสฺส อธิโมกฺขฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ฉนฺทสฺส ปคฺคหฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ฉนฺทสฺส อุปฏฺฐานฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ฉนฺทสฺส อวิกฺเขปฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ฉนฺทสฺส ทสฺสนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ฯ

สภาพแห่งฉันทะ สภาพที่เป็นมูลแห่งฉันทะ สภาพที่เป็นบาท แห่งฉันทะสภาพที่เป็นประธานแห่งฉันทะ สภาพที่สำเร็จแห่งฉันทะ สภาพที่น้อมไปแห่งฉันทะ สภาพที่ประคองไว้แห่งฉันทะ สภาพที่ตั้งมั่นแห่งฉันทะสภาพที่ไม่ฟุ้งซ่านแห่งฉันทะ สภาพที่เห็นแห่งฉันทะ ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง ฯ

วิริยฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย วิริยสฺส มูลฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย วิริยสฺส ปาทฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย วิริยสฺส ปธานฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย วิริยสฺส อิชฺฌนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย วิริยสฺส อธิโมกฺขฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย วิริยสฺส ปคฺคหฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย วิริยสฺส อุปฏฺฐานฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย วิริยสฺส อวิกฺเขปฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย วิริยสฺส ทสฺสนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ฯ

สภาพแห่งวิริยะ สภาพที่เป็นมูลแห่งวิริยะ สภาพที่เป็นบาทแห่งวิริยะ สภาพที่เป็นประธานแห่งวิริยะ สภาพที่สำเร็จแห่งวิริยะ สภาพที่น้อมไปแห่งวิริยะ สภาพที่ประคองไว้แห่งวิริยะ สภาพที่ตั้งมั่นแห่งวิริยะ สภาพที่ไม่ฟุ้งซ่านแห่งวิริยะ สภาพที่เห็นแห่งวิริยะ ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง ฯ

จิตฺตฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย จิตฺตสฺส มูลฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย จิตฺตสฺส ปาทฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย จิตฺตสฺส ปธานฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย จิตฺตสฺส อิชฺฌนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย จิตฺตสฺส อธิโมกฺขฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย จิตฺตสฺส ปคฺคหฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย จิตฺตสฺส อุปฏฺฐานฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย จิตฺตสฺส อวิกฺเขปฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย จิตฺตสฺส ทสฺสนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ฯ

สภาพแห่งจิต สภาพที่เป็นมูลแห่งจิต สภาพที่เป็นบาทแห่งจิต สภาพที่เป็นประธานแห่งจิต สภาพที่สำเร็จแห่งจิต สภาพที่น้อมไปแห่งจิตสภาพที่ประคองไว้แห่งจิต สภาพที่ตั้งมั่นแห่งจิต สภาพที่ไม่ฟุ้งซ่านแห่งจิตสภาพที่เห็นแห่งจิต ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง ฯ

วีมํสฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย วีมํสาย มูลฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย วีมํสาย ปาทฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย วีมํสาย ปธานฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย วีมํสาย อิชฺฌนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย วีมํสาย อธิโมกฺขฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย วีมํสาย ปคฺคหฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย วีมํสาย อุปฏฺฐานฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย วีมํสาย อวิกฺเขปฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย วีมํสาย ทสฺสนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ฯ

สภาพแห่งวิมังสา สภาพที่เป็นมูลแห่งวิมังสา สภาพที่เป็นบาทแห่งวิมังสาสภาพที่เป็นประธานแห่งวิมังสา สภาพที่สำเร็จแห่งวิมังสา สภาพที่น้อมไปแห่งวิมังสา สภาพที่ประคองไว้แห่งวิมังสา สภาพที่ตั้งมั่นแห่งวิมังสา สภาพที่ไม่ฟุ้งซ่านแห่งวิมังสา สภาพที่เห็นแห่งวิมังสา ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง ฯ

ทุกฺขฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ทุกฺขสฺส ปีฬนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ทุกฺขสฺส สงฺขตฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ทุกฺขสฺส สนฺตาปฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ทุกฺขสฺส วิปริณามฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย สมุทยฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย สมุทยสฺส อายุหนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย สมุทยสฺส นิทานฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย สมุทยสฺส สญฺโญคฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย สมุทยสฺส ปลิโพธฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย นิโรธฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย นิโรธสฺส นิสฺสรณฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย นิโรธสฺส วิเวกฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย นิโรธสฺส อสงฺขตฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย นิโรธสฺส อมตฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย มคฺคฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย มคฺคสฺส นิยฺยานฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย มคฺคสฺส เหตฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย มคฺคสฺส ทสฺสนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย มคฺคสฺส อาธิปเตยฺยฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ฯ

สภาพแห่งทุกข์ สภาพที่ทุกข์บีบคั้น สภาพที่ทุกข์อันปัจจัยปรุงแต่ง สภาพที่

ทุกข์ให้เดือดร้อน สภาพที่ทุกข์แปรปรวน สภาพแห่งสมุทัย สภาพที่สมุทัยประมวลมา สภาพที่สมุทัยเป็นเหตุ สภาพที่สมุทัยเกี่ยวข้อง สภาพที่สมุทัยพัวพัน สภาพแห่งนิโรธ สภาพที่นิโรธสลัดออกสภาพที่นิโรธเป็นวิเวก สภาพที่นิโรธเป็นอสังขตะ สภาพที่นิโรธเป็นอมตะ สภาพแห่งมรรค สภาพที่มรรคนำออก สภาพที่มรรคเป็นเหตุ สภาพที่มรรคเห็น สภาพที่มรรคเป็นอธิบดีควรรู้ยิ่งทุกอย่าง ฯ

ตถฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย อนตฺตฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย สจฺจฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ปฏิเวธฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย อภิชานนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ปริชานนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ธมฺมฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ธาตฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ญาตฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย สจฺฉิกิริยฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ผสฺสนฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย อภิสมยฏฺโฐ อภิญฺเญยฺโย ฯ

สภาพที่ถ่องแท้ สภาพที่เป็นอนัตตา สภาพที่เป็นสัจจะสภาพที่ควรแทงตลอดสภาพที่ควรรู้ยิ่ง สภาพที่ควรกำหนดรู้ สภาพที่ทรงรู้ สภาพที่เป็นธาตุ สภาพที่อาจได้ สภาพที่รู้ควรทำให้แจ้ง สภาพที่ควรถูกต้อง สภาพที่ควรตรัสรู้ ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง ฯ

เนกฺขมฺมํ อภิญฺเญยฺยํ อพฺยาปาโท อภิญฺเญยฺโย อาโลกสญฺญา อภิญฺเญยฺยา อวิกฺเขโป อภิญฺเญยฺโย ธมฺมววตฺถานํ อภิญฺเญยฺยํ ญาณํ อภิญฺเญยฺยํ ปามุชฺชํ อภิญฺเญยฺยํ ปฐมชฺฌานํ อภิญฺเญยฺยํ ทุติยชฺฌานํ อภิญฺเญยฺยํ ตติยชฺฌานํ อภิญฺเญยฺยํ จตุตฺถชฺฌานํ อภิญฺเญยฺยํ อากาสานญฺจายตนสมาปตฺติ อภิญฺเญยฺยา วิญฺญาณญฺจายตนสมาปตฺติ อภิญฺเญยฺยา อากิญฺจญฺญายตนสมาปตฺติ อภิญฺเญยฺยา เนวสญฺญานาสญฺญายตนสมาปตฺติ อภิญฺเญยฺยา ฯ

เนกขัมมะ อัพยาบาท อาโลกสัญญา ความไม่ฟุ้งซ่าน ความกำหนดธรรมญาณ ความปราโมทย์ ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌานอากาสานัญจายตนสมาบัติวิญญาณัญจายตนสมาบัติ อากิญจัญญายตนสมาบัติเนวสัญญานาสัญญายตนสมาบัติ ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง ฯ

อนิจฺจานุปสฺสนา อภิญฺเญยฺยา ทุกฺขานุปสฺสนา อภิญฺเญยฺยา อนตฺตานุปสฺสนา อภิญฺเญยฺยา นิพฺพิทานุปสฺสนา อภิญฺเญยฺยา วิราคานุปสฺสนา อภิญฺเญยฺยา นิโรธานุปสฺสนา อภิญฺเญยฺยา ปฏินิสฺสคฺคานุปสฺสนา อภิญฺเญยฺยา ขยานุปสฺสนา อภิญฺเญยฺยา วยานุปสฺสนา อภิญฺเญยฺยา วิปริณามานุปสฺสนา อภิญฺเญยฺยา อนิมิตฺตานุปสฺสนา อภิญฺเญยฺยา อปฺปณิหิตานุปสฺสนา อภิญฺเญยฺยา สุญฺญตานุปสฺสนา อภิญฺเญยฺยา อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนา อภิญฺเญยฺยา ยถาภูตญาณทสฺสนํ อภิญฺเญยฺยํ อาทีนวานุปสฺสนา อภิญฺเญยฺยา ปฏิสงฺขานุปสฺสนา อภิญฺเญยฺยา วิวฏฺฏนานุปสฺสนา อภิญฺเญยฺยา ฯ

การพิจารณาเห็นความไม่เที่ยง การพิจารณาเห็นความทุกข์ การพิจารณาเห็นอนัตตา การพิจารณาเห็นด้วยความเบื่อหน่าย การพิจารณาเห็นด้วยความคลายกำหนัด การพิจารณาเห็นด้วยความดับ การพิจารณาเห็นด้วยความสละคืน การพิจารณาเห็นความสิ้นไป การพิจารณาเห็นความเสื่อมไป การพิจารณาเห็นความแปรปรวน การพิจารณาเห็นความไม่มีเครื่องหมาย การพิจารณาเห็นธรรมไม่มีที่ตั้ง การพิจารณาเห็นความว่างเปล่า การพิจารณาเห็นธรรมด้วยปัญญาอันยิ่งความรู้ความเห็นตามความเป็นจริง การพิจารณาเห็นโทษ การพิจารณาหาทาง การพิจารณาเห็นอุบายที่จะหลีกไป ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง ฯ

โสตาปตฺติมคฺโค อภิญฺเญยฺโย โสตาปตฺติผลสมาปตฺติ อภิญฺเญยฺยา สกทาคามิมคฺโค อภิญฺเญยฺโย สกทาคามิผลสมาปตฺติ อภิญฺเญยฺยา อนาคามิมคฺโค อภิญฺเญยฺโย อนาคามิผลสมาปตฺติ อภิญฺเญยฺยา อรหตฺตมคฺโค อภิญฺเญยฺโย อรหตฺตผลสมาปตฺติ อภิญฺเญยฺยา ฯ

โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติผลสมาบัติ สกทาคามิมรรค สกทาคามิผลสมาบัติอนาคามิมรรค อนาคามิผลสมาบัติ อรหัตมรรค อรหัตผลสมาบัติ ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง ฯ

อธิโมกฺขฏฺเฐน สทฺธินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ ปคฺคหฏฺเฐน วิริยินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ อุปฏฺฐานฏฺเฐน สตินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ อวิกฺเขปฏฺเฐน สมาธินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ ทสฺสนฏฺเฐน ปญฺญินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ อสฺสทฺธิเย อกมฺปิยฏฺเฐน สทฺธาพลํ อภิญฺเญยฺยํ โกสชฺเช อกมฺปิยฏฺเฐน วิริยพลํ อภิญฺเญยฺยํ ปมาเท อกมฺปิยฏฺเฐน สติพลํ อภิญฺเญยฺยํ อุทฺธจฺเจ อกมฺปิยฏฺเฐน สมาธิพลํ อภิญฺเญยฺยํ อวิชฺชาย อกมฺปิยฏฺเฐน ปญฺญาพลํ อภิญฺเญยฺยํ ฯ

สัทธินทรีย์ด้วยความว่าน้อมไป วิริยินทรีย์ด้วยความว่าประคองไว้ สตินทรีย์ด้วยความว่าตั้งมั่น สมาธินทรีย์ด้วยความว่าไม่ฟุ้งซ่าน ปัญญินทรีย์ด้วยความว่าเห็น ศรัทธาพละด้วยความว่าไม่หวั่นไหวเพราะความไม่มีศรัทธา วิริยพละด้วยความว่าไม่หวั่นไหวเพราะความเกียจคร้าน สติพละด้วยความว่าไม่หวั่นไหวเพราะความประมาท สมาธิพละด้วยความว่าไม่หวั่นไหวเพราะความฟุ้งซ่าน ปัญญาพละด้วยความว่าไม่หวั่นไหวเพราะอวิชชา ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง ฯ

อุปฏฺฐานฏฺเฐน สติสมฺโพชฺฌงฺโค อภิญฺเญยฺโย ปวิจยฏฺเฐน ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค อภิญฺเญยฺโย ปคฺคหฏฺเฐน วิริยสมฺโพชฺฌงฺโค อภิญฺเญยฺโย ผรณฏฺเฐน ปีติสมฺโพชฺฌงฺโค อภิญฺเญยฺโย อุปสมฏฺเฐน ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺโค อภิญฺเญยฺโย อวิกฺเขปฏฺเฐน สมาธิสมฺโพชฺฌงฺโค อภิญฺเญยฺโย ปฏิสงฺขานฏฺเฐน อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺโค อภิญฺเญยฺโย ฯ

สติสัมโพชฌงค์ด้วยอรรถว่าตั้งมั่น ธรรมวิจยสัมโพชฌงค์ด้วยอรรถเลือกเฟ้นวิริยสัมโพชฌงค์ด้วยอรรถว่าประคองไว้ ปีติสัมโพชฌงค์ด้วยอรรถว่าแผ่ไป ปัสสัทธิสัมโพชฌงค์ด้วยอรรถว่าสงบ สมาธิสัมโพชฌงค์ด้วยอรรถว่าไม่ฟุ้งซ่าน อุเบกขาสัมโพชฌงค์ด้วยอรรถว่าพิจารณาหาทาง ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง ฯ

ทสฺสนฏฺเฐน สมฺมาทิฏฺฐิ อภิญฺเญยฺยา อภินิโรปนฏฺเฐน สมฺมาสงฺกปฺโป อภิญฺเญยฺโย ปริคฺคหฏฺเฐน สมฺมาวาจา อภิญฺเญยฺยา สมุฏฺฐานฏฺเฐน สมฺมากมฺมนฺโต อภิญฺเญยฺโย โวทานฏฺเฐน สมฺมาอาชีโว อภิญฺเญยฺโย ปคฺคหฏฺเฐน สมฺมาวายาโม อภิญฺเญยฺโย อุปฏฺฐานฏฺเฐน สมฺมาสติ อภิญฺเญยฺยา อวิกฺเขปฏฺเฐน สมฺมาสมาธิ อภิญฺเญยฺโย ฯ

สัมมาทิฐิด้วยความว่าเห็น สัมมาสังกัปปะด้วยความว่าตรึก สัมมาวาจาด้วยความว่ากำหนดเอา สัมมากัมมันตะด้วยความว่าให้กุศลธรรมเกิดสัมมาอาชีวะด้วยความว่าขาวผ่องสัมมาวายามะด้วยความว่าประคองไว้ สัมมาสติด้วยความว่าตั้งมั่น สัมมาสมาธิด้วยความว่าไม่ฟุ้งซ่าน ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง ฯ

อาธิปเตยฺยฏฺเฐน อินฺทฺริยา อภิญฺเญยฺยา อกมฺปิยฏฺเฐน พลา อภิญฺเญยฺยา นิยฺยานฏฺเฐน โพชฺฌงฺคา อภิญฺเญยฺยา เหตฏฺเฐน มคฺโค อภิญฺเญยฺโย อุปฏฺฐานฏฺเฐน สติปฏฺฐานา อภิญฺเญยฺยา ปทหนฏฺเฐน สมฺมปฺปธานา อภิญฺเญยฺยา อิชฺฌนฏฺเฐน อิทฺธิปาทา อภิญฺเญยฺยา ตถฏฺเฐน สจฺจา อภิญฺเญยฺยา อวิกฺเขปฏฺเฐน สมโถ อภิญฺเญยฺโย อนุปสฺสนฏฺเฐน วิปสฺสนา อภิญฺเญยฺยา เอกรสฏฺเฐน สมถวิปสฺสนา อภิญฺเญยฺยา อนติวตฺตนฏฺเฐน ยุคนทฺธํ อภิญฺเญยฺยํ ฯ

อินทรีย์ด้วยความว่าเป็นใหญ่ พละด้วยความว่าไม่หวั่นไหว โพชฌงค์ด้วยความว่านำออก มรรคด้วยความว่าเป็นเหตุ สติปัฏฐานด้วยความว่าตั้งมั่นสัมมัปปธานด้วยความว่าตั้งไว้อิทธิบาทด้วยความว่าสำเร็จ สัจจะด้วยความว่าเที่ยงแท้ สมถะด้วยความว่าไม่ฟุ้งซ่าน วิปัสนาด้วยความว่าพิจารณา สมถะและวิปัสนาด้วยความว่ามีกิจเสมอกัน ธรรมชาติที่เป็นคู่ด้วยความว่าไม่ล่วงเกินกันควรรู้ยิ่งทุกอย่าง ฯ

สํวรฏฺเฐน สีลวิสุทฺธิ อภิญฺเญยฺยา อวิกฺเขปฏฺเฐน จิตฺตวิสุทฺธิ อภิญฺเญยฺยา ทสฺสนฏฺเฐน ทิฏฺฐิวิสุทฺธิ อภิญฺเญยฺยา มุตฺตฏฺเฐน วิโมกฺโข อภิญฺเญยฺโย ปฏิเวธฏฺเฐน วิชฺชา อภิญฺเญยฺยา ปริจฺจาคฏฺเฐน วิมุตฺติ อภิญฺเญยฺยา สมุจฺเฉทฏฺเฐน ขเย ญาณํ อภิญฺเญยฺยํ ปฏิปฺปสฺสทฺธฏฺเฐน อนุปฺปาเท ญาณํ อภิญฺเญยฺยํ ฉนฺโท มูลฏฺเฐน อภิญฺเญยฺโย มนสิกาโร สมุฏฺฐานฏฺเฐน อภิญฺเญยฺโย ผสฺโส สโมธานฏฺเฐน อภิญฺเญยฺโย เวทนา สโมสรณฏฺเฐน อภิญฺเญยฺยา สมาธิ ปมุขฏฺเฐน อภิญฺเญยฺโย สติ อาธิปเตยฺยฏฺเฐน อภิญฺเญยฺยา ปญฺญา ตทุตฺตรฏฺเฐน อภิญฺเญยฺยา วิมุตฺติ สารฏฺเฐน อภิญฺเญยฺยา อมโตคธํ นิพฺพานํ ปริโยสานฏฺเฐน อภิญฺเญยฺยํ ฯ

สีลวิสุทธิด้วยความว่าสำรวม จิตตวิสุทธิด้วยความว่าไม่ฟุ้งซ่าน ทิฏฐิวิสุทธิ

ด้วยความว่าเห็น วิโมกข์ด้วยความว่าหลุดพ้น วิชชาด้วยความว่าแทงตลอด วิมุติด้วยความว่าสละ

ญาณในความสิ้นไปด้วยความว่าตัดขาด ญาณในความไม่เกิดขึ้นด้วยความว่าระงับ ฉันทะด้วยความว่าเป็นมูลฐาน มนสิการด้วยความว่าเป็นสมุฏฐาน ผัสสะด้วยความว่าประมวลมา เวทนาด้วยความว่าประชุมสมาธิด้วยความว่าเป็นประธาน สติด้วยความว่าเป็นใหญ่ ปัญญาด้วยความว่าประเสริฐกว่ากุศลธรรมนั้นๆ วิมุติด้วยความว่าเป็นแก่นสาร นิพพานอันหยั่งลงในอมตะด้วยความว่าเป็นที่สุด ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง

เย เย ธมฺมา อภิญฺญาตา โหนฺติ เต เต ธมฺมา ญาตา โหนฺติ ตํญาตฏฺเฐน ญาณํ ปชานนฏฺเฐน ปญฺญา เตน วุจฺจติ อิเม ธมฺมา อภิญฺเญยฺยาติ โสตาวธานํ ตํปชานนา ปญฺญา สุตมเย ญาณํ ๑ ฯ

ทุติยภาณวารํ ฯ

ธรรมใดๆ ที่รู้ยิ่งแล้ว ธรรมนั้นๆ เป็นคุณที่รู้แล้ว ชื่อว่าญาณ เพราะอรรถ

ว่ารู้ธรรมนั้น ชื่อว่าปัญญา เพราะอรรถว่ารู้ทั่ว เพราะฉะนั้นท่านจึงกล่าวว่า ปัญญาเครื่องทรงจำธรรมที่ได้สดับมา คือ เครื่องรู้ชัดธรรมที่ได้สดับมาแล้วนั้นว่า ธรรมเหล่านี้ควรรู้ยิ่ง เป็นสุตมยญาณ ฯ

จบทุติยภาณวาร ฯ