ทุติยภาณวาร เล่ม ๓๑

นิพพาน ความไม่เศร้าโศกเป็นนิพพาน ความไม่รำพันเป็นนิพพาน ความไม่คับแค้นใจเป็นนิพพาน”

{๒๙} [๒๙] ควรรู้ยิ่งว่า “ความเกิดขึ้นเป็นสังขาร ความไม่เกิดขึ้นเป็นนิพพาน ความเป็นไปเป็นสังขาร ความไม่เป็นไปเป็นนิพพาน เครื่องหมายเป็นสังขาร ความไม่มีเครื่องหมายเป็นนิพพาน ความประมวลมาเป็นสังขาร ความไม่ประมวลมาเป็นนิพพาน ความสืบต่อเป็นสังขาร ความไม่สืบต่อเป็นนิพพาน ความไปเป็นสังขาร ความไม่ไปเป็นนิพพาน ความบังเกิดเป็นสังขาร ความไม่บังเกิดเป็นนิพพาน ความอุบัติเป็นสังขาร ความไม่อุบัติเป็นนิพพาน ความเกิดเป็นสังขาร ความไม่เกิดเป็นนิพพาน ความแก่เป็นสังขาร ความไม่แก่เป็นนิพพาน ความป่วยไข้เป็นสังขาร ความไม่ป่วยไข้เป็นนิพพาน ความตายเป็นสังขาร ความไม่ตายเป็นนิพพาน ความเศร้าโศกเป็นสังขาร ความไม่เศร้าโศกเป็นนิพพาน ความรำพันเป็นสังขาร ความไม่รำพันเป็นนิพพาน ความคับแค้นใจเป็นสังขาร ความไม่คับแค้นใจเป็นนิพพาน”

จบ ปฐมภาณวาร

{๓๐} [๓๐] สภาพแห่งธรรมที่ควรกำหนดถือเอาควรรู้ยิ่ง สภาพแห่งธรรมที่เป็นบริวาร สภาพแห่งธรรมที่เต็มรอบ สภาพแห่งสมาธิที่มีอารมณ์อย่างเดียว สภาพแห่งสมาธิที่ไม่มีความฟุ้งซ่าน สภาพแห่งธรรมที่ประคองไว้ สภาพแห่งธรรมที่ไม่กระจายไป สภาพแห่งจิตที่ไม่ขุ่นมัว สภาพแห่งจิตที่

ไม่หวั่นไหว สภาพแห่งจิตตั้งอยู่ด้วยสามารถแห่งความปรากฏแห่งจิตที่มีอารมณ์อย่างเดียว สภาพแห่งธรรมที่เป็นอารมณ์ สภาพแห่งธรรมที่เป็นโคจร สภาพแห่งธรรมที่ละ สภาพแห่งธรรมที่สละ สภาพแห่งธรรมที่ออก สภาพแห่งธรรมที่หลีกไป สภาพแห่งธรรมที่ละเอียด สภาพแห่งธรรมที่ประณีต สภาพแห่งธรรมที่หลุดพ้น สภาพแห่งธรรมที่ไม่มีอาสวะ สภาพแห่งธรรมที่มีเครื่องข้าม สภาพแห่งธรรมที่ไม่มีเครื่องหมาย สภาพแห่งธรรมที่ไม่มีที่ตั้ง สภาพแห่งธรรมที่ว่างเปล่า สภาพแห่งธรรมที่มีกิจเสมอกัน สภาพแห่งธรรมที่ไม่ล่วงเลยกัน สภาพแห่งธรรมที่เป็นคู่ สภาพแห่งธรรมที่นำออก สภาพแห่งธรรมที่เป็นเหตุ สภาพแห่งธรรมที่เห็น

สภาพแห่งธรรมที่เป็นอธิบดีก็ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง{๓๑} [๓๑] สภาพที่ไม่ฟุ้งซ่านแห่งสมถะควรรู้ยิ่ง สภาพที่พิจารณาเห็นแห่งวิปัสสนา สภาพที่มีกิจเสมอกันแห่งสมถะและวิปัสสนา สภาพมิได้ล่วงกันแห่งธรรมที่เป็นคู่ สภาพที่สมาทานแห่งสิกขาบท สภาพที่โคจรแห่งอารมณ์ สภาพที่ประคองจิตที่ย่อท้อ สภาพที่ปราบจิตที่ฟุ้งซ่าน สภาพที่คุมจิตอันบริสุทธิ์จากความย่อท้อและฟุ้งซ่านทั้ง ๒ ประการ สภาพที่จิตบรรลุคุณวิเศษ สภาพที่แทงตลอดอริยมรรคอันประเสริฐ สภาพที่ตรัสรู้สัจจะ สภาพที่ให้จิตตั้งอยู่เฉพาะในนิโรธ ก็ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง

{๓๒} [๓๒] สภาพที่น้อมไปแห่งสัทธินทรีย์ควรรู้ยิ่ง สภาพที่ประคองไว้แห่งวิริยินทรีย์ สภาพที่ตั้งมั่นแห่งสตินทรีย์ สภาพที่ไม่ฟุ้งซ่านแห่งสมาธินทรีย์ สภาพที่เห็นแห่งปัญญินทรีย์ ก็ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง

{๓๓} [๓๓] สภาพที่สัทธาพละมิได้หวั่นไหวเพราะจิตตุปบาทอันเป็นข้าศึกแก่ศรัทธาควรรู้ยิ่ง สภาพที่วิริยพละมิได้หวั่นไหวเพราะความเกียจคร้าน สภาพที่สติพละมิได้หวั่นไหวเพราะความประมาท สภาพที่สมาธิพละมิได้หวั่นไหวเพราะอุทธัจจะ สภาพที่ปัญญาพละมิได้หวั่นไหวเพราะอวิชชาก็ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง

{๓๔} [๓๔] สภาพที่ตั้งมั่นแห่งสติสัมโพชฌงค์ควรรู้ยิ่ง สภาพที่เลือกเฟ้นแห่งธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ สภาพที่ประคองไว้แห่งวิริยสัมโพชฌงค์ สภาพที่แผ่ไปแห่งปีติสัมโพชฌงค์ สภาพที่สงบแห่งปัสสัทธิสัมโพชฌงค์ สภาพที่ไม่ฟุ้งซ่านแห่งสมาธิสัมโพชฌงค์ สภาพที่พิจารณาหาทางแห่งอุเบกขา สัมโพชฌงค์ก็ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง

{๓๕} [๓๕] สภาพที่เห็นแห่งสัมมาทิฏฐิ (ความเห็นชอบ) ควรรู้ยิ่ง สภาพที่ตรึกแห่งสัมมาสังกัปปะ (ความดำริชอบ) สภาพที่กำหนดแห่งสัมมาวาจา (การเจรจาชอบ) สภาพที่ประชุมแห่งสัมมากัมมันตะ (การกระทำชอบ) สภาพที่ผ่องแผ้วแห่งสัมมาอาชีวะ (การเลี้ยงชีพชอบ) สภาพที่ประคองไว้แห่งสัมมาวายามะ (ความพยายามชอบ) สภาพที่ตั้งมั่นแห่งสัมมาสติ (ความระลึกชอบ) สภาพที่ไม่ฟุ้งซ่านแห่งสัมมาสมาธิ (ความตั้งจิตมั่นชอบ) ก็ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง{๓๖} [๓๖] สภาพที่เป็นใหญ่แห่งอินทรีย์ควรรู้ยิ่ง สภาพที่ไม่หวั่นไหวแห่งพละ สภาพที่นำออกแห่งโพชฌงค์ สภาพที่เป็นเหตุแห่งมรรค สภาพที่ตั้ง

มั่นแห่งสติปัฏฐาน สภาพที่เริ่มตั้งแห่งสัมมัปปธาน สภาพที่สำเร็จแห่งอิทธิบาท สภาพที่เที่ยงแท้แห่งสัจจะ สภาพที่ระงับแห่งประโยค สภาพที่ทำให้แจ้งแห่งผล สภาพที่ตรึกแห่งวิตก สภาพที่ตรวจตราแห่งวิจาร สภาพที่แผ่ไปแห่งปีติ สภาพที่ไหลมาแห่งสุข สภาพที่มีอารมณ์เดียวแห่งจิต สภาพที่คำนึง สภาพที่รู้แจ้ง สภาพที่รู้ชัด สภาพที่จำได้ สภาพที่สมาธิเป็นธรรมเอกผุดขึ้นก็ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง

{๓๗} [๓๗] สภาพที่รู้แห่งปัญญาที่รู้ยิ่งควรรู้ยิ่ง สภาพที่พิจารณาแห่งปริญญา สภาพที่สละปฏิปักขธรรมแห่งปหานะ สภาพที่มีกิจเป็นอย่างเดียวแห่งภาวนา สภาพที่ถูกต้องแห่งสัจฉิกิริยา (ความทำให้แจ้ง) สภาพที่เป็นกองแห่งขันธ์ สภาพที่ทรงไว้แห่งธาตุ สภาพที่ต่อแห่งอายตนะ สภาพที่ปัจจัยปรุงแต่งแห่งสังขตธรรม สภาพที่ปัจจัยไม่ปรุงแต่งแห่งอสังขตธรรมก็ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง{๓๘} [๓๘] สภาพที่คิดควรรู้ยิ่ง สภาพแห่งจิตไม่มีระหว่าง สภาพที่ออกไปแห่งจิต สภาพที่หลีกไปแห่งจิต สภาพที่เป็นเหตุแห่งจิต สภาพที่เป็นปัจจัยแห่งจิต สภาพที่ตั้งมั่นแห่งจิต สภาพที่เป็นภูมิแห่งจิต สภาพที่เป็นอารมณ์แห่งจิต

สภาพที่เป็นโคจรแห่งจิต สภาพที่เที่ยวไปแห่งจิต สภาพที่ไปแห่งจิต สภาพที่นำไปยิ่งแห่งจิต สภาพที่นำออกแห่งจิต สภาพที่สลัดออกแห่งจิตก็ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง{๓๙} [๓๙] สภาพที่นึกในความที่จิตมีอารมณ์อย่างเดียวควรรู้ยิ่ง สภาพที่รู้แจ้ง สภาพที่รู้ชัด สภาพที่จำได้ สภาพที่จิตมั่นคง สภาพที่เนื่อง สภาพที่แล่นไป สภาพที่ผ่องใส สภาพที่ตั้งมั่น สภาพที่หลุดพ้น สภาพที่เห็นว่านี่ละเอียด สภาพที่ทำให้เป็นเช่นดังยาน สภาพที่ทำให้เป็นที่ตั้ง สภาพที่ตั้งขึ้นเนือง ๆ สภาพที่อบรม สภาพที่ปรารภชอบด้วยดี สภาพที่กำหนดถือไว้ สภาพที่เป็นบริวาร สภาพที่เต็มรอบ สภาพที่ประชุม สภาพที่อธิษฐาน สภาพที่ซ่องเสพ สภาพที่เจริญ สภาพที่ทำให้มาก สภาพที่รวมดี สภาพ

ที่หลุดพ้นด้วยดี สภาพที่ตรัสรู้ สภาพที่ตรัสรู้ตาม สภาพที่ตรัสรู้เฉพาะ สภาพที่ตรัสรู้พร้อม สภาพที่ตื่น สภาพที่ตื่นตาม สภาพที่ตื่นเฉพาะ สภาพที่ตื่นพร้อม สภาพที่เป็นไปในฝักฝ่ายความตรัสรู้ สภาพที่เป็นไปในฝักฝ่าย ความตรัสรู้ตาม สภาพที่เป็นไปในฝักฝ่ายความตรัสรู้เฉพาะ สภาพที่เป็นไป ในฝักฝ่ายความตรัสรู้พร้อม สภาพที่สว่าง สภาพที่สว่างขึ้น สภาพที่สว่างเนือง ๆ สภาพที่สว่างเฉพาะ สภาพที่สว่างพร้อมในความที่จิตมีอารมณ์อย่างเดียวก็ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง{๔๐} [๔๐] สภาพที่อริยมรรคให้สว่างควรรู้ยิ่ง สภาพที่อริยมรรคให้รุ่งเรือง สภาพที่อริยมรรคให้กิเลสทั้งหลายเร่าร้อน สภาพที่อริยมรรคไม่มีมลทิน

สภาพที่อริยมรรคปราศจากมลทิน สภาพที่อริยมรรคหมดมลทิน สภาพที่อริยมรรคสงบ สภาพที่อริยมรรคให้กิเลสระงับ สภาพแห่งวิเวก สภาพแห่งความประพฤติในวิเวก สภาพที่คลายกำหนัด สภาพแห่งความประพฤติในความคลายกำหนัด สภาพที่ดับ สภาพแห่งความประพฤติความดับ สภาพที่ปล่อย สภาพแห่งความประพฤติในความปล่อย สภาพที่พ้น สภาพแห่งความประพฤติในความพ้นก็ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง{๔๑} [๔๑] สภาพแห่งฉันทะ(ความพอใจ)ควรรู้ยิ่ง สภาพที่เป็นมูลแห่งฉันทะ สภาพที่เป็นบาทแห่งฉันทะ สภาพที่เป็นประธานแห่งฉันทะ สภาพที่สำเร็จแห่งฉันทะ สภาพที่น้อมไปแห่งฉันทะ สภาพที่ประคองไว้แห่งฉันทะ สภาพที่ตั้งมั่นแห่งฉันทะ สภาพที่ไม่ฟุ้งซ่านแห่งฉันทะ สภาพที่เห็นแห่งฉันทะก็ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง

{๔๒} [๔๒] สภาพแห่งวิริยะ(ความเพียร)ควรรู้ยิ่ง สภาพที่เป็นมูลแห่งวิริยะ สภาพที่เป็นบาทแห่งวิริยะ สภาพที่เป็นประธานแห่งวิริยะ สภาพที่สำเร็จแห่งวิริยะ สภาพที่น้อมไปแห่งวิริยะ สภาพที่ประคองไว้แห่งวิริยะ สภาพที่ตั้งมั่นแห่งวิริยะ สภาพที่ไม่ฟุ้งซ่านแห่งวิริยะ สภาพที่เห็นแห่งวิริยะก็ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง

{๔๓} [๔๓] สภาพแห่งจิตตะ(ความใส่ใจ)ควรรู้ยิ่ง สภาพที่เป็นมูลแห่งจิตตะ สภาพที่เป็นบาทแห่งจิตตะ สภาพที่เป็นประธานแห่งจิตตะ สภาพที่สำเร็จแห่งจิตตะ สภาพที่น้อมไปแห่งจิตตะ สภาพที่ประคองไว้แห่งจิตตะ สภาพที่ตั้งมั่นแห่งจิตตะ สภาพที่ไม่ฟุ้งซ่านแห่งจิตตะ สภาพที่เห็นแห่งจิตตะก็ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง

{๔๔} [๔๔] สภาพแห่งวิมังสา(ความไตร่ตรอง)ควรรู้ยิ่ง สภาพที่เป็นมูลแห่งวิมังสา สภาพที่เป็นบาทแห่งวิมังสา สภาพที่เป็นประธานแห่งวิมังสา สภาพที่สำเร็จแห่งวิมังสา สภาพที่น้อมไปแห่งวิมังสา สภาพที่ประคองไว้แห่งวิมังสา สภาพที่ตั้งมั่นแห่งวิมังสา สภาพที่ไม่ฟุ้งซ่านแห่งวิมังสา สภาพที่เห็นแห่งวิมังสา ก็ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง

{๔๕} [๔๕] สภาพแห่งทุกข์ควรรู้ยิ่ง สภาพที่ทุกข์บีบคั้น สภาพที่ทุกข์อันปัจจัยปรุงแต่ง สภาพที่ทุกข์ให้เดือดร้อน สภาพที่ทุกข์แปรปรวน สภาพแห่งสมุทัย สภาพที่สมุทัยประมวลมา สภาพที่สมุทัยเป็นเหตุ สภาพที่สมุทัยเกี่ยวข้อง สภาพที่สมุทัยพัวพัน สภาพแห่งนิโรธ สภาพที่นิโรธสลัดออก สภาพที่นิโรธเป็นวิเวก สภาพที่นิโรธเป็นอสังขตะ สภาพที่นิโรธเป็นอมตะ สภาพแห่งมรรค สภาพที่มรรคนำออก สภาพที่มรรคเป็นเหตุ สภาพที่มรรคเห็น สภาพที่มรรคเป็นอธิบดี ก็ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง{๔๖} [๔๖] สภาพที่ถ่องแท้ควรรู้ยิ่ง สภาพที่เป็นอนัตตา สภาพที่เป็นสัจจะ สภาพที่ควรแทงตลอด สภาพที่ควรรู้ยิ่ง สภาพที่ควรกำหนดรู้ สภาพที่ทรงไว้

สภาพที่เป็นธาตุ สภาพที่อาจได้ สภาพที่ควรทำให้แจ้ง สภาพที่ควรถูกต้อง สภาพที่ควรตรัสรู้ ก็ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง

{๔๗} [๔๗] เนกขัมมะ(ความสลัดออกจากกาม)ควรรู้ยิ่ง อัพยาบาท (ความไม่พยาบาท) อาโลกสัญญา (ความกำหนดหมายในแสงสว่าง) ความไม่ฟุ้งซ่าน ความกำหนดธรรม ความปราโมทย์ ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน อากาสานัญจายตนสมาบัติ วิญญาณัญจายตนสมาบัติ อากิญจัญญายตนสมาบัติ เนวสัญญานาสัญญายตนสมาบัติก็ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง

{๔๘} [๔๘] การพิจารณาเห็นความไม่เที่ยงควรรู้ยิ่ง การพิจารณาเห็นความทุกข์ การพิจารณาเห็นอนัตตา การพิจารณาเห็นด้วยความเบื่อหน่าย การพิจารณาเห็นด้วยความคลายกำหนัด การพิจารณาเห็นด้วยความดับ การพิจารณาเห็นด้วยความสละคืน การพิจารณาเห็นความสิ้นไป การพิจารณาเห็นความเสื่อมไป การพิจารณาเห็นความแปรปรวนไป การพิจารณาเห็นความไม่มีเครื่องหมาย การพิจารณาเห็นธรรมไม่มีที่ตั้ง การพิจารณาเห็นความว่างเปล่า การพิจารณาเห็นธรรมด้วยปัญญาอันยิ่ง ความรู้ความเห็นตามความเป็นจริง การพิจารณาเห็นโทษ การพิจารณาหาทาง การพิจารณาเห็นอุบายที่จะหลีกไป ก็ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง{๔๙} [๔๙] โสดาปัตติมรรคควรรู้ยิ่ง โสดาปัตติผลสมาบัติ สกทาคามิมรรค สกทาคามิผลสมาบัติ อนาคามิมรรค อนาคามิผลสมาบัติ อรหัตตมรรค อรหัตตผลสมาบัติก็ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง

{๕๐} [๕๐] สัทธินทรีย์ด้วยความหมายว่าน้อมไปควรรู้ยิ่ง วิริยินทรีย์ด้วยความหมายว่าประคองไว้ สตินทรีย์ด้วยความหมายว่าตั้งมั่น สมาธินทรีย์ด้วยความหมายว่าไม่ฟุ้งซ่าน ปัญญินทรีย์ด้วยความว่าหมายเห็น สัทธาพละด้วยความหมายว่าไม่หวั่นไหวเพราะความไม่มีศรัทธา วิริยพละด้วยความหมายว่าไม่หวั่นไหวเพราะความเกียจคร้าน สติพละด้วยความหมายว่าไม่

หวั่นไหวเพราะความประมาท สมาธิพละด้วยความหมายว่าไม่หวั่นไหวเพราะความฟุ้งซ่าน ปัญญาพละด้วยความหมายว่าไม่หวั่นไหวเพราะอวิชชาก็ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง

{๕๑} [๕๑] สติสัมโพชฌงค์ด้วยความหมายว่าตั้งมั่นควรรู้ยิ่ง ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ด้วยความหมายว่าเลือกเฟ้น วิริยสัมโพชฌงค์ด้วยความหมายว่าประคองไว้ ปีติสัมโพชฌงค์ด้วยความหมายว่าแผ่ไป ปัสสัทธิสัมโพชฌงค์ด้วยความหมายว่าสงบ สมาธิสัมโพชฌงค์ด้วยความหมายว่าไม่ฟุ้งซ่าน อุเบกขาสัมโพชฌงค์ด้วยความหมายว่าพิจารณาหาทางก็ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง

{๕๒} [๕๒] สัมมาทิฏฐิด้วยความหมายว่าเห็นควรรู้ยิ่ง สัมมาสังกัปปะด้วยความหมายว่าตรึก สัมมาวาจาด้วยความหมายว่ากำหนดเอา สัมมากัมมันตะด้วยความหมายว่าให้กุศลธรรมเกิด สัมมาอาชีวะด้วยความหมายว่าขาวผ่อง สัมมาวายามะด้วยความหมายว่าประคองไว้ สัมมาสติด้วยความหมายว่าตั้งมั่น สัมมาสมาธิด้วยความหมายว่าไม่ฟุ้งซ่านก็ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง

{๕๓} [๕๓] อินทรีย์ด้วยความหมายว่าเป็นใหญ่ควรรู้ยิ่ง พละด้วยความหมายว่าไม่หวั่นไหว โพชฌงค์ด้วยความหมายว่านำออก มรรคด้วยความหมายว่าเป็นเหตุ สติปัฏฐานด้วยความหมายว่าตั้งมั่น สัมมัปปธานด้วยความหมายว่าตั้งไว้ อิทธิบาทด้วยความหมายว่าสำเร็จ สัจจะด้วยความหมายว่าเที่ยงแท้ สมถะด้วยความหมายว่าไม่ฟุ้งซ่าน วิปัสสนาด้วยความหมายว่าพิจารณา สมถะและวิปัสสนาด้วยความหมายว่ามีกิจเสมอกัน ธรรมชาติที่เป็นคู่ด้วยความหมายว่าไม่ล่วงเกินกัน ก็ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง{๕๔} [๕๔] สีลวิสุทธิ(ความหมดจดแห่งศีล)ด้วยความหมายว่าสำรวมควรรู้ยิ่ง จิตตวิสุทธิ(ความหมดจดแห่งจิต)ด้วยความหมายว่าไม่ฟุ้งซ่าน ทิฏฐิวิสุทธิ(ความหมดจดแห่งทิฏฐิ)ด้วยความหมายว่าเห็น วิโมกข์ด้วยความหมายว่าหลุดพ้น

วิชชาด้วยความหมายว่าแทงตลอด วิมุตติด้วยความหมายว่าสละ ญาณในความสิ้นไปด้วยความหมายว่าตัดขาด ญาณในความไม่เกิดขึ้นด้วยความหมายว่าระงับ ฉันทะด้วยความหมายว่าเป็นมูลฐาน มนสิการด้วยความหมายว่าเป็นสมุฏฐาน ผัสสะด้วยความหมายว่าประมวลมา เวทนาด้วยความหมายว่าประชุม สมาธิด้วยความหมายว่าเป็นประธาน สติด้วยความหมายว่าเป็นใหญ่ ปัญญาด้วยความหมายว่าประเสริฐกว่ากุศลธรรมนั้น ๆ วิมุตติด้วยความหมายว่าเป็นแก่นสาร นิพพานอันหยั่งลงในอมตะด้วยความหมายว่าเป็นที่สุดก็ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง{๕๕} [๕๕] ธรรมใด ๆ ที่รู้ยิ่งแล้ว ธรรมนั้น ๆ เป็นคุณที่รู้แล้ว ชื่อว่าญาณเพราะอรรถว่ารู้ ธรรมนั้นชื่อว่าปัญญาเพราะอรรถว่ารู้ทั่ว เพราะเหตุนั้นท่านจึงกล่าวว่า “ปัญญาเครื่องทรงจำธรรมที่ได้สดับมา คือ เครื่องรู้ชัดธรรมที่ได้สดับมาแล้วนั้นว่า ‘ธรรมเหล่านี้ควรรู้ยิ่ง’ ชื่อว่าสุตมยญาณ”

จบ ทุติยภาณวาร

{๕๖} [๕๖] ปัญญาเครื่องทรงจำธรรมที่ได้สดับมาแล้ว คือ เครื่องรู้ชัดธรรมที่ได้สดับมาแล้วนั้นว่า ‘ธรรมเหล่านี้ควรกำหนดรู้’ ชื่อว่าสุตมยญาณอย่างไร

ธรรมอย่างหนึ่งควรกำหนดรู้ คือ ผัสสะอันมีอาสวะ เป็นที่ตั้งแห่งอุปาทาน ธรรม ๒ ควรกำหนดรู้ คือ นาม ๑ รูป ๑ ธรรม ๓ ควรกำหนดรู้ คือ เวทนา ๓ ธรรม ๔ ควรกำหนดรู้ คือ อาหาร ๔ ธรรม ๕ ควรกำหนดรู้