โกกิลวรรค

โย เว กาเล อสมฺปตฺเต อติเวลํ ปภาสติ

เอวํ โส นิหโต เสติ โกกิลาเยว ๒ อตฺรโช ฯ

เมื่อยังไม่ถึงเวลาที่จะพูด ผู้ใด พูดเกินกาลไป ผู้นั้น ย่อมถูกทำร้ายดุจลูกนกดุเหว่า ฉะนั้น.

น หิ สตฺถํ สุนิสิตํ วิสํ หลาหลมฺมิว ๓

เอวํ นิกฺกเฒ ๔ ปาเตติ วาจา ทุพฺภาสิตา ยถา ฯ

มีดที่ลับคมดีแล้ว ดุจยาพิษอันร้ายแรง หาทำให้ตกไปทันทีทันใด เหมือนวาจาทุพภาษิตไม่.

ตสฺมา กาเล อกาเล จ ๕ วาจํ รกฺเขยฺย ปณฺฑิโต

นาติเวลํ ปภาเสยฺย อปิ อตฺตสมมฺหิ วา ฯ

เพราะฉะนั้น บัณฑิตควรรักษาวาจาไว้ ทั้งในกาลควรพูด และไม่ควรไม่ควรพูดให้ล่วงเวลา แม้ในบุคคลผู้เสมอกับตน.

โย จ กาเล มิตํ ภาเส มติปุพฺโพ วิจกฺขโณ

สพฺเพ อมิตฺเต อาเทติ สุปณฺโณ อุรคมฺมิวาติ ๖ ฯ

โกกาลิกชาตกํ ปฐมํ ฯ

ผู้ใด มีความคิดเห็นเป็นเบื้องหน้า มีปัญญาเครื่องพิจารณาเห็นประจักษ์พูดพอเหมาะในกาลที่ควรพูด ผู้นั้น ย่อมจับศัตรูได้ทั้งหมด ดุจครุฑจับนาคได้ ฉะนั้น.

จบ โกกาลิกชาดกที่ ๑.

อปิ หนฺตฺวา หโต พฺรูติ เชตฺวา ชิโตติ ภาสติ

ปุพฺพมกฺขายิโน ๑ ราช เอตทตฺถุํ ๒ น สทฺทเห ฯ

๑ ม. โกกิลชาตกํ ฯ ๒ ม. โกกิลายิว ฯ ๓ ม. หลาหลามิว ฯ ๔ ม. นิกฏฺเฐ ฯ

๕ ม. วา ฯ ๖ ม. อุรคามิวาติ ฯ

ข้าแต่พระราชา บุคคลทำร้ายตนเอง กลับกล่าวหาว่า คนอื่นทำร้าย ดังนี้ก็มีโกงเขาแล้ว กลับกล่าวหาว่า เขาโกง ดังนี้ก็มี ไม่ควรเชื่อคำของโจทก์ฝ่ายเดียว.

ตสฺมา ปณฺฑิตชาติโย สุเณยฺย อิตรสฺสปิ

อุภินฺนํ วจนํ สุตฺวา ยถา ธมฺโม ตถา กเร ฯ

เพราะฉะนั้น บุคคลผู้เป็นเชื้อชาติบัณฑิต ควรฟังคำแม้ของฝ่ายจำเลยเมื่อฟังคำของโจทก์และจำเลยทั้งสองฝ่ายแล้ว พึงปฏิบัติตามธรรม.

อลโส คิหี กามโภคี น สาธุ

อสญฺญโต ปพฺพชิโต น สาธุ

ราชา น สาธุ อนิสมฺมการี

โย ปณฺฑิโต โกธโน ตํ น สาธุ ฯ

คฤหัสถ์ผู้บริโภคกามคุณ เกียจคร้าน ไม่ดี บรรพชิตผู้ไม่สำรวม ไม่งามพระเจ้าแผ่นดินไม่ทรงใคร่ครวญก่อนแล้วทำไป ไม่งาม บัณฑิตมีความโกรธเป็นเจ้าเรือน ก็ไม่งาม.

นิสมฺม ขตฺติโย กยิรา นานิสมฺม ทิสมฺปติ

นิสมฺมการิโน รญฺโญ ๓ ยโส กิตฺตี จ วฑฺฒตีติ ฯ

รถลฏฺฐิชาตกํ ทุติยํ ฯ

ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นเจ้าแห่งทิศ พระมหากษัตริย์ทรงใคร่ครวญเสียก่อนแล้วจึงปฏิบัติ ไม่ทรงใคร่ครวญเสียก่อน ไม่ควรปฏิบัติ อิสริยยศบริวารยศ และเกียรติคุณของพระเจ้าแผ่นดินผู้ทรงใคร่ครวญแล้วจึงทรงปฏิบัติ ย่อมมีแต่เจริญขึ้น.

จบ รถลัฏฐิชาดกที่ ๒.

ตเทว เม ตฺวํ วิทิโต วนมชฺเฌ รเถสโภ ๕

ยสฺส เต ขคฺคพนฺธสฺส ๖ สนฺนทฺธสฺส ติรีฏิโน

อสฺสตฺถทุมสาขาย ปกฺกา โคธา ปลายถ ฯ

หม่อมฉันทราบว่า พระองค์ผู้ทรงดำรงรัฐจะไม่ทรงอาลัยใยดีต่อหม่อมฉันตั้งแต่ครั้งเมื่อพระองค์ทรงพระภูษาเปลือกไม้ เหน็บพระแสงขรรค์ ทรงผูกสอดเครื่องครบ ประทับอยู่กลางป่า เหี้ยย่างได้หนีไปจากกิ่งไม้อัสสัตถะแล้ว.

นเม นมนฺตสฺส ภเช ภชนฺตํ

กิจฺจานุกุพฺพสฺส กเรยฺย กิจฺจํ

นานตฺถกามสฺส กเรยฺย อตฺถํ

อสมฺภชนฺตมฺปิ น สมฺภเชยฺย ฯ

๑ ม. ปุพฺพวกฺขายิโน ฯ ๒ สี. ยุ. เอกทตฺถุ ฯ ม. อญฺญทตฺถุ ฯ ๓ สี. ม.

ราช ฯ ๔ ม. ปกฺกโคธชาตกํ ฯ ๕ ม. รเถสภ ฯ ๖ ม. ขคฺคพทฺธสฺส ฯ

พึงอ่อนน้อมต่อผู้ที่อ่อนน้อม พึงคบผู้ที่เขาพอใจจะคบด้วย พึงทำกิจแก่ผู้ที่ช่วยทำกิจ ไม่พึงทำความเจริญให้แก่ผู้ที่ใคร่ความเสื่อม อนึ่ง ไม่พึงคบหาสมาคมกับผู้ที่เขาไม่พอใจจะคบหาสมาคมด้วย.

จเช จชนฺตํ วนถํ น กยิรา

อเปตจิตฺเตน น สมฺภเชยฺย

ทิโช ทุมํ ขีณผลํว ๑ ญตฺวา

อญฺญํ สเมกฺเขยฺย มหา หิ โลโก ฯ

พึงละทิ้งผู้ที่เขาละทิ้ง ไม่พึงทำความสิเนหาในผู้เลิกลากัน ไม่พึงสมาคมกับผู้มีจิตคิดออกห่าง นกรู้ว่า ต้นไม้มีผลหมดแล้ว ย่อมบินไปสู่ต้นอื่นที่เต็มไปด้วยผล ฉันใด คนก็ฉันนั้น รู้ว่า เขาหมดความอาลัยแล้ว ก็ควรจะเลือกหาคนอื่นที่เขาผู้สมัครรักใคร่ เพราะว่า โลกใหญ่พอ.

โส เต กริสฺสามิ ยถานุภาวํ

กตญฺญุตํ ขตฺติโย ๒ เปกฺขมา โน

สพฺพญฺจ เต อิสฺสริยํ ททามิ

ยสฺสิจฺฉสี ตสฺส ตุวํ ททามีติ ฯ

โคธชาตกํ ตติยํ ฯ

ฉันเป็นกษัตริย์มุ่งความกตัญญู จะทำตอบแทนแก่เธอตามสติกำลัง อนึ่งฉันจะมอบอำนาจให้แก่เธอทั้งหมด เธอต้องการสิ่งใด ฉันจะให้สิ่งนั้นแก่เธอ.

จบ โคธชาดกที่ ๓.

ควญฺเจ ตรมานานํ ชิมฺหํ คจฺฉติ ปุงฺคโว

สพฺพา คาวี ชิมฺหํ ยนฺติ ๓ เนตฺเต ชิมฺหํ คเต สติ ฯ

ถ้าเมื่อโคทั้งหลาย ว่ายข้ามแม่น้ำไป โคหัวหน้าฝูงว่ายคด เมื่อโคผู้นำฝูงว่ายคดอย่างนี้ โคทั้งหมดก็ย่อมว่ายคดไปตามกัน.

เอวเมว มนุสฺเสสุ โย โหติ เสฏฺฐสมฺมโต

โส เจ อธมฺมํ จรติ ปเคว อิตรา ปชา

สพฺพํ รฏฺฐํ ทุกฺขํ เสติ ราชา เจ โหติ อธมฺมิโก ฯ

ในมนุษย์ทั้งหลายก็เหมือนกัน ผู้ใด ได้รับสมมติแต่งตั้งให้เป็นใหญ่ถ้าผู้นั้น ประพฤติไม่เป็นธรรม ประชาชนนอกนี้ก็ประพฤติไม่เป็นธรรมโดยแท้ ถ้าพระราชาผู้เป็นใหญ่ไม่ตั้งอยู่ในธรรม รัฐก็ย่อมอยู่ไม่เป็นสุขทั่วกัน.

ควญฺเจ ตรมานานํ อุชุํ คจฺฉติ ปุงฺคโว

สพฺพา คาวี อุชุํ ยนฺติ ๔ เนตฺเต อุชุํ คเต สติ ฯ

ถ้าเมื่อโคทั้งหลาย ว่ายข้ามแม่น้ำไป โคหัวหน้าฝูงว่ายข้ามตรง เมื่อมีโคผู้นำฝูงว่ายข้ามตรงอย่างนั้น โคทั้งหมดก็ย่อมว่ายข้ามตรงไปตามกัน.

เอวเมว มนุสฺเสสุ โย โหติ เสฏฺฐสมฺมโต

โส เจปิ ๕ ธมฺมํ จรติ ปเคว อิตรา ปชา

สพฺพํ รฏฺฐํ สุขํ เสติ ราชา เจ โหติ ธมฺมิโกติ ฯ

ราโชวาทชาตกํ จตุตฺถํ ฯ

๑ ม. ขีณผลนฺติ ฯ ๒ ม. ขตฺติเย ฯ ๓ ม. สพฺพา ตา ชิมฺหํ คจฺฉนฺติ ฯ

๔ ยุ. สพฺพา ตา อุชุํ คจฺฉนฺติ ฯ ๕ ม. สเจ ฯ

ในหมู่มนุษย์ทั้งหลายก็เหมือนกัน ผู้ใด ได้รับสมมติแต่งตั้งให้เป็นใหญ่ถ้าผู้นั้น ประพฤติเป็นธรรม ประชาชนนอกนี้ก็ย่อมประพฤติเป็นธรรมไปตามโดยแท้ ถ้าพระราชา ผู้เป็นใหญ่ตั้งอยู่ในธรรม รัฐก็ย่อมอยู่เป็นสุขทั่วกัน.

จบ ราโชวาทชาดกที่ ๔.

พฺรหา ปวฑฺฒกาโย โส ทีฆทาโฐว ชมฺพุก

น ตฺวํ ตมฺหิ กุเล ชาโต ยตฺถ คณฺหนฺติ กุญฺชรํ ฯ

ดูกรสุนัขจิ้งจอก ช้างนั้น ตัวใหญ่ ร่างกายสูง งาก็ยาว ตัวท่านไม่ได้เกิดในตระกูลสัตว์ที่จะจับมันได้.

อสีโห สีหมาเนน โย อตฺตานํ วิกุพฺพติ

กุตฺถุว ๑ คชมาสชฺช เสติ ภูมฺยา อนุตฺถุนํ ฯ

ผู้ใด มิใช่ราชสีห์ ยกตนเพราะสำคัญว่า เป็นราชสีห์ ผู้นั้น ย่อมเป็นเหมือนสุนัขจิ้งจอกถูกช้างเหยียบ นอนหายใจแขม่วๆ อยู่บนแผ่นดิน.

ยสสฺสิโน อุตฺตมปุคฺคลสฺส

สญฺชาตขนฺธสฺส มหพฺพลสฺส

อสเมกฺขิย กามพลูปปตฺตึ

ส เสติ นาเคน หโตยํ ชมฺพุโก ฯ

ผู้ใด ไม่รู้จักกำลังกาย กำลังความคิด และชาติของผู้มียศ เป็นชนชั้นสูงมีข้อลำล่ำสันกำลังมาก ผู้นั้น ย่อมเป็นเหมือนสุนัขจิ้งจอกถูกช้างเหยียบนอนตายอยู่นี้.

โย จีธ กมฺมํ กุรุเต ปมาย

ถามพลํ อตฺตนิ สํวิทิตฺวา

ชปฺเปน มนฺเตน สุภาสิเตน

ปริกฺขวา โส วิปุลํ ชินาตีติ ฯ

ชมฺพุกชาตกํ ปญฺจมํ ฯ

ส่วนผู้ใด ใคร่ครวญก่อนแล้วจึงทำการงาน รู้จักกำลังกาย และกำลังความคิดของตน กำหนดด้วยคำพูดอันประกอบด้วยปัญญา เป็นวาจาสุภาษิต ผู้นั้น ย่อมมีชัยอย่างไพบูลย์.

จบ ชัมพุกชาดกที่ ๕.

ติณํ ติณนฺติ ลปสิ โก นุ เต ติณมาหริ

กินฺนุ เต ติณกิจฺจตฺถิ ติณเมว ปภาสติ ฯ

๑ ม. โกตฺถูว ฯ สี. โกฏฺฐูว ฯ

พระองค์ตรัสเพ้ออยู่ว่า หญ้าๆ ใครหนอ นำเอาหญ้ามาถวายพระองค์พระองค์มีกิจด้วยหญ้าหรือหนอ พระองค์จึงตรัสถึงแต่หญ้าเท่านั้น?

อิธาคมา พฺรหฺมจารี พฺรหาฉตฺโต พหุสฺสุโต

โส เม สพฺพํ สมาทาย ติณํ นิกฺขิปฺป คจฺฉติ ฯ

ฉัตตฤาษีผู้มีร่างกายสูงใหญ่ เป็นพรหมจารี เป็นพหูสูต มาอยู่ ณ ที่นี้เขาลักเอาทรัพย์ของเราจนหมดสิ้นแล้ว ยังใส่หญ้าไว้ในตุ่มแล้วหนีไป.

เอเวตํ โหติ กตฺตพฺพํ อปฺเปน พหุมิจฺฉตา

สพฺพํ สกสฺส อาทานํ อนาทานํ ติณสฺส จ

ติณสฺส จาฏีสุ คโต ตตฺถ กา ปริเทวนา ๑ ฯ

การถือเอาทรัพย์ของตนไปหมด และการไม่ถือเอาหญ้า เป็นกิจที่ผู้ปรารถนาของน้อยแลกเอาของมาก พึงกระทำอย่างนั้น ฉัตตฤาษีใส่หญ้าไว้ในตุ่มหนีไปแล้ว การปริเวทนาเพราะเรื่องนั้น จะมีประโยชน์อะไร.

สีลวนฺโต น กุพฺพนฺติ พาโล สีลานิ กุพฺพติ

อนิจฺจสีลํ ทุสฺสีลฺยํ ๒ กึ ปณฺฑิจฺจํ กริสฺสตีติ ฯ

พฺรหาฉตฺตชาตกํ ฉฏฺฐํ ฯ

ผู้มีศีลทั้งหลาย ย่อมไม่ทำอย่างนั้น คนพาล ย่อมกระทำอนาจารอย่างนี้ความเป็นบัณฑิตจักทำคนทุศีล มีศีลไม่ยั่งยืน ให้เป็นคนอย่างไร?

จบ พรหาฉัตตชาดกที่ ๖.

น เต ปีฐมทาสิมฺห ๓ น ปานํ นปิ โภชนํ

พฺรหฺมจารี ขมสฺสุ เม เอตํ ปสฺสามิ อจฺจยํ ฯ

เราทั้งหลายไม่ได้ให้ตั่ง น้ำดื่ม และโภชนาหารแก่ท่าน ขอท่านผู้เป็นพรหมจารี จงอดโทษให้แก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าเห็นโทษนี้.

เนวาภิสชฺชามิ นจาปิ กุปฺเป

นจาปิ เม อปฺปิยมาสิ กิญฺจิ

อโถปิ เม อาสิ มโนวิตกฺโก

เอตาทิโส นูน กุลสฺส ธมฺโม ฯ

อาตมภาพไม่ได้ข้องเกี่ยว และไม่ได้นึกโกรธเคืองเลย แม้ความไม่ชอบใจอะไรๆ ของอาตมภาพก็ไม่มีเลย แท้ที่จริง อาตมภาพยังมีความวิตกอยู่ในใจว่า ธรรมของสกุลนี้ จักเป็นเช่นนี้แน่.

เอสสฺมากํ กุเล ธมฺโม ปิตุปิตามโห สทา

อาสนํ อุทกํ ปชฺชํ สพฺเพตํ นิปทามเส ฯ

๑ ม. อิทํ คาถาปาททฺวยํ น ทิสฺสติ ฯ ๒ ยุ. ทุสฺสีลํ ฯ ๓ ม. ปีฐมทายิมฺหา ฯ8

ที่นั่ง น้ำล้างเท้า น้ำมันทาเท้า ข้าพเจ้าให้อยู่เป็นนิจทุกอย่าง นี้เป็นธรรมในสกุล เนื่องมาจาก ปู่ ย่า ตา ยาย ของข้าพเจ้าทุกเมื่อ.

เอสสฺมากํ กุเล ธมฺโม ปิตุปิตามโห สทา

สกฺกจฺจํ อุปติฏฺฐาม อุตฺตมํ วิย ญาตกนฺติ ฯ

ปีฐชาตกํ สตฺตมํ ฯ

ข้าพเจ้าบำรุงสมณพราหมณ์โดยเคารพดุจญาติที่สูงสุด นี้เป็นธรรมในสกุลเนื่องมาจากปู่ ย่า ตา ยาย ของข้าพเจ้าทุกเมื่อ.

จบ ปีฐชาดกที่ ๗.

วิทิตํ ถุสํ อุนฺทุรานํ วิทิตํ ปน ตณฺฑุลํ

ถุสํ ถุสํ ๑ วิวชฺชิตฺวา ตณฺฑุลํ ปน ขาทเร ฯ

แกลบปรากฏโดยความเป็นแกลบแก่หนูทั้งหลาย และข้าวสารก็ปรากฏโดยความเป็นข้าวสารแก่พวกมัน แม้ในที่มืด พวกมันเว้นแกลบเสียเลือกกินแต่ข้าวสาร.

ยา มนฺตนา อรญฺญสฺมึ ยา จ คาเม นิกณฺณิกา

ยญฺเจตํ อิติ จินฺตี จ ๒ เอตมฺปิ วิทิตํ มยา ฯ

การปรึกษาในป่าก็ดี การพูดกระซิบกันในบ้านก็ดี และการคิดหาโอกาสด่าเราในบัดนี้ก็ดี เรารู้หมดแล้ว.

ธมฺเมน กิร ชาตสฺส ปิตา ปุตฺตสฺส มกฺกโฏ

ทหรสฺเสว สนฺตสฺส ทนฺเตหิ ผลมจฺฉิทา ฯ

ได้ยินว่า ลิงตัวที่เป็นพ่อมันเอาฟันกัดภาวะบุรุษของลูกผู้เกิดตามสภาพเสียแต่ยังเยาว์ทีเดียว.

ยเมตํ ปริสปฺปสิ อชกาโณว สาสเป

โยปายํ เหฏฺฐโต เสติ ๓ เอตมฺปิ วิทิตํ มยาติ ฯ

ถุสชาตกํ อฏฺฐมํ ฯ

การที่เจ้าดิ้นรนอยู่เหมือนแพะตาบอดในไร่ผักกาดก็ดี นอนอยู่ภายใต้ที่นอนก็ดี เรารู้หมดสิ้นแล้ว.

จบ ถุสชาดกที่ ๘.

อทสฺสเนน โมรสฺส สิขิโน มญฺชุภาณิโน

กากํ ตตฺถ อปูเชสุํ มํเสน จ ผเลน จ ฯ

เพราะยังไม่เห็นนกยูงซึ่งมีหงอน มีเสียงไพเราะ ชนทั้งหลายจึงพากันบูชากาในที่นั้น ด้วยเนื้อ และผลไม้.

ยทา จ สรสมฺปนฺโน โมโร พาเวรุมาคมา

อถ ลาโภ จ สกฺกาโร วายสสฺส อหายถ ฯ

๑ สี. ถุสํ ถูลํ ฯ ๒ ม. ... จีติ จ ฯ ๓ สี. เสสิ ฯ

แต่เมื่อใด นกยูงตัวสมบูรณ์ไปด้วยเสียงมายังพาเวฬุรัฐ เมื่อนั้น ลาภและสักการะของกาก็เสื่อมไป.

ยาว นุปฺปชฺชตี พุทฺโธ ธมฺมราชา ปภงฺกโร

ตาว อญฺเญ อปูเชสุํ ปุถู สมณพฺราหฺมเณ ฯ

พระพุทธเจ้าผู้เป็นพระธรรมราชา ส่องแสงสว่าง ยังไม่เสด็จอุบัติขึ้นเพียงใด ชนทั้งหลายก็พากันบูชาสมณพราหมณ์เหล่าอื่นอยู่เป็นอันมากเพียงนั้น.

ยทา จ สรสมฺปนฺโน พุทฺโธ ธมฺมํ อเทสยิ

อถ ลาโภ จ สกฺกาโร ติตฺถิยานํ อหายถาติ ฯ

พาเวรุชาตกํ นวมํ ฯ

แต่เมื่อใด พระพุทธเจ้าผู้มีพระสุรเสียงอันไพเราะ ได้ทรงแสดงธรรมแล้ว เมื่อนั้น ลาภและสักการะของพวกเดียรถีย์ก็เสื่อมไป.

จบ พาเวรุชาดกที่ ๙.

อทาสิ ทานานิ ปุเร วิสยฺห

ททโต จ เต ขยธมฺโม อโหสิ

อิโต ปรญฺเจ น ทเทยฺย ทานํ

ติฏฺเฐยฺยุํ เต สํยมนฺตสฺส โภคา ฯ

ดูกรพ่อวิสัยหะ แต่ก่อนท่านได้ให้ทาน ก็เมื่อท่านให้อยู่อย่างนั้น ความเสื่อมได้มีแก่ท่านแล้ว ต่อแต่นี้ไป ถ้าท่านจักไม่ให้ทาน เมื่อท่านไม่ให้ทาน โภคะทั้งหลายก็คงกลับมีอยู่ตามเดิม.

อนริยมริเยน สหสฺสเนตฺต

สุทุคฺคเตนาปิ อกิจฺจมาหุ

มา โว ธนํ ตํ อหุ วา ชนินฺท ๑

ยํ โภคเหตุ วิชเหมุ สทฺธํ ฯ

ข้าแต่ท้าวสหัสสเนตร พระอริยะทั้งหลายท่านกล่าวถึงบาปกรรมว่า อันอารยชนถึงจะเป็นคนยากจนเข็ญใจก็ไม่ควรทำ ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นจอมทวยเทพข้าพระบาทจะพึงเลิกศรัทธาเพราะเหตุการบริโภคทรัพย์อันใด ทรัพย์อันนั้น อย่าได้มีเลย.

เยน เอโก รโถ ยาติ ยาติ เตน ปโร ๒ รโถ

โปราณํ นิหิตํ วตฺตํ วตฺตตญฺเญว วาสว ๓ ฯ

๑ ม. อหุ เทวราช ฯ ๒ ม. เตนาปโร ฯ ๓ สี. โปราณํ นิหิตํ วฑฺฒํ

วฑฺฒตญฺเญว วาสว ฯ

รถคันหนึ่งแล่นไปทางใด รถคันอื่นก็แล่นไปทางนั้น ข้าแต่ท้าววาสวะวัตรที่ข้าพระบาทบำเพ็ญมาแล้วแต่ครั้งก่อน ขอจงเป็นไปเหมือนอย่างนั้นเถิด.

ยทิ เหสฺสติ ทสฺสาม อสนฺเต กึ ททามฺหเส

เอวํ ภูตาปิ ทสฺสาม มา ทานํ ปมทามฺหเสติ ฯ

วิสยฺหชาตกํ ทสมํ ฯ

โกกิลวคฺโค จตุตฺโถ ฯ

___________

ตสฺสุทฺทานํ

อติเวลํ ปภาสติ ๑ ชินวโร

วนมชฺเฌ รเถสภ ชิมฺหคโม

อถ ชมฺพุ ติณาสนปีฐวรํ

อถ ตณฺฑุลํ โมร วิสยฺห ทส ฯ

ถ้ายังมียังเป็นอยู่ ข้าพระบาทก็จะให้ เมื่อไม่มีไม่เป็น จะให้ได้อย่างไรแม้ถึงจะเป็นอย่างนี้แล้วก็ตาม ก็จะต้องให้ เพราะข้าพระบาทจะลืมทานเสียไม่ได้.

จบ วิสัยหชาดกที่ ๑๐.

จบ โกกิลวรรคที่ ๔.

_________________

รวมชาดกที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. โกกาลิกชาดก ๒. รถลัฏฐิชาดก

๓. โคธชาดก ๔. ราโชวาทชาดก

๕. ชัมพุกชาดก ๖. พรหาฉัตตชาดก

๗. ปีฐชาดก ๘. ถุสชาดก

๙. พาเวรุชาดก ๑๐. วิสัยหชาดก.