๘. อัฏฐิเสนชาดก เล่ม ๒๗

เยเม อหํ น ชานามิ อฏฺฐิเสน วนิพฺพเก

เต มํ สงฺคมฺม ยาจนฺติ กสฺมา มํ ตฺวํ น ยาจสิ.

พระคุณเจ้าอัฏฐิเสนะ โยมไม่รู้จักวณิพกพวกนี้เลย

แต่พวกเขาได้พร้อมใจกันมาขอกับโยม

ทำไมพระคุณเจ้าจึงไม่ขอโยมบ้าง

(ฤๅษีอัฏฐิเสนะทูลตอบว่า)

ยาจโก อปฺปิโย โหติ ยาจํ อททมปฺปิโย

ตสฺมาหนฺตํ น ยาจามิ มา เม วิทฺเทสฺสนา อหุ.

ผู้ขอย่อมไม่เป็นที่รัก ผู้ไม่ให้ของที่ขอก็ไม่เป็นที่รัก

เพราะเหตุนั้น อาตมภาพจึงไม่ขอมหาบพิตร

ขอความหมางใจอย่าได้มีแก่อาตมภาพเลย

(พระราชาตรัสว่า)

โย เว ยาจนชีวาโน กาเล ยาจํ น ยาจติ

ปรญฺจ ปุญฺญา ธํเสติ อตฺตนาปิ น ชีวติ.

ผู้ใดเลี้ยงชีพอยู่ได้ด้วยการขอ

ไม่ขอสิ่งที่ควรขอในกาลอันควร

ผู้นั้นทำลายผู้อื่นเสียจากบุญ

ทั้งตนเองก็เลี้ยงชีพอยู่ไม่ได้

โย จ ยาจนชีวาโน กาเล ยาจํปิ ยาจติ

ปรญฺจ ปุญฺญํ ลพฺเภติ อตฺตนาปิ จ ชีวติ.

ส่วนผู้ใดเลี้ยงชีพอยู่ได้ด้วยการขอ

ขอสิ่งที่ควรขอในกาลอันควร

ผู้นั้นทำผู้อื่นให้ได้บุญ

ทั้งตนเองก็เลี้ยงชีพอยู่ได้

น เว เทสฺสนฺติ สปฺปญฺญา ทิสฺวา ยาจกมาคเต

พฺรหฺมจาริ ปิโย เมสิ วร ภญฺญิตมิจฺฉสิ. (๑)

ผู้มีปัญญาทั้งหลายเห็นยาจกมาแล้วไม่รังเกียจ

ข้าแต่พระคุณเจ้าผู้ประพฤติพรหมจรรย์

พระคุณเจ้าเป็นที่รักของโยม

นิมนต์พระคุณเจ้ากล่าวขอสิ่งที่ต้องการเถิด

(ฤๅษีอัฏฐิเสนะทูลว่า)

น เว ยาจนฺติ สปฺปญฺญา ธีโร จ วิทิตุมรหติ

อุทฺทิสฺส อริยา ติฏฺฐนฺติ เอสา อริยาน ยาจนา.

ผู้มีปัญญาทั้งหลายย่อมไม่ขอเลย

ส่วนนักปราชญ์ควรจะรู้เอง

พระอริยะเพียงเจาะจงยืนเท่านั้น

นี้เป็นการขอของพระอริยะ

(พระราชาตรัสว่า)

ททามิ เต พฺราหฺมณ โรหิณีนํ

ควํ สหสฺสํ สห ปุงฺคเวน

อริโย หิ อริยสฺส กถํ น ทชฺชา

สุตฺวาน คาถา ตว ธมฺมยุตฺตาติ.

อฏฺฐิเสนกชาตกํ อฏฺฐมํ.

ท่านพราหมณ์ โยมขอถวายโคแดง ๑,๐๐๐ ตัว

พร้อมกับโคจ่าฝูงแก่ท่าน

เพราะพระอริยะได้ฟังคาถา

อันประกอบด้วยธรรมของพระคุณเจ้าแล้ว

จะไม่พึงถวายแก่พระอริยะได้อย่างไร

อัฏฐิเสนชาดกที่ ๘ จบ