พระอภิธรรมปิฎก · ปัฏฐาน
เหตุทุกมัคคารัมมณัตติกะ เล่ม ๔๔
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๗๐๘–๗๔๘ (ฉบับหลวง)มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๕ เหตุทุกมัคคารัมมณัตติกะ (ฉบับหลวง เล่ม ๔๔ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๔๔ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๙๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๔๔)
ฉบับมหามกุฏฯ พิมพ์อรรถกถาไว้ในเล่มเดียวกับพระไตรปิฎก ข้อความในหน้านี้จึงมีอรรถกถาปนอยู่
ไทย (มหามกุฏฯ) เล่ม ๙๐ หน้า ๒๓๑–๒๔๓
เหตุทุกมัคคารัมมณติกะ
(๑. เหตุทุกะ ๑๖. มัคคารัมมณติกะ)
มัคคารัมมณบทปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑.เหตุปัจจัย
[๗๐๘] ๑. มัคคารัมมณธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยมัคคารัมมณ-
ธรรมที่เป็นเหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่ ๑-๒-๓)
๔. มัคคารัมมณธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยมัคคารัมมณ-
ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่ ๔-๕-๖)
๗. มัคคารัมมณธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยมัคคารัมมณ-
ธรรมที่เป็นเหตุ และมัคคารัมมณธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่ ๗-๘-๙)
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๗๐๙] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
ในอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในกัมมปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในอวิคต-ปัจจัย มี ๙ วาระ.
ปัจจนียนัย
๑. นเหตุปัจจัย
[๗๑๐] ๑. มัคคารัมมณธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยมัคคารัมมณ-ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๗๑๑] ในนเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอธิปติปัจจัยมี ๙ วาระ ใน
นปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอาเสวน-ปัจจัย มี ๙ วาระ ในนกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ในนวิปากปัจจัย มี ๙ วาระในนมัคคปัจจัย มี ๑ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ.
อนุโลมปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ
[๗๑๒] เพราะเหตุปัจจัย ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ... ฯลฯ
ปัจจนียานุโลมนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม
[๗๑๓] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ... ฯลฯ
สหชาตวาระก็ดี ปัจจยวาระก็ดี นิสสยวาระก็ดี สังสัฏฐวาระก็ดีสัมปยุตตวาระก็ดี พึงให้พิสดารเหมือนปฏิจจวาระ.
มัคคารัมมณบทปัญหาวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๗๑๔] ๑. มัคคารัมมณธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่มัคคา-รัมมณธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ.
๒. อธิปติปัจจัย
[๗๑๕] ๑. มัคคารัมมณธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่มัคคา-รัมมณธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย
มีอย่างเดียว คือที่เป็น สหชาตาธิปติ มี ๓ วาระ (วาระที่ ๑-๒-๓)
๔. มัคคารัมมณธรรมที่ไม่ใช่เหตุเป็นปัจจัยแก่มัคคา-
รัมมณธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย
มีอย่างเดียว คือที่เป็น สหชาตาธิปติ มี ๓ วาระ (วาระที่ ๔-๕-๖)
๓. อนันตรปัจจัย
[๗๑๖] ๑. มัคคารัมมณธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่มัคคา-รัมมณธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอนันตรปัจจัย ฯลฯ
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๗๑๗] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ในอธิปติปัจจัย มี ๖ วาระ ใน
อนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ ในสมนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ ในสหชาตปัจจัย มี๙ วาระ ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๙ วาระ ในนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ ในกัมมปัจจัย มี ๓วาระ ในอาหารปัจจัย มี ๓ วาระ ในอินทริยปัจจัย มี ๙ วาระ ในฌาน-ปัจจัย มี ๓ วาระ ในมัคคปัจจัย มี ๙ วาระ ในสัมปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระในอัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ ในนัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ ในวิคตปัจจัย มี ๙ วาระในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
ปัจจนียนัย
การยกปัจจัยในปัจจนียะ
[๗๑๘] ๑. มัคคารัมมณธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่มัคคา-รัมมณธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของสหชาตปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย
ฯลฯ
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๗๑๙] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
ฯลฯ
อนุโลมปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ
[๗๒๐] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ. . . ฯลฯ
ปัจจนียานุโลมนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม
[๗๒๑] เพราะนเหตุปัจจัย ในอธิปติปัจจัย มี ๒ วาระ... ฯลฯ
อนุโลนนัยก็ดี ปัจจนียนัยก็ดี อนุโลมปัจจนียนัยก็ดี ปัจจนียานุโลม-นัยก็ดี แห่งปัญหาวาระ ในกุสลติกะท่านนับไว้อย่างไร พึงนับอย่างนั้น.
มัคคเหตุกบทปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๗๒๒] ๑. มัคคเหตุกธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยมัคคเหตุกธรรม
ที่เป็นเหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่ ๑-๒-๓)
๔. มัคคเหตุกธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยมัคคเหตุกธรรม
ที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่ ๔-๕-๖)
๗. มัคคเหตุกธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยมัคคเหตุกธรรม
ที่เป็นเหตุ และมัคคเหตุกธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัยมี ๓ วาระ (วาระที่ ๗-๘-๙)
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๗๒๓] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
ในอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ ในกัมมปัจจัย มี ๙วาระ ในอาหารปัจจัย มี ๙ วาระ ในอินทริยปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
ปัจจนียนัย
๑. นอธิปติปัจจัย
[๗๒๔] ๑. มัคคเหตุกธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยมัคคเหตุกธรรม
ที่เป็นเหตุ เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย ฯลฯ
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๗๒๕] ในนอธิปติปัจจัย มี ๖ วาระ ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาระในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในนกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ในนวิปากปัจจัยมี ๙ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ.
อนุโลมปัจจนียนีย
การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ
[๗๒๖] เพราะเหตุปัจจัย ในนอธิปติปัจจัย มี ๖ วาระ... ฯลฯ
ปัจจนียานุโลมนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม
[๗๒๗] เพราะนอธิปติปัจจัย ในเหตุปัจจัย มี ๖ วาระ. . . ฯลฯ
สหชาตวาระก็ดี ปัจจยวาระก็ดี นิสสยวาระก็ดี สังสัฏฐวาระก็ดีสัมปยุตตวาระก็ดี พึงให้พิสดารเหมือนปฏิจจวาระ.
มัคคเหตุกบทปัญหาวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๗๒๘] ๑. มัคคเหตุกธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่มัคค-
เหตุกธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ.
๒. อธิปติปัจจัย
[๗๒๙] ๑. มัคคเหตุกธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่มัคค-
เหตุกธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย
มีอย่างเดียว คือที่เป็น สหชาตาธิปติ มี ๓ วาระ (วาระที่ ๑-๒-๓)
๔. มัคคเหตุกธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่มัคค-
เหตุกธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย
มีอย่างเดียว คือที่เป็น สหชาตาธิปติ มี ๓ วาระ (วาระที่ ๔-๕-๖)
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๗๓๐] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ในอธิปติปัจจัย มี ๖ วาระ ใน
สหชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๙ วาระ ในนิสสยปัจจัย มี๙ วาระ ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ในอาหาร-ปัจจัย มี ๓ วาระ ในอินทริยปัจจัย มี ๙ วาระ ในฌานปัจจัย มี ๓ วาระในมัคคปัจจัย มี ๙ วาระ ในสัมปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอัตถิปัจจัย มี ๙วาระ ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
ปัจจนียนัย
การยกปัจจัยในปัจจนียะ
[๗๓๑] ๑. มัคคเหตุกธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่มัคค-
เหตุกธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของสหชาตปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย.
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๗๓๒] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระฯลฯ
อนุโลมปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ
[๗๓๓] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ. . . ฯลฯ
ปัจจนียานุโลมนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม
[๗๓๔] เพราะนเหตุปัจจัย ในอธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ... ฯลฯ
อนุโลมนัยก็ดี ปัจจนียนัยก็ดี อนุโลมปัจจนียนัยก็ดี ปัจจนียานุโลม-
นัยก็ดี แห่งปัญหาวาระ ในกุสลติกะ ท่านนับไว้อย่างไร พึงนับอย่างนั้น.
มัคคาธิปติบทปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๗๓๕] ๑. มัคคาธิปติธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยมัคคาธิปติธรรมที่เป็นเหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่ ๑-๒-๓)
๔. มัคคาธิปติธรรมที่ไม่ใช่เหตุ อาศัยมัคคาธิปติ-
ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่ ๔-๕-๖)
๗. มัคคาธิปติธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยมัคคาธิปติธรรม
ที่เป็นเหตุ และมัคคาธิปติธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่ ๗-๘-๙)
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๗๓๖] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
ฯลฯ ในกัมมปัจจัย มี ๙ วาระ ในอาหารปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในอวิคต-ปัจจัย มี ๙ วาระ.
ปัจจนียนัย
๑. นอธิปติปัจจัย
[๗๓๗] ๑. มัคคาธิปติธรรมที่เป็นเหตุ อาศัยมัคคาธิปติธรรมที่เป็นเหตุ เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย ฯลฯ
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๗๓๘] ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาระในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ ในนกัมม-ปัจจัย มี ๓ วาระ ในนวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๙วาระ.
อนุโลมปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ
[๗๓๙] เพราะเหตุปัจจัย ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ... ฯลฯ
ปัจจนียานุโลมนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม
[๗๔๐] เพราะนอธิปติปัจจัย ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ... ฯลฯ
สหชาตวาระก็ดี ปัจจยวาระก็ดี นิสสยวาระก็ดี สังสัฏฐวาระก็ดีสัมปยุตตวาระก็ดี พึงให้พิสดารเหมือนปฏิจจวาระ.
มัคคาธิปติบทปัญหาวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๗๔๑] ๑. มัคคาธิปติธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่มัคคา-
ธิปติธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ.
๒. อารัมมณปัจจัย
[๗๔๒] ๑. มัคคาธิปติธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่มัคคา-
ธิปติธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ.
๓. อธิปติปัจจัย
[๗๔๓] ๑. มัคคาธิปติธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่มัคคา-
ธิปติธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย
มี ๒ อย่าง คือที่เป็น อารัมมณาธิปติ และ สหชาตาธิปติ มี ๓
วาระ (วาระที่ ๑-๒-๓)
๔. มัคคาธิปติธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่มัคคา-
ธิปติธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย
มี ๒ อย่าง คือที่เป็น อารัมมณาธิปติ และ สหชาตาธิปติ มี ๓
วาระ (วาระที่ ๔-๕-๖)
๗. มัคคาธิปติธรรมที่เป็นเหตุ และมัคคาธิปติธรรม
ที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่มัคคาธิปติธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย
มีอย่างเดียว คือที่เป็น อารัมมณาธิปติ มี ๓ วาระ (วาระที่ ๗-๘-๙)
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๗๔๔] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
ในอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในอนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ ในสมนันตรปัจจัยมี ๙ วาระ ในสหชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๙ วาระ ในนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในอาเสวนปัจจัย มี ๙วาระ ในกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ในอาหารปัจจัย มี ๓ วาระ ในอินทริยปัจจัยมี ๙ วาระ ในฌานปัจจัย มี ๓ วาระ ในมัคคปัจจัย มี ๙ วาระ ในสัมปยุตต-ปัจจัย มี ๙ วาระ ในอัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
ปัจจนียนัย
การยกปัจจัยในปัจจนียะ
[๗๔๕] ๑. มัคคาธิปติธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่มัคคา-
ธิปติธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของสหชาตปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย.
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๗๔๖] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระฯลฯ
อนุโลมปัจจนียนัย
การนับจำพวกวาระในอนุโลมปัจจนียะ
[๗๔๗] เพราะเหตุปัจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ... ฯลฯ
ปัจจนียานุโลมนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม
[๗๔๘] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ... ฯลฯ
อนุโลมนัยก็ดี ปัจจนียนัยก็ดี อนุโลมปัจจนียนัยก็ดี ปัจจนียานุโลม-นัยก็ดี แห่งปัญหาวาระ ในกุสลติกะ ท่านนับไว้อย่างไร พึงนับอย่างนั้น
เหตุทุกมัคคารัมมณติกะ จบ
เหตุทุกอุปปันนติกะ
(๑. เหตุทุกะ ๑๗. อุปปันนติกะ)
อุปปันนบทปัญหาวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๗๔๙] ๑. อุปปันนธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่อุปปันน-
ธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ.
๒. อารัมมณปัจจัย
[๗๕๐] ๑. อุปปันนธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่อุปปันน-ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ.
๓. อธิปติปัจจัย
[๗๕๑] ๑. อุปปันนธรรมที่เป็นเหตุ เป็นปัจจัยแก่อุปปันน-
ธรรมที่เป็นเหตุ ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย
มีอย่างเดียว คือที่เป็น สหชาตาธิปติ มี ๓ วาระ ฯลฯ
๔. อุปปันนธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่อุปปันน-ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย
มี ๒ อย่าง คือที่เป็น อารัมมณาธิปติ และ สหชาตาธิปติ มี ๓
วาระ ฯลฯ
จบ เหตุทุกมัคคารัมมณัตติกะ