พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย · วนสังยุต
๒. อุปัฏฐานสูตร เล่ม ๑๕
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๗๖๓–๗๖๕ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๒/๑๔ ในวนสังยุตมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สคาถวรรค วนสังยุต อุปัฏฐานสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๑๕ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๕ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๒๕ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๕)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๕ หน้า ๓๓๕–๓๓๖
๒. อุปัฏฐานสูตร
ว่าด้วยเทวดาเตือนภิกษุผู้เข้าพักผ่อนในกลางวัน
{๗๖๓} [๒๒๒] สมัยหนี่ง ภิกษุรูปหนึ่งพำนักอยู่ในแนวป่าแห่งหนึ่ง ในแคว้นโกศล ก็สมัยนั้น ภิกษุรูปนั้นหลับอยู่ในที่พักกลางวัน
{๗๖๔} ขณะนั้นแล เทวดาผู้สิงสถิตอยู่ในป่านั้นมีความเอ็นดู มีความหวังดีต่อภิกษุรูปนั้น ประสงค์จะให้เธอสลดใจ จึงเข้าไปหาภิกษุรูปนั้นถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้กล่าวกะเธอด้วยคาถาทั้งหลายว่า
ลุกขึ้นเถิด ภิกษุ จะมีประโยชน์อะไรแก่ท่านด้วยการหลับอยู่เล่า ท่านเร่าร้อนด้วยกิเลส ถูกลูกศรคือตัณหาเสียบ ดิ้นรนอยู่ ไยจึงมัวแต่หลับอยู่เล่าท่านจงเพิ่มพูนศรัทธาที่เป็นเหตุให้ท่านออกจากเรือน มาบวชอย่างคนผู้ไม่มีเรือนนั้นเท่านั้น อย่าตกอยู่ในอำนาจแห่งความหลับเลย
{๗๖๕} ภิกษุรูปนั้นกล่าวว่า
กามทั้งหลายที่คนเขลาหมกมุ่นอยู่นั้นไม่เที่ยง ไม่ยั่งยืน บรรพชิตผู้พ้นแล้ว อันตัณหาและทิฏฐิอาศัยไม่ได้แล้ว ในกามารมณ์ที่ถูกผูกไว้ความหลับจะแผดเผาได้อย่างไรญาณนั้นบริสุทธิ์อย่างยิ่งเพราะกำจัดฉันทราคะได้ และเพราะก้าวล่วงอวิชชาเสียได้ บรรพชิตผู้ประกอบด้วยญาณนั้นความหลับจะแผดเผาได้อย่างไรบรรพชิตผู้ไม่มีความเศร้าโศก ไม่มีความคับแค้นใจ เพราะทำลายอวิชชาได้ด้วยวิชชา และเพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ความหลับจะแผดเผาได้อย่างไร
บรรพชิตผู้ปรารภความเพียร ผู้มีใจมุ่งพระนิพพาน มีความบากบั่นมั่นเป็นนิตย์ ผู้จำนงหวังพระนิพพานอยู่ ความหลับจะแผดเผาได้อย่างไร
๓. กัสสปโคตตสูตร
ว่าด้วยเทวดาเตือนพระผู้สอนพรานล่าสัตว์
{๗๖๖} [๒๒๓] สมัยหนึ่ง ท่านพระกัสสปโคตรพำนักอยู่ในแนวป่าแห่งหนึ่ง ในแคว้นโกศล ก็สมัยนั้น ท่านอยู่ในที่พักกลางวันได้กล่าวสอนนายพรานล่าสัตว์คนหนึ่ง{๗๖๗} ขณะนั้นแล เทวดาผู้สิงสถิตอยู่ในป่านั้นมีความเอ็นดู มีความหวังดีต่อท่านพระกัสสปโคตร ประสงค์จะให้ท่านสลดใจ จึงเข้าไปหาท่านกัสสปโคตรถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้กล่าวกะท่านด้วยคากาทั้งหลายว่า
ภิกษุผู้กล่าวสอนนายพรานล่าสัตว์ผู้เที่ยวไปตามซอกเขา ซึ่งด้อยปัญญา ไม่มีความคิด ในเวลาที่ไม่เหมาะ ย่อมปรากฏแก่เราเหมือนเป็นคนเขลา
เขาเป็นคนพาล ถึงฟังธรรมอยู่ ก็ไม่เข้าใจเนื้อความนั้น ถึงมองดูหัวแม่เท้าของท่านอยู่ ก็ไม่เห็น เมื่อท่านกล่าวธรรมอยู่ จึงไม่รู้เนื้อความ
ข้าแต่ท่านกัสสปะ ถึงแม้ท่านจะถือคบไฟไว้ตั้ง ๑๐ ดวง เขาก็เห็นรูปทั้งหลายไม่ได้เลย เพราะปัญญาจักษุของเขาไม่มี
ลำดับนั้นแล ท่านพระกัสสปโคตรผู้อันเทวดานั้นเตือนให้สลดใจ ได้ถึงความสลดใจแล้วแล
จบ ๒. อุปัฏฐานสูตร