๒. อุปัฏฐานสูตร เล่ม ๑๕

เอกํ สมยํ อญฺญตโร ภิกฺขุ โกสเลสุ วิหรติ อญฺญตรสฺมึ วนสณฺเฑ ฯ เตน โข ปน สมเยน โส ภิกฺขุ ทิวาวิหารคโต สุปติ ฯ

สมัยหนึ่ง ภิกษุรูปหนึ่ง พำนักอยู่ในแนวป่าแห่งหนึ่งในแคว้นโกศล สมัยนั้นแล ภิกษุรูปนั้น ไปนอนหลับในที่พักกลางวัน ฯ

อถ โข ยา ตสฺมึ วนสณฺเฑ อธิวตฺถา เทวตา ตสฺส ภิกฺขุโน อนุกมฺปิกา อตฺถกามา ตํ ภิกฺขุํ สํเวเชตุกามา เยน โส ภิกฺขุ เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา ตํ ภิกฺขุํ คาถาหิ อชฺฌภาสิ

อุฏฺเฐหิ ภิกฺขุ กึ โสปิ ๑ โก อตฺโถ สุปิเตน เต

อาตุรสฺส หิ เต ๒ นิทฺทา สลฺลวิทฺธสฺส รุปฺปโต

ยาย สทฺธาปพฺพชิโต ๓ อคารสฺมานคาริยํ

ตเมว สทฺธํ พฺรูเหหิ มา นิทฺทาย วสํ คมีติ ฯ

ครั้งนั้น เทวดาที่สิงอยู่ในป่านั้น มีความเอ็นดูใคร่ประโยชน์แก่ภิกษุรูปนั้นหวังจะให้เธอสลดใจจึงเข้าไปหาแล้วได้กล่าวกะเธอด้วยคาถาว่าท่านจงลุกขึ้นเถิดภิกษุ ท่านจะต้องการอะไรด้วยความหลับ ท่านผู้เร่าร้อนด้วยกิเลส อันลูกศรคือตัณหาเสียบแทง ดิ้นรนอยู่ จะมัวหลับมีประโยชน์อะไร ท่านออกจากเรือนบวชด้วยความเป็นผู้ไม่มีเรือนด้วยศรัทธาใด ท่านจงเพิ่มพูนศรัทธานั้นเถิด อย่าไปสู่อำนาจของความหลับเลย ฯ

อนิจฺจา อทฺธุวา กามา เยสุ มนฺโทว มุจฺฉิโต

พทฺเธสุ มุตฺตํ อสิตํ กสฺมา ปพฺพชิตํ ตเป

ฉนฺทราคสฺส วินยา อวิชฺชาสมติกฺกมา

ตํ ญาณํ ปรโมทาตํ ๔ กสฺมา ปพฺพชิตํ ตเป

เภตฺวา ๑ อวิชฺชํ วิชฺชาย อาสวานํ ปริกฺขยา

อโสกํ อนุปายาสํ กสฺมา ปพฺพชิตํ ตเป

อารทฺธวิริยํ ปหิตตฺตํ นิจฺจํ ทฬฺหปรกฺกมํ

นิพฺพานํ อภิกงฺขนฺตํ กสฺมา ปพฺพชิตํ ตเปติ ฯ

๑ ม. ยุ. เสสิ ฯ ๒ ม. ยุ. กา ฯ ๓ ม. ยุ. สทฺธาย ปพฺพชิโต ฯ ๔ ม. ปริโมทานํ ฯ

ยุ. ปริโยทาตํ ฯ

คนเขลาหมกมุ่นอยู่ในกามารมณ์เหล่าใด กามารมณ์เหล่านั้น ไม่เที่ยงไม่ยั่งยืน ความหลับจะแผดเผาบรรพชิตผู้พ้นแล้ว ผู้ไม่เกี่ยวข้องในกามารมณ์ซึ่งยังสัตว์ให้ติดอยู่ได้อย่างไร เพราะกำจัดฉันทราคะเสียได้และเพราะก้าวล่วงอวิชชาเสียได้ ญาณนั้นเป็นของบริสุทธิ์อย่างยิ่ง ไฉนความหลับจะแผดเผาบรรพชิตได้ ความหลับจะแผดเผาบรรพชิต ผู้ไม่มีโศกไม่มีความแค้นใจ เพราะทำลายอวิชชาเสียด้วยวิชชา และเพราะอาสวะสิ้นไปหมดแล้วอย่างไรได้ ความหลับจะแผดเผาบรรพชิตผู้ปรารภความเพียร ผู้มีตนอันส่งไปแล้ว ผู้บากบั่นมั่นเป็นนิตย์ ผู้จำนงพระนิพพานอยู่อย่างไรได้ ฯ