๑. วิเวกสูตร เล่ม ๑๕

๙. วนสังยุต

๑. วิเวกสูตร

ว่าด้วยเทวดาเตือนภิกษุผู้นึกถึงอกุศลวิตก

{๗๖๑} [๒๒๑] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง ภิกษุรูปหนึ่งพำนักอยู่ในแนวป่าแห่งหนึ่ง ในแคว้นโกศล ก็สมัยนั้นแล ภิกษุรูปนั้นอยู่ในที่พักผ่อนกลางวัน นึกถึงอกุศลวิตกอันชั่วช้าซึ่งอิงอาศัยการครองเรือนอยู่{๗๖๒} ขณะนั้นแล เทวดาผู้สิงสถิตอยู่ในป่านั้นมีความเอ็นดู มีความหวังดีต่อภิกษุรูปนั้น ประสงค์จะให้เธอสลดใจ จึงเข้าไปหาภิกษุรูปนั้นถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้กล่าวกะเธอด้วยคาถาทั้งหลายว่า

ท่านต้องการความสงบจึงเข้าป่ามา แต่ว่าใจของท่านกลับวิ่งพล่านไปภายนอก ท่านเป็นคน จงกำจัดความพอใจในคนเสียเถิด แต่นั้นท่านจักมีความสุข ปราศจากความกำหนัดได้ท่านจงละความไม่ยินดีเสีย จงเป็นผู้มีสติ ข้าพเจ้าขอเตือนให้ท่านระลึกถึงธรรมของสัตบุรุษ กิเลสธุลีกล่าว คือบาดาลอันบุคคลข้ามได้ยาก กามธุลีอย่าได้นำท่านไปเลยนกที่เปื้อนฝุ่นย่อมสลัดละอองธุลีที่แปดเปื้อนให้ตกไป ฉันใด ภิกษุผู้มีความเพียร มีสติ ก็ย่อมสลัดกิเลสธุลีที่แปดเปื้อนให้ตกไปฉันนั้น

ลำดับนั้น ภิกษุรูปนั้นถูกเทวดานั้นเตือนให้สลดใจ ก็ได้ถึงความสลดใจแล้วแล

๒. อุปัฏฐานสูตร

ว่าด้วยเทวดาเตือนภิกษุผู้เข้าพักผ่อนในกลางวัน

{๗๖๓} [๒๒๒] สมัยหนี่ง ภิกษุรูปหนึ่งพำนักอยู่ในแนวป่าแห่งหนึ่ง ในแคว้นโกศล ก็สมัยนั้น ภิกษุรูปนั้นหลับอยู่ในที่พักกลางวัน

{๗๖๔} ขณะนั้นแล เทวดาผู้สิงสถิตอยู่ในป่านั้นมีความเอ็นดู มีความหวังดีต่อภิกษุรูปนั้น ประสงค์จะให้เธอสลดใจ จึงเข้าไปหาภิกษุรูปนั้นถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้กล่าวกะเธอด้วยคาถาทั้งหลายว่า

ลุกขึ้นเถิด ภิกษุ จะมีประโยชน์อะไรแก่ท่านด้วยการหลับอยู่เล่า ท่านเร่าร้อนด้วยกิเลส ถูกลูกศรคือตัณหาเสียบ ดิ้นรนอยู่ ไยจึงมัวแต่หลับอยู่เล่าท่านจงเพิ่มพูนศรัทธาที่เป็นเหตุให้ท่านออกจากเรือน มาบวชอย่างคนผู้ไม่มีเรือนนั้นเท่านั้น อย่าตกอยู่ในอำนาจแห่งความหลับเลย

{๗๖๕} ภิกษุรูปนั้นกล่าวว่า

กามทั้งหลายที่คนเขลาหมกมุ่นอยู่นั้นไม่เที่ยง ไม่ยั่งยืน บรรพชิตผู้พ้นแล้ว อันตัณหาและทิฏฐิอาศัยไม่ได้แล้ว ในกามารมณ์ที่ถูกผูกไว้ความหลับจะแผดเผาได้อย่างไรญาณนั้นบริสุทธิ์อย่างยิ่งเพราะกำจัดฉันทราคะได้ และเพราะก้าวล่วงอวิชชาเสียได้ บรรพชิตผู้ประกอบด้วยญาณนั้นความหลับจะแผดเผาได้อย่างไรบรรพชิตผู้ไม่มีความเศร้าโศก ไม่มีความคับแค้นใจ เพราะทำลายอวิชชาได้ด้วยวิชชา และเพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ความหลับจะแผดเผาได้อย่างไร