๒. อุปัฏฐานสูตร เล่ม ๑๕

เอกํ สมยํ อญฺญตโร ภิกฺขุ โกสเลสุ วิหรติ อญฺญตรสฺมึ วนสณฺเฑ. เตน โข ปน สมเยน โส ภิกฺขุ ทิวาวิหารคโต สุปติ. อถ โข ยา ตสฺมึ วนสณฺเฑ อธิวตฺถา เทวตา ตสฺส ภิกฺขุโน อนุกมฺปิกา อตฺถกามา ตํ ภิกฺขุํ สํเวเชตุกามา เยน โส ภิกฺขุ เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา ตํ ภิกฺขุํ คาถาหิ อชฺฌภาสิ

“อุฏฺเฐหิ ภิกฺขุ กึ เสสิ โก อตฺโถ สุปิเตน (๑) เต

อาตุรสฺส หิ กา นิทฺทา สลฺลวิทฺธสฺส รุปฺปโต.

ยาย สทฺธาย ปพฺพชิโต (๒) อคารสฺมานคาริยํ

ตเมว สทฺธํ พฺรูเหหิ มา นิทฺทาย วสํ คมีติ.

อนิจฺจา อทฺธุวา กามา เยสุ มนฺโทว มุจฺฉิโต

พทฺเธสุ มุตฺตํ อสิตํ กสฺมา ปพฺพชิตํ ตเป.

ฉนฺทราคสฺส วินยา อวิชฺชาสมติกฺกมา

ตํ ญาณํ ปรโมทาตํ (๓) กสฺมา ปพฺพชิตํ ตเป.

เภตฺวา (๔) อวิชฺชํ วิชฺชาย อาสวานํ ปริกฺขยา

อโสกํ อนุปายาสํ กสฺมา ปพฺพชิตํ ตเป.

อารทฺธวีริยํ ปหิตตฺตํ นิจฺจํ ทฬฺหปรกฺกมํ

นิพฺพานํ อภิกงฺขนฺตํ กสฺมา ปพฺพชิตํ ตเป”ติ.

สมัยหนึ่ง ภิกษุรูปหนึ่งอยู่ ณ ราวป่าแห่งหนึ่ง แคว้นโกศล สมัยนั้นภิกษุนั้นนอนหลับในที่พักกลางวันครั้งนั้น เทวดาผู้สิงสถิตอยู่ในราวป่านั้น มีความอนุเคราะห์หวังดีต่อภิกษุ นั้นประสงค์จะให้เธอสลดใจ จึงเข้าไปหาภิกษุนั้นถึงที่อยู่แล้วได้กล่าวกับภิกษุนั้นด้วย คาถาว่าท่านจงลุกขึ้นเถิดภิกษุ จะนอนทำไม

มีประโยชน์อะไรด้วยความหลับ

ท่านเร่าร้อนเพราะกิเลส ถูกลูกศรเสียบแทงดิ้นรนอยู่

มัวหลับอยู่ทำไม

ท่านออกบวชด้วยศรัทธาใด

จงเพิ่มพูนศรัทธานั้นเถิด

อย่าตกไปสู่อำนาจแห่งความหลับเลย

ภิกษุนั้นกล่าวคาถาเหล่านี้ว่า

คนเขลาหมกมุ่นอยู่ในกามารมณ์เหล่าใด

กามารมณ์เหล่านั้นไม่เที่ยง ไม่ยั่งยืน

ความหลับจะพึงแผดเผาบรรพชิตผู้พ้นแล้ว

ผู้ไม่เกี่ยวข้องในกามารมณ์ซึ่งจะยังสัตว์ให้ติดอยู่ ได้อย่างไร

เพราะกำจัดฉันทราคะได้ และเพราะก้าวล่วงอวิชชาได้

ญาณนั้นจึงบริสุทธิ์อย่างยิ่ง

ความหลับจะแผดเผาบรรพชิต ได้อย่างไร

ความหลับจะพึงแผดเผาบรรพชิตผู้ไม่มีความเศร้าโศก

ไม่มีความคับแค้นใจ เพราะทำลายอวิชชาได้ด้วยวิชชา

และเพราะสิ้นอาสวะแล้ว ได้อย่างไร

ความหลับจะพึงแผดเผาบรรพชิต

ผู้ปรารภความเพียร อุทิศกายและใจอยู่

มีความเพียรมั่นคงเป็นนิตย์ ผู้หวังนิพพานอยู่ ได้อย่างไร

อุปัฏฐานสูตรที่ ๒ จบ