๕. อุจฉุเปตวัตถุ เล่ม ๒๖

๕ อิทํ มม อุจฺฉุวนํ มหนฺตํ

นิพฺพตฺตติ ปุญฺญผลํ อนปฺปกํ

ตํ ทานิ เม น ปริโภคํ อุเปติ ๑

อาจิกฺข ภนฺเต กิสฺส อยํ วิปาโก ฯ

วิหญฺญามิ ๒ ขชฺชามิ จ วายมามิ จ

ปริสกฺกามิ ปริภุญฺชิตุํ กิญฺจิ

สฺวาหํ ฉินฺนาตุโม ๓ กปโณ ลาลปามิ

กิสฺส กมฺมสฺส อยํ วิปาโก ฯ

วิฆาโต จาหํ ปริปตามิ ฉมายํ

ปริวตฺตามิ วาริจโรว ฆมฺเม

ทูรโต ๔ จ เม อสฺสุกานิ คลนฺติ

อาจิกฺข ภนฺเต กิสฺส อยํ วิปาโก ฯ

ฉาโต กิลนฺโต จ ปิปาสิโต จ

สํตสิโต สาตสุขํ น วินฺเท

ปุจฺฉามิ ตํ เอตมตฺถํ ภทนฺเต

กถนฺนุ อุจฺฉุปริโภคํ ลเภยฺยํ ฯ

ปุเร ตุวํ กมฺมมกาสิ อตฺตนา ฯ

มนุสฺสภูโต ปุริมาย ชาติยา

อหญฺจ ตํ เอตมตฺถํ วทามิ

สุตฺวาน ตฺวํ เอตมตฺถํ วิชานํ ฯ

อุจฺฉู ตุวํ ขาทมาโน ปยาโต

ปุริโส จ เต ปิฏฺฐิโต อนุคญฺฉิ

โส จ ตํ ปจฺจาสนฺโต กเถสิ

ตสฺส ตุวํ น กิญฺจิ อาลปิตฺถ ฯ

โส จ ตํ ๑ อภณนฺตํ อยาจิ

เทเหยฺย อุจฺฉุนฺติ จ ตํ อโวจ

ตสฺส ตุวํ ปิฏฺฐิโต อุจฺฉฉ อทาสิ

ตสฺเสตํ กมฺมสฺส อยํ วิปาโก ฯ

อิงฺฆ ตฺวํ ๒ คนฺตฺวาน ปิฏฺฐิโต คเณฺหยฺยาสิ

คเหตฺวาน ขาทสฺสุ ยาวทตฺถํ

เตเนว ตฺวํ อตฺตมโน ภวิสฺสสิ

หฏโฐ อุทคฺโค ๓ จ ปโมทิโต จ ฯ

คนฺตฺวาน โส ปิฏฺฐิโต อคฺคเหสิ

คเหตฺวาน ตํ ขาทิ ยาวทตฺถํ

เตเนว โส อตฺตมโน อโหสิ

หฏฺโฐ อุทคฺโค จ ปโมทิโตติ ๑ ฯ

อุจฺฉุเปตวตฺถุ ปญฺจมํ ฯ

๑ ม. ปริโภคเมติ ฯ ๒ ม. หญฺญามิ ฯ ๓ ม. ฉินฺนถาโม ฯ ๔ ยุ. รุทโต จ

เม อสฺสุกา นิคฺคลนฺติ ฯ

๑ ยุ. อภิณฺหํ อายาจิ ฯ ๒ ยุ. ตุวํ ปิฏฺฐิโต คณฺห อุจฺฉฉ ฯ ๓ ม. จุทคฺโค ฯ

ไร่อ้อยใหญ่นี้เกิดขึ้นแก่ข้าพเจ้า เป็นผลบุญไม่น้อย แต่เดี๋ยวนี้ข้าพเจ้ากินอ้อยนั้นไม่ได้ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอท่านโปรดบอก นี้เป็นผลแห่งกรรมอะไร ข้าพเจ้าย่อมเดือดร้อนจะกัดกินพยายามตะเกียกตะกายเพื่อจะบริโภคสักหน่อยก็ไม่สมหวัง กำลังก็สิ้นลง บ่นเพ้อนักนี้เป็นผลแห่งกรรมอะไร อนึ่ง ข้าพเจ้าถูกความหิวและความกระหายเบียดเบียน แล้วหมุนล้มไปที่แผ่นดิน กลิ้งเกลือกไปมา ดุจปลาดิ้นรนอยู่ในที่ร้อน เมื่อข้าพเจ้าร้องไห้อยู่สัตว์ทั้งหลายย่อมพากันมากินน้ำตาของข้าพเจ้า ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ขอท่านโปรดบอก นี้เป็นผลแห่งกรรมอะไร ข้าพเจ้าเป็นผู้หิวกระหายลำบาก ดิ้นรนไปว่า ย่อมไม่ประสบความสุขที่น่ายินดี ข้าแต่ท่านผู้เจริญข้าพเจ้าขอถามเนื้อความนั้นกะท่าน

ข้าพเจ้าจะพึงบริโภคอ้อยได้อย่างไร?

พระมหาโมคคัลลานเถระกล่าวว่า

เมื่อชาติก่อน ท่านเกิดเป็นมนุษย์ ได้ทำกรรมไว้ด้วยตนเอง เราจะบอกเนื้อความนั้นกะท่าน ขอท่านจงฟังแล้วจำเนื้อความข้อนั้นไว้ ท่านเดินกัดกินอ้อยไป และมีบุรุษคนหนึ่งเดินตามหลังท่านไป เขาหวังจะกินอ้อย จึงบอกแก่ท่าน ท่านก็มิได้พูดอะไรๆ แก่เขา เขาจึงได้พูดวิงวอนท่านผู้ไม่พูดตอบว่า ขอท่านพึงให้อ้อยเถิด ท่านได้ให้อ้อยแก่บุรุษนั้นโดยข้างหลัง นี้เป็นผลแห่งกรรมนั้น เชิญท่านพึงไปถือเอาอ้อยข้างหลังซิ ครั้นถือเอาได้แล้ว จงกินให้อิ่มหนำเถิด เพราะเหตุนั้นแหละ ท่านจักเป็นผู้เบิกบานร่าเริงบันเทิงใจ เปรตนั้นได้ไปถือเอาโดยข้างหลังครั้นแล้วจึงได้กินอ้อยนั้นจนอิ่มหนำ เพราะเหตุนั้นแล เปรตนั้นได้เป็น

ผู้เบิกบานร่าเริงบันเทิงใจ.

จบ อุจฉุเปตวัตถุ.